แม่สายรวมพลัง เรียกร้องเมียนมาแก้ปัญหาสารพิษ ชาวบ้านวอนเร่งแก้ให้เป็นรูปธรรม
เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน ผู้สื่อข่าวรายงานว่าสภาพของแม่น้ำสายซึ่งไหลผ่านบริเวณหัวน้ำสายที่บ้านถ้ำผาจม ยังคงมีสีขุ่นเข้มแม้ในระยะนี้จะมีฝนตกลงมาต่อเนื่องทุกวัน แต่สีของฃองน้ำก็ไม่มีทีท่าว่าจะใสขึ้น ทำให้ชาวบ้านยังมีความกังวลว่าทางตอนเหนือของต้นแม่น้ำสายในฝั่งประเทศเมียนมา ยังคงมีการทำเหมืองแร่กันอย่างหนักและล้างดินโคลนไหลลงสู่แม่น้ำจนทำให้เกิดน้ำสีขุ่น และอาจมีการชำระล้างสารพิษลงมาในแม่น้ำด้วย
พญ.อรวรรณ วงศ์สมบัติ ชาวอำเภอแม่สาย เปิดเผยว่าตนเองอยู่ในพื้นที่ได้รับผลกระทบจากสารหนูในแม่น้ำสายโดยตรง น้ำสายขุ่นจนไม่สามารถผลิตประปาได้และสารหนูที่สูงเกินระดับแม่น้ำสายทำให้ส่งผลกระทบด้านสุขภาพ ระบบนิเวศน์ และมีผลกระทบต่อการทำการเกษตรเสี่ยงต่อการปนเปื้อนสารพิษ ที่กังวลที่สุดคือเรื่องสุขภาพ เพราะแม่น้ำสายเป็นแหล่งน้ำหลักในการผลิตน้ำประปา ทำไร่ทำนาทำสวนซึ่งอาจมีผลต่อสุขภาพทั้งระยะสั้นระยะยาว เสี่ยงเป็นมะเร็ง
พญ.อรวรรณ กล่าวว่า ที่ผ่านมาในรอบ 2 ปี ชาวบ้านออกเสียงเรียกร้องมาโดยตลอด เพราะอยู่ด้วยความหวาดระแวงและช่วยเหลือตัวเองมาโดยตลอด เลี่ยงการใช้น้ำ การบริโภคพืชผักและปลาในแม่น้ำสาย มีผลกระทบต่อการใช้ชีวิตเยอะมาก จึงอยากให้มีการแก้ไขปัญหาเรื่องนี้อย่างเป็นรูปธรรม
พญ.อรวรรณ กล่าวว่า ที่ผ่านมามีเพียงการตรวจค่าสารหนูแต่ไม่ได้มีการแก้ไขถึงแหล่งที่มาหรือต้นเหตุที่ชัดเจน คือเหมืองแร่ที่นับวันจะมีเพิ่มมากขึ้น ซึ่งไม่รู้มีขบบวนการป้องกันหรือกำจัดสารพิษพวกนี้บ้างหรือไม่ จึงต้องขอความร่วมมือเหมืองแร่เหล่านี้ให้ได้ เพราะไม่ใช่แค่เชียงรายที่ได้รับผลกระทบมีทั้งภาคเหนือและภาคอีสานที่รับผลกระทบ ตอนนี้เราไม่สามารถทราบได้เลยว่าพืชผักหรือข้าวมีพิษหรือไม่ ซึ่งมีการเพาะปลุกจากแหล่งน้ำเหล่านี้ไปขายในทั่วประเทศ น้อยรายที่จะเจาะบาดาลมาเพาะปลูกเพราะทำให้ต้นทุน ปัยหาเหล่านี้จึงเสี่ยงไปทั้งแผ่นดิน
วันเดียวกันนี้ทางเครือข่ายประชาชนปกป้องแม่น้ำ กก สาย รวก โขง ได้จัดกิจกรรมแถลงจุดยืนประชาชนต่อประเทศเมียนมา ไทยและจีน ในการแก้ไขปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดนจากการเหมืองแร่จีนในเมียนมา โดยมีตัวแทนจากนักวิชาการ องค์กรพัฒนาเอกชน นักการเมือง ตัวแทนเกษตรผู้ใช้น้ำและประชาชนที่ได้รับผลกระทบในพื้นที่ อ.แม่สาย ร่วมกันแถลงจุดยืนในครั้งนี้ ที่ศาลาเอนกประสงค์ชุมชนถ้ำผาจม (หัวฝาย) ติดแม่น้ำสายชายแดนไทย-เมียนมา อ.แม่สาย จ.เชียงราย
