ฮือฮา! ทีมนักวิจัยไทยค้นพบ ‘กระเจียวศิริรักษ์’ พืชสกุลขมิ้น ชนิดใหม่ของโลก

ฮือฮา! ทีมนักวิจัยไทยค้นพบ ‘กระเจียวศิริรักษ์’ พืชสกุลขมิ้น ชนิดใหม่ของโลก

ประเทศไทยมีข่าวดี เกี่ยวกับความหลากหลายทางทรัพยากรธรรมชาติอีกครั้ง หลังจากทีมนักวิจัยประกอบด้วย ดร.ศรายุทธ รักอาชา ดร.จรัญ มากน้อย และ ดร.วรนาถ ธรรมรงค์ จากองค์การสวนพฤกษศาสตร์ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม รศ.ดร.สุรพล แสนสุข จากสถาบันวิจัยวลัยรุกขเวช มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และ รศ.ดร.ปิยะพร แสนสุข จากภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ค้นพบพืชสกุลขมิ้น (Curcuma L.) วงศ์ขิง (Zingiberaceae) ชนิดใหม่ของโลก และได้รับการตีพิมพ์ในวารสารระดับนานาชาติ หรือ Tropical Journal of Natural Product Research ปีที่ 8 ฉบับที่ 4 หน้า 6775–6780 เป็นเครื่องหมายการันตี

Advertisment

ดร.ศรายุทธ รักอาชา หนึ่งในทีมวิจัย กล่าวว่า เริ่มจากองค์การสวนพฤกษศาสตร์ ดำเนินโครงการที่เกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์พืชหลายชนิด โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) ซึ่งในส่วนของทีมเราดูแลรับผิดชอบในของพืชสกุลขมิ้นในประเทศไทย โดยมีพื้นที่เป้าหมายใน 4 จังหวัด คือ ลำปาง ลำพูน พิษณุโลก และสุโขทัย

Advertisement

“ในเดือนมิถุนายน 2566 ระหว่างเดินป่าเพื่อสำรวจระบบนิเวศในป่าผลัดใบใกล้กับเขาหินปูนในจังหวัดสุโขทัย เราก็พบดอกกระเจียวศิริรักษ์ ซึ่งตอนแรกก็ไม่ได้ตื่นเต้นอะไร เพราะเขามีความคล้ายดอกอาวที่วางขายตามท้องตลาดทั่วไป จึงขุดและเก็บมา 5 ชิ้น เพื่อนำกลับมาตรวจสอบตัวอย่างอีกครั้ง โดยนำมาตรวจสอบเอกสารที่รีวิวต่างๆ และพบว่าเขาเป็นกระเจียวชนิดใหม่ของโลก”

ดร.ศรายุทธบอกว่า ตอนที่พบเขากำลังออกดอกสวยงามมากในป่า เมื่อทราบผลเราก็ดำเนินการตามขั้นตอนของการตรวจสอบประมาณ 5 เดือน ก่อนที่จะส่งไปตีพิมพ์ในวารสารระดับนานาชาติ หรือ Tropical Journal of Natural Product Research ในเดือนพฤศจิกายน 2566 ซึ่งในระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2566-พฤษภาคม 2567 ก็มีการตรวจสอบซ้ำอีกรอบ และประกาศขึ้นออนไลน์เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2567 เราก็ดีใจกันมาก และอยากประกาศให้ประชาชนได้รับรู้ว่า ประเทศไทยมีทรัพยากรที่มีคุณค่าอย่างหลากหลาย และยังเชื่อว่ายังมีอีกมากที่ยังอยู่ตามธรรมชาติ แต่เรายังค้นไม่พบ

Advertisement

กระเจียวศิริรักษ์ มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Curcuma sirirugsae Saensouk & Rakarcha คำระบุชนิด ‘sirirugsae’ เพื่อเป็นเกียรติให้แก่ ศาสตราจารย์พวงเพ็ญ ศิริรักษ์ นักพฤกษศาสตร์ไทยคนแรกที่ศึกษาอนุกรมวิธานพืชวงศ์ขิง โดยเป็นพืชตระกูลขมิ้นในสกุลย่อยจาก 25 ชนิด

