นายพาริส เจริญศิลป์ ที่ปรึกษารัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย (ซ้าย) และ นายนิรัญ เจริญ ผู้ช่วยผู้ว่าการ (สื่อสารองค์กรและลูกค้าสัมพันธ์) กปภ. (ขวา)
ไม่ใช่แค่ผลิตน้ำประปาให้ไหลถึงบ้าน แต่ต้องทำให้ประชาชนมั่นใจได้ว่าน้ำทุกหยดมีคุณภาพและปลอดภัย ! การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) เปิดเบื้องหลังการทำงานรับมือวิกฤตคุณภาพน้ำแม่สาย ตั้งแต่การหยุดผลิตน้ำทันทีเมื่อพบความเสี่ยง การจัดหาน้ำสำรองช่วยประชาชน ไปจนถึงการตรวจสอบคุณภาพน้ำอย่างเข้มข้น พร้อมเดินหน้าแผนรับมือภัยแล้ง-น้ำท่วมทั่วประเทศ ยกระดับความมั่นคงด้านน้ำประปา ภายใต้หลักคิด “ป้องกันดีกว่าเยียวยา”
น้ำประปาที่ไหลจากก๊อกในทุกวันนี้ อาจดูเป็นเรื่องธรรมดาในชีวิตประจำวัน แต่เบื้องหลังการทำให้น้ำสะอาดและมีปริมาณเพียงพอสำหรับประชาชนหลายล้านคน กลับเป็นภารกิจที่ท้าทายขึ้นทุกขณะ โดยเฉพาะเมื่อประเทศไทยต้องเผชิญความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศ ปัญหาภัยแล้ง น้ำท่วม ตลอดจนความเสี่ยงจากสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำดิบ ซึ่งล้วนส่งผลโดยตรงต่อระบบผลิตและจ่ายน้ำประปา
โจทย์สำคัญของ การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) จึงไม่ได้อยู่ที่การทำให้น้ำประปาไหลถึงบ้านประชาชนเท่านั้น แต่อยู่ที่การรักษามาตรฐานคุณภาพน้ำ สร้างความเชื่อมั่นให้ผู้ใช้น้ำ และเตรียมระบบให้พร้อมรับมือกับสถานการณ์ที่อาจเกิดขึ้นโดยไม่คาดคิด
จากการให้ข้อมูลเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 โดย นายพาริส เจริญศิลป์ ที่ปรึกษารัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย (มท.3) และ นายนิรัญ เจริญ ผู้ช่วยผู้ว่าการ (สื่อสารองค์กรและลูกค้าสัมพันธ์) การประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) ได้สะท้อนถึงแนวทางการทำงานของ กปภ. ที่มุ่งแก้ไขปัญหาจากหน้างาน ควบคู่กับการวางมาตรการเชิงป้องกัน เพื่อให้ประชาชนมีน้ำสะอาดใช้อย่างต่อเนื่อง แม้ต้องเผชิญกับวิกฤตด้านน้ำในรูปแบบต่างๆ

หยุดผลิตทันทีเมื่อพบความเสี่ยง ไม่ปล่อยให้ปัญหาลุกลาม
หนึ่งในกรณีที่สะท้อนการทำงานของ กปภ. ได้ชัดเจนคือ สถานการณ์คุณภาพน้ำในพื้นที่ อ.แม่สาย จ.เชียงราย ซึ่งสร้างความกังวลให้กับประชาชนอย่างมาก หลังตรวจพบค่าความขุ่นน้ำดิบสูงถึง 14,000 NTU และผลตรวจสารหนูในน้ำดิบสูงกว่าช่วงการตรวจวัดปกติ เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2569 ส่งผลให้ต้องหยุดจ่ายน้ำชั่วคราว เพื่อควบคุมคุณภาพน้ำประปาให้เป็นไปตามมาตรฐาน และป้องกันไม่ให้เกิดความเสี่ยงต่อผู้ใช้น้ำ
โดย กปภ. ได้เร่งจัดหาน้ำจากสถานีผลิตน้ำเกาะช้างเข้ามาสนับสนุนพื้นที่แม่สาย พร้อมนำรถผลิตน้ำดื่ม “ทันใจ ใสกิ๊ง ” ซึ่งเป็นนวัตกรรมที่พัฒนาร่วมกับกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ลงพื้นที่ให้บริการประชาชน รถดังกล่าวใช้ระบบ Reverse Osmosis (RO) ในการผลิตน้ำดื่ม และผ่านการรับรองจากสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จึงเป็นอีกเครื่องมือสำคัญในการช่วยเหลือประชาชนเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉินด้านน้ำ
