มหาวิทยาลัยสวนดุสิต เดินหน้าวิจัย “SILK Tourism” ปักหมุดศูนย์ศิลปาชีพวัดธาตุประสิทธิ์ ต่อยอดมรดกผ้าไหมไทยสู่เส้นทางท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ระดับสากล
รศ.ดร.พรรณี สวนเพลง นำทีมวิจัยบูรณาการองค์ความรู้ผ้าไหมศิลปาชีพ ภูมิปัญญาท้องถิ่น และนวัตกรรมการท่องเที่ยว มุ่งสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ สืบสานมรดกทางวัฒนธรรม และยกระดับชุมชนสู่ตลาดสากล
มหาวิทยาลัยสวนดุสิต โดย รองศาสตราจารย์ ดร.พรรณี สวนเพลง อาจารย์ประจำคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ในฐานะหัวหน้าโครงการวิจัย “การพัฒนานวัตกรรมและยกระดับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ผ้าไหมศิลปาชีพสู่ตลาดสากลเพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง” เดินหน้าขับเคลื่อนงานวิจัยเชิงพื้นที่ ภายใต้แนวคิด SILK Tourism การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์บนฐานมรดกผ้าไหมและสิ่งทอพื้นถิ่น มุ่งพัฒนานวัตกรรมการท่องเที่ยวที่เชื่อมโยงทุนทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาชุมชน และเศรษฐกิจสร้างสรรค์ เพื่อเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ผ้าไหมไทยและขยายโอกาสสู่ตลาดนานาชาติ โดยได้รับทุนสนับสนุนการวิจัยจากหน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (บพข.)
ในการดำเนินงานครั้งนี้ คณะวิจัยได้ผนึกกำลังความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร นำโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ชฎาพร แนบชิด รองคณบดีฝ่ายกิจการนักศึกษา คณะวิทยาการจัดการ ผู้เชี่ยวชาญเชิงพื้นที่ด้านผ้าคราม ร่วมด้วย อาจารย์ ดร.ศิวธิดา ภูมิวรมุนี อาจารย์ประจําสาขาการท่องเที่ยวและการโรงแรม คณะเทคโนโลยีการจัดการ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตสุรินทร์ ดร.นวนันทน์ ศรีสุขใส นักวิจัยผู้เชี่ยวชาญด้านการท่องเที่ยว และนางธนกร พูลเพิ่ม ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท วินวินสมาย จำกัด พร้อมคณะทำงาน ลงพื้นที่สำรวจ ประเมินศักยภาพ และศึกษาทุนทางวัฒนธรรม เพื่อนำไปสู่การพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ที่เชื่อมโยงแหล่งเรียนรู้ งานหัตถกรรม และวิถีชีวิตของชุมชนอย่างเป็นระบบ
ปักหมุด “ศูนย์ศิลปาชีพวัดธาตุประสิทธิ์” แหล่งกำเนิดประวัติศาสตร์ผ้าไหมศิลปาชีพ
หนึ่งในพื้นที่สำคัญของการศึกษาวิจัย คือ ศูนย์ศิลปาชีพวัดธาตุประสิทธิ์ อำเภอนาหว้า จังหวัดนครพนม ซึ่งมีความสำคัญในประวัติศาสตร์การส่งเสริมงานหัตถกรรมผ้าไหมของไทย และเป็นแหล่งสืบทอดภูมิปัญญาการทอผ้าไหมมัดหมี่ที่มีเอกลักษณ์โดดเด่น สะท้อนพระราชปณิธานในการส่งเสริมอาชีพ สร้างรายได้ และยกระดับคุณภาพชีวิตของราษฎรผ่านงานศิลปาชีพ
ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2515 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎร ณ วัดธาตุประสิทธิ์ ในโอกาสนั้น ราษฎรในอำเภอนาหว้าได้นำผ้าไหมมัดหมี่ทอมือขึ้นทูลเกล้าฯ ถวาย โดยมีลวดลายโบราณอันเป็นเอกลักษณ์ เช่น “ลายกงน้อย” และ “ลายสับปะรด” หรือ “ลายตาหมากนัด” ซึ่งสะท้อนความประณีตและภูมิปัญญาการทอผ้าที่สืบทอดกันมา
เหตุการณ์ดังกล่าวนับเป็นจุดสำคัญของการส่งเสริมอาชีพทอผ้าไหมแก่ราษฎรในพื้นที่ และเป็นส่วนหนึ่งของพัฒนาการงานศิลปาชีพที่มุ่งให้ภูมิปัญญาท้องถิ่นกลายเป็นอาชีพที่สร้างรายได้อย่างต่อเนื่อง
