โคราช สำรวจสู่ผลงานจริง บันทึกสถาปัตยกรรม “บ้านพระยากำธร” อดีตเจ้าเมืองคนสุดท้าย จ่อเป็นแหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น
เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน ที่ “เรือนพระยากำธรพายัพทิศ” (ดิศ อินทโสฬส ณ ราชสีมา) บ้านพัก อดีต ผวจ.นครราชสีมา ลำดับที่ 14 ( 2 พ.ย 2476 – 1 มีนาคม 2479) ตั้งอยู่ บ้านเลขที่ 379 ถ.อัษฎางค์ ต.ในเมือง อ.เมือง จ.นครราชสีมา
นายประชา เทพรัตน์ ประธานกรรมาธิการสถาปนิกอีสาน จัดกิจกรรมกระบวนการบันทึกและจัดทำแบบสถาปัตยกรรมของอาคาร เพื่อเก็บรักษาข้อมูลในงานอนุรักษ์ VERNADOC (Vernacular Architecture Documentation) โครงการศึกษาประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรมและแนวทางการจัดพื้นที่เรียนรู้ “เรือนพระยากำธร” โดยมีนายพงศ์บัณฑิต อินทโสฬส ทายาทและเจ้าของบ้าน พร้อมนายอิทธิพล คัมภิรานนท์ ประธานภาคีอนุรักษ์เมืองโคราชและเลขานุการชมรมผู้สืบสกุล ณ ราชสีมา และทีมวิทยากร VERNADOC บรรยายสรุปผลงานของนักศึกษาคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และศิลปกรรมสร้างสรรค์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน (มทร.อีสาน) และมหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา

ลงพื้นที่สำรวจบ้านไม้เก่า 2 ชั้น และบ้านเก่า 2 ชั้นกึ่งไม้กึ่งปูน มีโรงครัวชั้นเดียวอยู่ด้านข้าง ซึ่งเป็นงานช่างไม้โบราณ งานสลัก ลายฉลุและชิ้นส่วนไม้สักทองดั้งเดิมที่ชำรุดทรุดโทรมรวมทั้งงานก่อสร้างถาวรวัตถุ หลุมหลบภัยส่วนบุคคล สร้างไว้ภายในบริเวณบ้าน ช่วงสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 พ.ศ.2478-2488 รูปแบบขุดเป็นห้องสี่เหลี่ยมผืนผ้า ขนาด 2.00 * 2.50 เมตร ความลึกประมาณ 2.4 เมตร มีประตูทางเข้าสองฝั่งเยื้องกัน ภายในมีบันไดกว้างประมาณ 60-70 เซนติเมตร ตัวหลังคาเป็นคอนกรีตเสริมเหล็กรูปสามเหลี่ยมทรงปั้นหยา มีท่อระบายอากาศ 2 ด้าน วัสดุและโครงสร้างพื้นด้านล่างและผนังทุกด้านเป็นผนังดินก่ออิฐฉาบปูน ความหนา 40 เซนติเมตร ขนาดความจุประมาณ 20 คน สันนิษฐานสร้างโดยทหารช่างของเมืองนครราชสีมาในสมัยนั้น
นายประชา ประธานกรรมาธิการสถาปนิกอีสาน เปิดเผยว่า กิจกรรมจัดแบ่ง วันที่ 9–13 พ.ย สำรวจพื้นที่ รังวัดอาคารและบันทึกข้อมูลรายละเอียดทางสถาปัตยกรรมที่บ้านพระยากำธรพายัพทิศ วันที่ 14–18 พ.ย ทำงานในสตูดิโอ (Studio) เพื่อถ่ายทอดข้อมูลจากการสำรวจและรังวัดจริงออกมาเป็นแบบสถาปัตยกรรม จากนั้นจัดแสดงผลงานภายในงานสถาปนิก 69 สวนสุรนารี ข้างลานย่าโม ในวันที่ 20-22 พ.ย นี้

ทั้งนี้การสำรวจ รังวัดและบันทึกข้อมูลทางสถาปัตยกรรมของอาคารอย่างเป็นระบบ ผ่านกระบวนการทำงานแบบ VERNADOC ซึ่งให้ความสำคัญกับการบันทึกคุณค่าของอาคารและรายละเอียดทางสถาปัตยกรรมด้วยกระบวนการสำรวจและเขียนแบบอย่างละเอียด เพื่อจัดเก็บเป็นหลักฐานทางสถาปัตยกรรมที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ในการศึกษา เผยแพร่ และส่งเสริมการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมในอนาคต
ซึ่งให้ความสำคัญกับการสร้างโอกาสทางการเรียนรู้แก่เยาวชน เปิดโอกาสให้นักศึกษาร่วมกระบวนการเรียนรู้และสัมผัสประสบการณ์จริง ตั้งแต่การสำรวจพื้นที่ การรังวัดอาคาร การเก็บข้อมูลรายละเอียดทางสถาปัตยกรรม ตลอดจนการนำข้อมูลที่ได้มาถ่ายทอดเป็นแบบสถาปัตยกรรม ซึ่งเป็นประสบการณ์การเรียนรู้ที่แตกต่างจากการศึกษาในห้องเรียน ช่วยเปิดมุมมองใหม่เกี่ยวกับคุณค่าของสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นและแนวทางการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม สะท้อนให้เห็นถึงพลังขององค์กรวิชาชีพ สถาบันการศึกษา หน่วยงานรัฐและท้องถิ่นร่วมขับเคลื่อนงานอนุรักษ์มรดกสถาปัตยกรรม โดยมิได้มุ่งเน้นเพียงการเก็บรักษารูปลักษณ์ของอาคารเท่านั้น แต่ยังเป็นการบันทึกองค์ความรู้ ประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต และความทรงจำที่เชื่อมโยงกับผู้คนและเมืองนครราชสีมา เป็นการส่งต่อหลักฐานทางประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมอันทรงคุณค่าให้คงอยู่เป็นองค์ความรู้สำหรับคนรุ่นต่อไป