ขณะเดียวกัน กปภ. ยังเร่งแก้ไขปัญหาที่ต้นทาง ด้วยการหาแหล่งน้ำดิบเพิ่มเติม เพื่อให้มีน้ำต้นทุนเพียงพอสำหรับการผลิตในระยะยาว กระทั่งช่วงบ่ายวันที่ 6 พฤศจิกายน สถานการณ์น้ำดิบเริ่มกลับเข้าสู่ภาวะปกติ และหลังตรวจสอบแล้วว่าคุณภาพน้ำอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานตามที่องค์การอนามัยโลก (WHO) กำหนด จึงกลับมาเดินระบบผลิตน้ำตามปกติในวันที่ 7 พฤศจิกายน และตรวจสอบคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่องทุก 30 นาที เพื่อเฝ้าระวังและยืนยันความปลอดภัยของน้ำประปาที่ส่งถึงประชาชน
“การสร้างความเชื่อมั่นด้านคุณภาพน้ำเป็นเรื่องที่ กปภ. ให้ความสำคัญอย่างมาก โดยเฉพาะในสถานการณ์ที่ประชาชนยังมีข้อกังวล จึงพยายามผลักดันให้มีหน่วยงานภายนอกเข้ามาตรวจสอบ หรือ Third Party เพื่อยืนยันผลการตรวจวิเคราะห์ ไม่ใช่ให้หน่วยงานผู้ผลิตน้ำเป็นผู้ตรวจสอบและรับรองด้วยตนเองเพียงฝ่ายเดียว ซึ่ง กปภ. ได้ประสานทั้งกรมอนามัยและ สวทช. เข้ามามีส่วนร่วม” นายนิรัญ ระบุ
แนวทางนี้สะท้อนว่า การแก้ปัญหาคุณภาพน้ำไม่ได้มีเพียงการทำให้ผ่านเกณฑ์มาตรฐาน แต่ต้องทำให้ประชาชนสามารถตรวจสอบและเชื่อมั่นในข้อมูลได้ด้วย

กปภ. ไม่ได้ดูแลแค่ 234 สาขา แต่พร้อมเป็นพี่เลี้ยงประปาท้องถิ่น
อีกประเด็นที่น่าสนใจคือ การยกระดับมาตรฐานคุณภาพน้ำไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะพื้นที่ให้บริการของ กปภ. เท่านั้น เพราะระบบประปาของประเทศไทยยังมีหน่วยงานท้องถิ่นเข้ามารับผิดชอบดูแลประชาชนอีกเป็นจำนวนมาก
กปภ. จึงใช้ความเชี่ยวชาญด้านการผลิตและตรวจสอบคุณภาพน้ำเข้าไปสนับสนุนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ต้องการความช่วยเหลือ โดยมีสำนักงานประปา 234 สาขาทั่วประเทศ และหน่วยงานส่วนภูมิภาค 10 เขต ซึ่งมีนักวิชาการและวิศวกรพร้อมให้คำแนะนำด้านระบบประปาและคุณภาพน้ำ
นอกจากนี้ ยังมีห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ในรูปแบบ Lab Cluster กระจายอยู่ในแต่ละภูมิภาค เพื่อให้ท้องถิ่นที่ยังไม่มีศักยภาพในการตรวจสอบคุณภาพน้ำ สามารถส่งตัวอย่างน้ำเข้ามาวิเคราะห์ได้ ซึ่งนับเป็นการขยายบทบาทจากผู้ให้บริการน้ำประปา ไปสู่การเป็นกลไกสนับสนุนมาตรฐานน้ำประปาของประเทศ เพราะไม่ว่าประชาชนจะอยู่ในพื้นที่รับผิดชอบของหน่วยงานใด ความปลอดภัยของน้ำที่ใช้ในชีวิตประจำวันก็เป็นสิ่งที่ไม่ควรถูกละเลย
รับมือทั้งน้ำท่วม-ภัยแล้ง วางแผนสำรองก่อนเกิดวิกฤต
ขณะที่ความท้าทายในอนาคตไม่ได้มีเพียงเรื่องคุณภาพน้ำ แต่ยังรวมถึงความผันผวนของปริมาณน้ำต้นทุน ซึ่งอาจกระทบต่อการผลิตน้ำประปาในหลายพื้นที่