ถอดรหัสภูมิปัญญาผ้าไหม สู่การสร้างประสบการณ์ท่องเที่ยวที่มีคุณค่า
จากการสำรวจพื้นที่ คณะวิจัยให้ความสำคัญกับการศึกษากระบวนการทอผ้า การมัดหมี่ การย้อมสีธรรมชาติ และการสืบทอดองค์ความรู้ของช่างทอผ้าในชุมชน ซึ่งเป็นต้นทุนทางวัฒนธรรมที่สามารถนำมาต่อยอดเป็นกิจกรรมการเรียนรู้และประสบการณ์ท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ได้
ปัจจุบัน ศูนย์ศิลปาชีพวัดธาตุประสิทธิ์ยังคงมีสมาชิกทอผ้าที่สืบสานภูมิปัญญาดั้งเดิม โดยมีการใช้สีจากวัตถุดิบธรรมชาติในท้องถิ่น อาทิ สีเหลืองจากแก่นขนุนและดอกคูน สีแดงอมส้มจากคำแสด สีแดงจากครั่ง และสีน้ำตาลจากฝักคูน สะท้อนองค์ความรู้ด้านทรัพยากรธรรมชาติที่เชื่อมโยงกับงานหัตถกรรมพื้นบ้าน
ด้านลวดลายผ้าไหมยังคงรักษาอัตลักษณ์ดั้งเดิมควบคู่กับการพัฒนารูปแบบร่วมสมัย อาทิ ลายตาสับปะรด ลายผ้ามุก ลายนาคชูสน ลายตุ้มดอกรัก ลายเกล็ดเต่า ลายขอกุ้มกบ และลายต้นสน รวมถึงการประยุกต์ใช้ “ลายขอเจ้าฟ้า” ลายพระราชทานประจำปี 2569 เพื่อสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ที่ตอบโจทย์ความต้องการของตลาดยุคใหม่ โดยยังคงคุณค่าทางวัฒนธรรมและเอกลักษณ์ของผ้าไทย
นอกจากนี้ ผลิตภัณฑ์ผ้าไหมจากชุมชนยังมีโอกาสเข้าถึงตลาดต่างประเทศ โดยมีลูกค้าจากประเทศญี่ปุ่นสั่งทอผ้าเพื่อนำไปตัดเย็บชุดยูกาตะ (Yukata) สะท้อนศักยภาพของงานหัตถกรรมไทยในการเชื่อมโยงกับความต้องการของตลาดต่างวัฒนธรรม
งานวิจัยเชิงพื้นที่ สร้างมูลค่าเพิ่มให้ชุมชน และขับเคลื่อนผ้าไทยสู่สากล
การดำเนินงานวิจัย SILK Tourism มุ่งนำองค์ความรู้จากการสำรวจพื้นที่มาวิเคราะห์และพัฒนาเป็นแนวทางยกระดับเส้นทางท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ โดยเชื่อมโยงเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญาการทอผ้า วิถีชีวิตชุมชน และผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นเข้าด้วยกัน เพื่อสร้างประสบการณ์ที่มีความหมายแก่นักท่องเที่ยว พร้อมเพิ่มโอกาสทางเศรษฐกิจให้แก่ผู้ประกอบการและชุมชน
บทบาทของมหาวิทยาลัยสวนดุสิตในฐานะหน่วยงานวิจัยจึงไม่เพียงมุ่งพัฒนาองค์ความรู้ทางวิชาการ แต่ยังให้ความสำคัญกับการนำงานวิจัยไปใช้ประโยชน์จริง ผ่านความร่วมมือระหว่างสถาบันการศึกษา ผู้เชี่ยวชาญ ภาคเอกชน และชุมชน เพื่อสร้างต้นแบบการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่สามารถต่อยอดได้อย่างยั่งยืน
โครงการนี้จึงเป็นอีกก้าวสำคัญของการใช้ “งานวิจัยและนวัตกรรม” เป็นกลไกเชื่อมโยงมรดกผ้าไหมศิลปาชีพกับการท่องเที่ยวและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ เพื่อสืบสานภูมิปัญญาไทย สร้างคุณค่าให้แก่ชุมชน และผลักดันผ้าไหมไทยให้เป็นที่รู้จักในระดับสากล
สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม
รองศาสตราจารย์ ดร.พรรณี สวนเพลง
อาจารย์ประจำคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยสวนดุสิต
หัวหน้าโครงการวิจัย
เลขานุการโครงการ: ดร.นวนันทน์ ศรีสุขใส
โทรศัพท์ 080-228-2290 และ 02-244-5972
เว็บไซต์ศูนย์รวมผู้เชี่ยวชาญด้านการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอาหาร มหาวิทยาลัยสวนดุสิต: [https://hubgastro.com/](https://hubgastro.com/)
เว็บไซต์ “สืบสายใย มรดกไหมไทย” โครงการวิจัย “ตามรอยเส้นทางสายไหม สายใยรักจากพระพันปีหลวง”: [https://thaisilkheritage.com/](https://thaisilkheritage.com/)
ภาพ: นายปุระชัย สุราราช
