เมื่อวันที่ 23 สิงหาคม นายนิติธร กันหาประกอบ เจ้าหน้าที่ส่งเสริมอาชีพ โครงการปิดทองหลังพระฯ จ.น่าน เปิดเผยถึงผลกระทบการเกษตร ภายหลังมรสุมน้ำป่าไหลหลากและดินทรุด กรณีฝนตกต่อเนื่องหลายครั้งตั้งแต่วันที่ 15 สิงหาคมที่ผ่านมา โดยเฉพาะพื้นที่ไร่และนาข้าว ต.ขุนน่าน อ.เฉลิมพระเกียรติ 1 ใน 3 พื้นที่ต้นแบบเพื่อปลูกคน-ปลูกป่าของ จ.น่าน ว่านอกจากการชะล้างหน้าดินและข้าว – ข้าวโพดอาหารสัตว์ ริมห้วยเสียหายไปบางส่วน ยังเกิดเชื้อราทำให้เป็นโรคใบไหม้และถอดฝักดาบ รวมถึงอีกส่วนเสียหายจากแมลงบั่ว โดยเฉพาะโซนบ้านด่าน บ้านกลาง พบโรคจากเชื้อราระบาดเฉลี่ยร้อยละ 90 ต่อไร่ หรือความรุนแรงในใบและกอข้าว 2-5 เปอร์เซ็นต์ จึงส่งเสริมให้ใช้สารเคมี “คาร์เบนดาซิม” หรือ “แมนโคเซบ” เพื่อกำจัดเชื้อราดังกล่าว ตามคำแนะนำของกรมการข้าวรับรองให้ใช้
“โรคระบาดดังกล่าว เป็นสาเหตุที่ทำให้ชาวบ้านได้ผลผลิตข้าวไม่เพียงพอ ข้าวไร่เฉลี่ยเพียง 150 กก.ต่อไร่ หรือข้าวนา 350-500 กก.ต่อไร่ โดยจะต้องปลูกข้าวให้ได้ข้าวไร่ 300-500 กก.ต่อไร่ หรือข้าวนา 700-800 กก.ต่อไร่ จึงจะสามารถอยู่ได้อย่างเพียงพอ นอกจากสาเหตุเพราะโรคต่างๆ แล้ว ดินยังขาดสารอาหารทำให้ข้าวไม่สมบูรณ์ ชาวบ้านเข้าใจผิดใช้เกลือฉีดพ่นฆ่าหญ้า ทำให้พื้นที่ยิ่งเสื่อมโทรมมากขึ้นอีก” นายนิติธรกล่าว และว่า จึงร่วมกับมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ ทำโครงการ “เกลือแลกข้าว” และโครงการ “กล้วยแลกข้าว” เพื่อพลิกวิกฤตให้เป็นโอกาส โดยให้ชาวบ้านหยุดปลูกข้าวและปลูกกล้วยแทนไปก่อน ระยะพักฟื้นและปรับปรุงดินก็จะนำข้าวไปให้ชาวบ้านที่ปลูกกล้วยมาแลกกัน จากนั้น “พ่อค้าคุณธรรม” คือชาวบ้านที่ได้รับฝึกไว้ จะนำกล้วยไปจำหน่าย นำรายได้เข้ากองทุนของโครงการนี้อีกทอดหนึ่ง
นายนิติธรกล่าวว่า สาเหตุของปัญหาเพราะชาวบ้านเคยชินวิถีชีวิตเดิมและไม่รู้จะแก้ปัญหาอย่างไร จึงต้องนำองค์ความรู้เข้าไปทำกระบวนการเข้าใจ เข้าถึง แล้วจึงพัฒนา โดยนำชาวบ้านไปเรียนรู้ แลกเปลี่ยนประสบการณ์และถอดบทเรียนในพื้นที่จริง จากนั้นจะเกิดความกระตือรือร้นแล้วตั้งใจขจัดปัญหาและจัดการเพิ่มผลผลิตของตน เช่น เคยถามว่านับต้นและวัดความสูงของต้นข้าวไปทำไม ต่อมาเมื่อมีองค์ความรู้จึงเข้าใจถึงพฤติกรรมข้าวแตกกอ และวัดความสูงของข้าวเพื่อหาสายพันธุ์ที่เหมาะสมกับพื้นที่ เป็นต้น