โดยนายพาริสได้กล่าวถึงแนวทางการดำเนินงานตามนโยบาย “ป้องกันดีกว่าเยียวยา” ซึ่งเน้นให้หน่วยงานเตรียมความพร้อมตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุ ไม่ว่าจะเป็นสถานการณ์น้ำท่วมในภาคใต้ ภัยแล้งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ หรือปัญหาสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำภาคเหนือ ซึ่งแต่ละพื้นที่มีความเสี่ยงและต้องใช้มาตรการรับมือแตกต่างกัน
สำหรับพื้นที่ภาคใต้ กปภ. เตรียมความพร้อมด้านระบบท่อ ระบบจ่ายน้ำ และแหล่งน้ำสำรอง โดยนำบทเรียนจากสถานการณ์น้ำท่วมหาดใหญ่และพื้นที่อื่นๆ มาปรับใช้ เนื่องจากเมื่อเกิดน้ำท่วม ประชาชนยังจำเป็นต้องมีน้ำประปาและไฟฟ้าเพื่อดำรงชีวิต จึงต้องวางแผนทั้งการป้องกันความเสียหายและการฟื้นฟูระบบให้กลับมาใช้งานได้โดยเร็ว
ส่วนภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่มีความเสี่ยงจากภัยแล้งและปรากฏการณ์เอลนีโญ กปภ. ได้ประสานงานกับกรมชลประทานเพื่อวางแผนจัดสรรน้ำให้เพียงพอต่อความต้องการ พร้อมกำชับผู้จัดการ กปภ. ทั้ง 234 สาขา ให้ลงพื้นที่สำรวจแหล่งน้ำสำรองเพิ่มเติม ทั้งการเจรจาขอใช้แหล่งน้ำของเอกชน การจัดซื้อแหล่งน้ำ และการปรับปรุงพื้นที่กักเก็บน้ำ เพื่อให้มีน้ำต้นทุนรองรับในช่วงที่ปริมาณน้ำตามธรรมชาติลดลง
ขณะที่ภาคเหนือซึ่งเผชิญความเสี่ยงจากสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำ กปภ. ได้เร่งหาแหล่งน้ำสำรองเป็นแผนรองรับ ไม่รอให้การแก้ไขปัญหาจากปัจจัยภายนอกเสร็จสิ้นก่อน เพราะหากมีแผนสำรองที่พร้อมใช้งาน ก็จะช่วยลดความเสี่ยงต่อการหยุดชะงักของระบบผลิตน้ำประปาได้

ภารกิจ “กปภ. ต้องมาก่อน” แม้พนักงานเผชิญวิกฤตเช่นเดียวกับประชาชน
เบื้องหลังแผนงานทั้งหมด ยังมีอีกหนึ่งหลักคิดที่ กปภ. ใช้เป็นแนวทางในการทำงาน นั่นคือ “กปภ. ต้องมาก่อน” ซึ่งไม่ได้หมายถึงองค์กรต้องมาก่อนประชาชน แต่หมายถึงพนักงาน กปภ.ทุกคนต้องให้ความสำคัญกับภารกิจขององค์กรเหนือภารกิจส่วนตัว โดยเฉพาะเมื่อเกิดเหตุภัยพิบัติ
ดังเช่นสถานการณ์น้ำท่วมในหาดใหญ่หรือแม่สาย ที่พนักงาน กปภ. หลายคนต่างได้รับผลกระทบ บ้านเรือนของตนเองก็ประสบปัญหาน้ำท่วมเช่นเดียวกับประชาชน แต่ยังต้องเข้ามาปฏิบัติหน้าที่ ดูแลระบบประปา และเร่งฟื้นฟูการให้บริการ เพื่อให้ประชาชนกลับมามีน้ำใช้ได้เร็วที่สุด
กปภ. ยังวางแผนรองรับกรณีที่ไม่สามารถป้องกันความเสียหายได้ทั้งหมด โดยต้องรู้ว่าจะปกป้องระบบส่วนใดก่อน หากจำเป็นต้องยกอุปกรณ์หรือหยุดระบบชั่วคราวก็ต้องดำเนินการอย่างเป็นขั้นตอน เพื่อให้สามารถกลับมาให้บริการได้ทันทีที่สถานการณ์เอื้ออำนวย
จากการแก้ไขปัญหาคุณภาพน้ำแม่สาย การสนับสนุนระบบประปาท้องถิ่น ไปจนถึงการเตรียมรับมือภัยแล้งและน้ำท่วมทั่วประเทศ จึงเห็นได้ว่าภารกิจของ กปภ. ไม่ได้หยุดอยู่ที่การผลิตน้ำประปาให้ได้ตามความต้องการ แต่ต้องบริหารความเสี่ยงในทุกมิติ เพื่อให้บริการสาธารณูปโภคที่จำเป็นต่อชีวิตประชาชนเดินหน้าต่อไปได้
เพราะในวันที่เกิดวิกฤต สิ่งที่ประชาชนต้องการไม่แพ้การมีน้ำประปาให้ใช้ คือการได้เห็นว่าหน่วยงานที่รับผิดชอบกำลังลงมือแก้ไขปัญหาอย่างจริงจัง มีมาตรการรองรับที่ชัดเจน และพร้อมรับผิดชอบต่อความปลอดภัยของน้ำทุกหยดที่ส่งถึงบ้าน