ลักษณะเด่นทางสัณฐานวิทยาของกระเจียวศิริรักษ์ คือ เหง้าไม่แตกแขนง เกือบทุกส่วนของพืชมีขนปกคลุม ใบหลักเป็นรูปรีกว้าง แผ่ออก เรียวยาว ดอกออกก่อนใบ ช่อดอกออกเป็นกระจุกติดกับพื้นดิน ใบประดับมีลักษณะรูปไข่ถึงรูปหอก มีความพริ้วอ่อนไหว ใบประดับส่วนยอดมีโคนกลีบสีขาวอมชมพู ปลายกลีบสีแดง ดอกสีเหลืองอ่อน กระจายพันธุ์ตามป่าผลัดใบใกล้กับเขาหินปูนในจังหวัดสุโขทัย ออกดอกและติดผลในช่วงเดือนพฤษภาคมถึงกรกฎาคม

ในขณะที่ ดอกอาว จะมีความอวบ แม้ลักษณะดอกจะมองดูคล้ายกัน แต่หากใช้กล้องส่องและเขี่ยดูจะเห็นความแตกต่างที่ชัดเจน กระเจียวศิริรักษ์ จึงถือเป็นพืชสกุลขมิ้นชนิดใหม่หนึ่งเดียวของโลก ที่อาจจะอยู่คู่กับชุมชนมานานตั้งแต่รุ่นปู่รุ่นย่า แต่ไม่มีใครสังเกตและรับรู้มาก่อน

การค้นพบในครั้งนี้แสดงให้เห็นว่า ‘ประเทศไทย’ มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง นอกจากนั้นแล้วพืชวงศ์นี้ยังมีการนำมาใช้ประโยชน์หลายด้าน ไม่ว่าจะเป็นด้านอาหาร ยาสมุนไพร หรือไม้ประดับ ในอนาคตคณะผู้วิจัยยังมีแผนที่จะศึกษาเพิ่มเติมเกี่ยวกับฤทธิ์ทางเภสัชกรรม เพราะกระเจียวเป็นพืชในกลุ่มขมิ้น จะต้องมีการนำไปวิจัยและวิเคราะห์ฤทธิ์ที่มีความเหมือนและแตกต่าง เพื่อดูสารที่มีประโยชน์นำมาต่อยอดเพื่อวงการเภสัชกรรมต่อไป

นายนิรุจ อุทรา นักประชาสัมพันธ์ องค์การสวนพฤกษศาสตร์ กล่าวเสริมว่า เรามีภารกิจในการอนุรักษ์พรรณพืช กระเจียวศิริรักษ์ จัดเป็นพืชถิ่นเดียว (endemic species) และมีสถานภาพด้านการอนุรักษ์ตามเกณฑ์ของ IUCN เป็นพืชใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (critically endangered) ด้วยเหตุนี้องค์การสวนพฤกษศาสตร์ จึงจะทำการศึกษาการขยายพันธุ์ ด้วยเทคนิคการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชเพื่อเพิ่มจำนวน และมีแผนที่จะนำกระเจียวศิริรักษ์ไปคืนถิ่น คืนสู่ธรรมชาติ เพื่อเป็นการอนุรักษ์ต่อไป ซึ่งคาดว่าน่าจะใช้เวลาประมาณ 1 ปี เพราะเราต้องศักษาเพิ่มเติมเกี่ยวกับดิน อากาศ และความชอบของพืชชนิดนี้ และขยายให้เป็นทุ่งดอกกระเจียวในป่าชุมชนของชาวบ้าน เป็นการส่งเสริมการท่องเที่ยวและสร้างรายได้ที่ยั่งยืนแก่ชุมชนต่อไป

อย่างไรก็ตามในช่วงนี้ ประชาชนและนักท่องเที่ยวที่สนใจ สามารถเข้าชมความสวยงามและน่ารักของดอก ‘กระเจียวศิริรักษ์’ จำนวน 4 ต้น ได้ที่โรงเรือนป่าดิบชื้น ภายในสวนพฤษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ นับตั้งแต่วันนี้ไปอีก 2-3 สัปดาห์ ตามระยเวลาให้ดอก

เอกสารอ้างอิง : Rakarcha, S., Saensouk, P., Maknoi, C., Thammarong, W. & Saensouk, S. 2024. Curcuma sirirugsae, a new species of the family Zingiberaceae from northern Thailand. Tropical Journal of Natural Product Research 8(4): 6775–6780.

Eurolastcontent
QR Code
เกาะติดทุกสถานการณ์จาก Line@matichon ได้ที่นี่
Line Image