คืนชีพผลไม้โบราณ จำปูลิ้งร้อยปี ควนโต๊ะเหลง หนึ่งปีออกผลครั้งเดียว
ท่ามกลางสวนไม้ป่าโบราณกว่า 5 ไร่ ในพื้นที่บ้านควนโต๊ะเหลง หมู่ 4 ต.ควนโดนอ.ควนโดน จ.สตูล มีผลไม้หายากที่คนรุ่นใหม่อาจไม่เคยได้ยินชื่อ นั่นคือ จำปูลิ้ง หรือที่ชาวบ้านท้องถิ่นเรียกว่า อินเต๊ะ ซึ่งกำลังออกผลเต็มต้นเพียงปีละครั้งและเป็นที่รอคอยของแม่ค้าและชาวบ้านในละแวกนี้ ต้นจำปูลิ้งบางต้นในสวนนี้มีอายุเกิน 100 ปีสูงลิ่วกว่า 10 เมตร เป็นไม้ยืนต้นดั้งเดิมที่สืบทอดมาถึงรุ่นที่ 3
นายวิทยา มะแอเคียน ผู้ใหญ่บ้านควนโต๊ะเหลง เปิดเผยว่า สวนแห่งนี้มีต้นจำปูลิ้งอยู่ 10 ต้น ให้ผลพร้อมกัน 4 ต้นในปีนี้ โดยจะออกดอกช่วงปลายเดือนมีนาคม-เมษายน และให้ผลผลิตช่วงเดือนพฤษภาคม-มิถุนายนของทุกปี เราอนุรักษ์ไว้เพราะเป็นของโบราณ หายากแล้ว เด็กรุ่นใหม่ไม่รู้จักด้วยซ้ำ จำปูลิ้งนี่เปลือกเหลือง เนื้อในสีส้มจัด รสเปรี้ยวอมหวาน ปีหนึ่งออกแค่รอบเดียว ผลผลิตไม่เคยพอขาย ในทุกฤดูเก็บเกี่ยว จะจ้างแรงงานเยาวชนในหมู่บ้านให้ปีนเก็บผลไม้ด้วยตนเอง โดยจ่ายค่าแรงในระบบแบ่งครึ่งจากยอดที่ขายได้ ซึ่งถือเป็นการสร้างรายได้เสริมให้เด็กและเยาวชนในชุมชน และยังช่วยปลูกฝังความผูกพันกับทรัพยากรพื้นถิ่นอีกด้วย
นายอำรอด มินยุนุ้ย อายุ 31 ปี จาก ต.ควนสตอ หนุ่มรับจ้างปีนเก็บผลจำปูลิ้ง กล่าวว่า งานนี้ไม่ง่ายเพราะต้องปีนต้นไม้สูงโดยใช้เชือกเซฟผูกลำตัวกับต้น และมีผู้ช่วยอยู่ด้านล่างคอยรับผลไม้ทุกลูก ต้นสูงมาก บางต้นสิบเมตรขึ้น ต้องใช้เชือกช่วยเซฟปีน บางทีก็อยู่บนต้นทั้งวัน ต้นหนึ่งเก็บได้ประมาณ 60 กิโล ขายหน้าสวนก็ 30-35 บาท
จำปูลิ้งถือเป็นไม้ผลพื้นบ้านที่กำลังจะเลือนหายไปจากวิถีชุมชน ด้วยเหตุที่ไม่มีการปลูกขยายพันธุ์ใหม่ และการเก็บเกี่ยวก็ต้องใช้แรงงานและทักษะเฉพาะตัว อีกทั้งยังมีผลผลิตปีละครั้งเท่านั้น ซึ่งผลจำปูลิ้งมีเปลือกเหลือง ด้านในเนื้อสีส้มอมแดง กลิ่นหอมเฉพาะ รสเปรี้ยวอมหวาน กินสดหรือทำเป็นของว่างพื้นถิ่นก็ได้ มีวิตามินซีสูงตามแบบฉบับผลไม้ป่าภาคใต้ เป็นที่ต้องการของตลาด แม้จะมีเพียงปีละครั้ง
ในสวนแห่งนี้ นอกจากจำปูลิ้งแล้วยังมีไม้ผลโบราณอื่นๆ เช่น กระท้อนป่า สะตอป่า จำปาดะ ทุเรียนพื้นบ้าน และลูกเหนียง ซึ่งผู้ใหญ่บ้านตั้งใจว่าจะเก็บรักษาไว้ให้ลูกหลานได้ลิ้มรสผลไม้ท้องถิ่นเหล่านี้ต่อไป ไม่ให้สูญหายไปกับกาลเวลา
จากสวนไม้ป่าสู่รายได้ในชุมชน จำปูลิ้ง ไม่ใช่แค่ผลไม้โบราณแต่คือรากของความผูกพันที่เชื่อมอดีต ปัจจุบัน และอนาคตของควนโต๊ะเหลงไว้ด้วยกัน