โดยนำภาพถ่ายของแม่น้ำสายในอดีตซึ่งมีความใสสะอาดเป็นธรรมชาติและนำมาเปรียบเทียบกับภาพในปัจจุบันซึ่งสีขุ่นข้นและยังปนเปื้อนสารโลหะหนัก โดยมีผู้เฒ่าผู้แก่เล่าสภาพอดีตจนถึงปัจจุบัน
เวทีมีเปิดให้บุคคลต่างๆ ในพื้นที่แสดงความเห็นโดยมีเนื้อหาว่าตั้งแต่ปี 2564 เริ่มมีโคลนไหลมากับน้ำจนขุ่น โดยเกิดขึ้นหลังเริ่มมีเหมืองแร่เกิดขึ้นในประเทศเมียนมา ต่อมาตรวจพบสารโลหะหนักติดต่อกันกว่า 23 ครั้ง ผลกระทบต่อประเทศไทยมีการผลิตน้ำประปา การเกษตรที่ใช้น้ำจากแม่น้ำสายและแม่น้ำรวกที่ไหลเชื่อมต่อกัน ประชาชนเกิดความกังวล หากปล่อยให้ปัญหายาวนานจะกระทบกับความเชื่อมั่นในผลผลิตของเกษตรกรและเศรษฐกิจชายแดน ขณะที่มีผู้ประกอบการเหมืองแร่ใน จ.ท่าขี้เหล็ก มีกว่า 20 ราย
ส่วนในเขตว้าพบว่าล่าสุดมีเอกชนจากจีนร่วมกับกองทัพว้า (UWSA) พยายามเข้าไปทำเหมืองแร่ทังสเตนขนาดใหญ่ทางทิศใต้ของดอยขี้เหล็กเขตเมืองโต๋น จ.เมืองสาด ขณะที่เอกชนจากประเทศรัสเซียร่วมกับรัฐบาลเมียมาเตรียมขุดแร่ทังสเตนบนภูเขาลูกเดียวกันห่างจากพรมแดนไทยประมาณ 20 กิโลเมตรอีกด้วย
โดย นายสืบสกุล กิจนุกร อาจารย์ประจำสำนักวิชาพัฒนาระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง กล่าวว่า วันนี้ทางเครือข่ายประชานได้นัดรวมพลเพื่อแสดงจุดยืนบอกกล่าวส่งข่าวไปถึงรัฐบาลจีน เมียนมา และไทย เข้ามาแก้ไขปัญหาสารพิษในแม่น้ำอย่างจริงจัง ซึ่งทางการไทยได้พยายามดึงเอาทางเมียนมาเข้ามาตรวจสอบคุณภาพน้ำ ซึ่งทางภาคประชาชนมองว่าคงยังไม่เพียงพออยากให้ดำเนินการมาตรการอื่นควบคู่กันไปด้วย
ซึ่งรัฐบาลสามารถทำได้คือการยุติการนำเข้าแร่จากประเทสเมียนมา ไม่ว่าจะแร่ดีบุก แร่พรวง แร่แมงกานิสและแร่ทังสเตน เป็นต้น และยุติการส่งออกเครื่องและสารเคมีในการทำกิจการเหมืองเพื่อตัดวงจรการทำลายสิ่งแวดล้อม
ขณะเดียวกันก็ต้องยุติการส่งออกแร่ต่างๆโดยเแพาะแร่หายากไปยังประเทศจีนด้วย ไม่ไช่เพียงแค่วัดคุณภาพน้ำเพราะไทยเองก็มีการตรวจวัดคุณภาพมาปีกว่าก็รู้แล้วว่ามีการปนเปื้อนสารพิษตลอด 24 ชั่วโมง 365 วัน สิ่งที่ต้องการคือการแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ ด้วยการเริ่มต้นด้วยการยุตินำเข้าและส่งออกแร่ ตลอดจนเครื่องจักรและสารเคมีดังกล่าว ทางเครือข่ายไม่ได้คาดหวังความร่วมมือระหว่างรัฐบาลไทยกับเมียนมาที่เดินทางไปหารือกัน เพราะมีการตกลงเฉพาะความร่วมมือในการตรวจคุรภาพน้ำร่วมกันเท่านั้น ไม่ได้เข้าไปแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ ซึ่งทำได้มากสุดก็คือจะทำให้ทั้งสองฝ่ายได้รับทราบว่าในแม่น้ำมีการปนเปื้นสารพิษหรือไม่เท่านั้นไม่มีการแก้ไขที่ต้นเหตุ
