ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ที่วัดบูรพา บ้านทุ่งแต้ ตำบลทุ่งแต้ อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร ชาวบ้านได้นำผลมะตูมกาซึ่งหาได้ในท้องถิ่น เช่น ตามหัวไร่ปลายนา ในป่าชุมชนประจำหมู่บ้าน แล้วนำมาทำโคมไฟมะตูมกา โดยเอาผลมะตูมกาที่พอดี ไม่อ่อนหรือแก่มากเกินไป แล้วมาขูดเอาเปลือกออก คว้านเอาเมล็ดออก ทำให้กลวง ตากแดดให้แห้ง นำมาวาดภาพและรูปแบบต่างๆ แล้วเจาะรูตามที่วาดภาพเอาไว้ นำเอาหลอดไฟฟ้าขนาดเล็ก หรือเทียนไข แล้วจุดเทียน จะมีความสวยงาม ตามรูปแบบที่เจาะสลักไว้ และจะมีแสงเรืองออกมาสร้างความสวยงามเป็นอย่างมาก ถือว่าเป็นหมู่บ้านที่เก่าแก่ มีขนบธรรมเนียมประเพณีหลายอย่าง โดยเฉพาะเทศกาลวันออกพรรษา ได้มีการจุดโคมไฟ ซึ่งผลิตมาจากลูกมะตูมกา แถมมีการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีอยู่มาประกอบ ใช้การแกะสลักลวดลาย หลากหลายรูปแบบ บ่งบอกให้เห็นการรักษาประเพณี วัฒนธรรม อันดีงามของชาวอีสาน และมีการประดับไฟสวยงาม
อาจารย์สุวารีย์ พาพะหม เล่าว่า ก่อนจะมาประกอบกิจกรรม ดำเนินการเพื่ออนุรักษ์ประเพณีอันดีงามที่ว่านี้ ซึ่งเป็นประเพณีและวัฒนธรรมดั้งเดิม เคยปฏิบัติต่อกันมาแต่บรรพบุรุษ เป็นจารีตประเพณีอันดีงาม เพื่ออนุรักษ์สืบสานธำรงไว้ด้านวัฒนธรรมของท้องถิ่น คืน 15 ค่ำ เดือน 11 ซึ่งตรงกับวันออกพรรษาของทุกปี ถือว่าเป็นวันสำคัญ ทางคณะกรรมการหมู่บ้านจะร่วมกันออกมาจัดพิธีจุดโคมไฟมะตูมกา เพื่อเป็นพุทธบูชา ธรรมบูชา สังฆบูชา ต่อองค์สัมมาสัมพุทธเจ้า
พระครูปริยัตพลากร เจ้าอาวาสวัดบูรพา ต.ทุ่งแต้ อ.เมืองยโสธร เล่าว่า ประวัติความเป็นมาของลูกมะตูมกา เป็นผลไม้เกิดอยู่ตามป่าอนุรักษ์ของชุมชน เป็นต้นไม้ยืนต้น ก้านยาว รูปทรงกลม ขนาดคล้ายผลไม้ทั่วไป เปลือกบางสีเขียว มีเมล็ดเหมือนผลไม้ แต่รับประทานไม่ได้ นำมาคว้านเอาเนื้อและเมล็ดออก แต่ละคนจะใช้ความสามารถพิเศษเฉพาะตัว แกะสลักลวดลายตามภูมิปัญญาของตน จะเห็นได้ว่ามีความละเอียดอ่อนสวยงาม เป็นตัวอักษร ตามแบบพระสัมมาสัมพุทธเจ้า รูปพระ ครุฑ และอื่นๆ หลายรูปแบบ บ่งบอกให้เห็นถึงความตั้งใจ ด้านศิลป์ พุทธศาสนา และวัฒนธรรมไทย สายใยของชุมชน เพื่อให้รุ่นลูกสืบสาน รุ่นหลานสืบทอดประเพณีอันดีงามของชาวอีสานต่อไป
