‘โนนพลล้าน’โคราช แหล่งโบราณคดีเชื่อมอาณาจักร’โพ้นทะเล’
กรณีช่วงปี 2567 สำนักศิลปากรที่ 10 นครราชสีมา ขุดพบโครงกระดูกมนุษย์รวม 11 โครง พร้อมภาชนะเครื่องปั้นดินเผาและหลักฐานทางโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์สมัยเหล็กและสมัยสำริด ช่วงอายุ 1,500-2,400 ปี ที่แหล่ง “พลล้าน” บริเวณกำแพงเมืองด้านทิศตะวันออก เขตเทศบาลนคร (ทน.) นครราชสีมา ต่อมาหน่วยงานที่เกี่ยวข้องประกอบด้วยมหาวิทยาบันราชภัฏนครราชสีมา สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์กรมหาชน) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ร่วมวิเคราะห์หลักฐานทางโบราณคดี
ผศ.ดร.ศุภกร รักใหม่ รองผู้อำนวยการปฏิบัติการและใช้ประโยชน์ระบบลำเลียงแสง สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน กล่าวว่า ผลวิเคราะห์องค์ประกอบธาตุของเครื่องประดับทองโบราณ รวมทั้งชิ้นส่วนเครื่องใช้ เครื่องประดับอื่นๆ ที่พบร่วมกับโครงการดูก โดยเครื่องมือทางวิทยาศาสตร์และเทคนิคการวิเคราะห์ด้วยแสงซินโครตรอนหลายๆ เทคนิคมาใช้ในการศึกษา ได้แก่ เทคนิคการเรืองรังสีเอ็กซ์ (XRF) และเทคนิคอินฟราเรดสเปกโตรสโคปี (IR) โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การวิเคราะห์ตัวอย่างทองด้วยแสงซินโครตรอนสามารถวิเคราะห์ธาตุองค์ประกอบในทอง เพื่อนำไปสู่การเชื่อมโยงกับต้นกำเนิดของทองในอดีต
“ทั้งนี้ ทองคำในแต่ละแหล่งมีองค์ประกอบธาตุที่มีลักษณะเฉพาะ เช่น หากพบแพลทินัมในทองคำสามารถบ่งบอกถึงแหล่งกำเนิดของทองคำนั้นได้ว่ามาจากอียิปต์ หรือหากพบธาตุเจือปริมาณน้อยในกลุ่มแพลทินัม อาจบ่งบอกว่าเป็นทองคำโรมันจากเหมืองในสเปนตอนเหนือหรือเทือกเขาในโรมาเนีย เป็นต้น อีกทั้งแต่ละอารยธรรมมีเทคนิคการทำทองให้บริสุทธิ์แตกต่างกัน เช่น อารยธรรมโบราณในยุโรป ใช้การกลบเกลือเป็นชั้นๆ บนแร่ทองธรรมชาติแล้วเผา เกลือจะจับเงินที่เป็นองค์ประกอบในแร่ทองธรรมชาติ ทำให้ได้ทองคำที่มีความบริสุทธิ์สูงขึ้น หรือเทคนิคการผลิตทองคำให้บริสุทธิ์ของโรมันโบราณที่ใช้ปรอทแยกทองจากแร่ เป็นต้น ซึ่งเทคนิคเหล่านี้จะทิ้งร่องรอยให้สามารถวิเคราะห์หาแหล่งที่มาของทองได้”
ผศ.ดร.ศุภกรกล่าวด้วยว่า สำหรับแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้นั้น มีหลักฐานการค้นพบเครื่องประดับทองพร้อมกับหลักฐานการติดต่อค้าขายกับชาวจีน ชาวตะวันตก และชาวอินเดีย แม้ในพื้นที่แถบนี้จะมีแร่ทองอยู่ในปริมาณมากแต่ไม่พบหลักฐานการเพิ่มความบริสุทธิ์ของทองเหมือนแหล่งอื่นๆ การพบทองที่มีความบริสุทธิ์สูงจึงทำให้สันนิษฐานได้ว่าอาจเป็นทองที่มาจากโพ้นทะเลผ่านทางการค้าหรือการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม ผลศึกษาตัวอย่างทองคำที่พบในหลุมศพของแหล่งโบราณคดีโนนพลล้าน มีองค์ประกอบธาตุใกล้เคียงกับตัวอย่างทองที่พบจากแหล่งโบราณคดีบริเวณชายฝั่ง จ.ชุมพร และ จ.ระนอง สันนิษฐานในอดีตเคยเป็นเมืองท่าที่สำคัญด้วย จึงเป็นที่น่าสนใจ บริเวณประเทศไทยในยุคก่อนประวัติศาสตร์สมัยเหล็ก อาจมีการติดต่อค้าขายกับอาณาจักรโพ้นทะเล หรือชุมชนชายฝั่งทะเล ลึกเข้ามาถึงดินแดนภาคอีสานหรือไม่ อย่างไรก็ตาม ยังต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมในรายละเอียด และจำเป็นต้องมีการบูรณาการข้อมูลทางโบราณคดีจากหลายแหล่งหลายด้าน เพื่อหาหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ในการพิสูจน์สมมุติฐานดังกล่าว
“นอกเหนือจากการร่วมมือกับสำนักศิลปากรที่ 10 ในการวิเคราะห์ตัวอย่างทางโบราณคดีแล้ว สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน โดยการสนับสนุนของสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (สกสว.) กระทรวง อว. ยังกำลังดำเนินโครงการจัดสร้างเครื่องคัดแยกมวลคาร์บอน 14 ด้วยเครื่องเร่งอนุภาค หรือ Accelerator Mass Spectrometer สำหรับการหาอายุตัวอย่างทางโบราณคดีที่แม่นยำ เพื่อเป็นการสนับสนุนงานวิจัยทางโบราณคดีของประเทศไทยให้เข้มแข็งขึ้นด้วย”