นางสาวจันทร์จิรา กนิษฐารมย์ ผู้ใหญ่บ้านแม่สาย กล่าวว่า ช่วงต้นเดือนแม่สายได้รับกระทบหนัก น้ำสายขุ่นไม่สามารถผลิตประปาได้ ซึ่งเกิดขึ้นทันทีชาวบ้านไม่ได้เตรียมสำรองน้ำไว้จึงกระทบหนัก ชาวบ้านจึงอยากให้ภาครัฐสื่อสารกับชาวบ้านในภาษาที่ชาวบ้านเข้าใจแบบทันท่วงทีเพื่อให้ชาวบ้านเตรียมสำรองน้ำไว้ โดยชาวแม่สายกว่าร้อยะ 98 ใช้น้ำปะปาเป็นหลัก จึงอยากให้เร่งหาแหล่งน้ำใหม่มาใช้เพื่อไม่ต้องใช้น้ำที่ปนเปื้อนสารพิษ ชาวบ้านก็ไม่ต้องกังวลว่าจะไม่มีน้ำใช้
อยากให้ภาครัฐจัดมาตรการเชิงรุกไปถึงเมียนมาอาจเป็นรูปแบบทวิภาคีร่วมกันแก้ไขปัญหา อยากให้องค์กรระหว่างประเทศเข้ามาข่วยเหลือหรือตรวจสอบ เพราะการทำเหมืองแร่ไม่ไช่เรื่องใหม่มีเกิดขึ้นทั่วโลก แต่จะทำอย่างไรที่ไม่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม อาจยื่นมือเข้ามาในการจัดระบบบำบัดสารพิษใจากการทำเหมืองแร่เพื่อไม่ให้กระทบต่อคนที่อยู่ลุ่มน้ำ
สิบเอกพงศ์ปรีดา ปัญจขันธ์ ผู้ใหญ่บ้านเหมืองแดงใต้ หมู่ 1 ต.แม่สาย อ.แม่สาย กล่าวว่า ในรอบหลายปีที่ผ่านมาหรือตั้งแต่ก่อนปี 2567 ชาวบ้านประสบกับความเดือดร้อนกันมากเพราะแม่น้ำสายไม่เหมือนเดิมอีกต่อไปเพราะ ไม่ใสสะอาดเหมือนเก่าแต่กลับขุ่นข้นและต่อมาก็ยังตรวจพบมีสารโลหะหนักอีก จึงอยากให้ภาครัฐเร่งหาแหล่งน้ำใหม่มาทดแทน โดยเฉพาะนำน้ำจากอ่างเก็บน้ำแม่สามแลบที่ทราบว่ามีการกำลังพิจารณาเรื่องนี้อยู่ แต่อยากให้เร่งให้แล้วเสร็จโดยเร็วที่สุดเพื่อบรรเทาความเดือดร้อนแก่ชาวบ้านและลดความเสี่ยงการเป็นมะเร็งของชาวบ้าน
นายทองคำ อินพรม ประธานกลุ่มเกษตรกรผู้ใช้น้ำแม่สาย กล่าวว่าตนเป็นห่วงอนาคตของเมืองแม่สายที่เต็มไปด้วยสารพิษ จะกลายเป็นเมืองซอมบี้ หรือเปล่าในอนาคตเป็นห่วงเรื่องนี้มาก หากไม่เร่งแก้ไขเรื่องนี้ทำเอาเศรษฐกิจแม่สายล่ม ซึ่งไม่เพียงจะเสียเฉพาะแม่สายแต่หมายถึง จ.เชียงรายทั้งหมด เราจะทำอย่างไรให้เรื่องนี้หมดไปอยาก ฝากรัฐบาลเร่งจัดการเรื่องนี้ไม่ไช่ว่าอืดอาดล่าช้าอย่างทุกวันนี้ขืนเป็นเช่นทุกวันนี้ลำบากแน่ๆ
ด้านนางมลธิชา ไชยบาล สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) เชียงราย เขต 6 กล่าวว่าตนได้นำเสนอปัญหาต่อคณะกรรมาธิการบริหารจัดการน้ำ ล่าสุด ได้หารือในรัฐสภาโดยเรียกร้องไปยังกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และกระทรวงการต่างประเทศ ให้แก้ไขปัญหาด้วยการเร่งก่อสร้างอ่างเก็บน้ำแม่คำเพื่อหาแหล่งน้ำสำรอง พัฒนาระบบเพื่อการเกษตรทั้งแบบแปลงและรายย่อย แม้แต่การพิจารณาร่างพระราชบัญญัติงบประมาณ ร่างพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม ฯลฯ ตนก็พยายามสอดแทรกปัญหานี้เข้าไป นอกจากนี้ได้หารือผ่านการประชุมต่างๆ อย่างต่อเนื่องแล้ว.
