นักวิชาการ ไขข้อสงสัย ปลาแม่น้ำโขงกินได้ไหม – ปลูกผักริมน้ำเจอสารปนเปื้อนหรือไม่
เมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน 2569 จากกรณีที่ชาวบ้านในจังหวัดเลยมีความกังวลกับสถานการณ์กับผลกระทบสารปนเปื้อนโลหะหนักในแม่น้ำโขง โดยเฉพาะในอำเภอเชียงคาน และอำเภอปากชม ต่างมีความกังวลกับผลกระทบและวิถีชีวิตคนชุมชนริมแม่น้ำโขง ปลาในแม่น้ำโขงและพืชผักที่ปลูกริมฝังแม่น้ำโขง อาจได้รับสารปนเปื้อนโลหะหนักหรือไม่นั้น
ล่าสุด ผศ.ดร.วัลลภ ทาทอง ประธานสาขาวิชาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อม คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย ได้แสดงความเห็นเกี่ยวกับกรณีนี้ว่า สารปนเปื้อนโลหะหนักโดยเฉพาะ “สารหนู” ที่เป็นสารก่อมะเร็ง และจากการลงพื้นที่แม่น้ำโขงอำเภอเชียงคานพบว่า ขณะนี้ระดับได้ลดลงและมีความใสขึ้นตะกอนไม่มี แต่เมื่อไหร่ก็ตามหากน้ำมีความขุ่น มีตะกอนฟุ้งขึ้นมาน้ำอาจมีความปนเปื้อนของสารหนู ทำให้สารปนเปื้อนโลหะหนักเกินมาตรฐานอยู่แล้ว แต่ที่การปนเปื้อนของสารหนู ตามที่ตนได้วิจัยจำพวกสัตว์น้ำ โดยเฉพาะสัตว์หน้าดิน ที่หมายถึง สัตว์ที่อาศัยอยู่ในหน้าดินในตะกอน อย่างเช่น ปลาไหล ปลากด ปลาแค้ ปู หอย กุ้ง ที่ได้กินโคลนตมไปสะสมอยู่ในขี้ปลา ขี้หอยอะไรพวกนี้ เมื่อโคลนตมพวกนี้มีสารปนเปื้อนอยู่ ก็จะสะสมสารพวกนี้เข้าไป

ผศ.ดร.วัลลภ กล่าวอีกว่า หากชาวบ้านจะกินสัตว์พวกนี้ ต้องล้างความสะอาดให้ดี เนื้อกินได้ปลอดภัยแน่นอน หากเป็นพวกเครื่องในต้องห้ามกินอย่างเด็ดขาด จากการวิจัยปลาในช่วงน้ำขุ่นในแม่น้ำโขงและเหมืองทองคำ และจำพวกกุ้ง หอย ปู ปลา มีสารหนูเกินค่ามาตรฐานอันตราย ที่สะสมในขี้ปลาพุงปลาและเหงือกปลา ประเภทปลาหน้าดินสารหนูจะสะสมมากที่สุด สัตว์น้ำที่หมกตัวในโคลนตมควรหลีกเลี่ยงมากที่สุด ส่วนปลาตัวใหญ่เนื้อปลากินได้ แต่ห้ามกินเครื่องใน ควรทิ้งให้หมด เพราะพบว่าเนื้อปลาไม่พบค่าเกินมาตรฐาน พบแต่เครื่องในปลาที่เกินมาตรฐาน
ผศ.ดร.วัลลภ กล่าวเพิ่มเติมว่า ส่วนพืชผักที่ปลูกริมน้ำโขง พืชผักที่กินได้ พบว่าในตะกอนริมฝั่งเราไม่พบค่าสารหนูเกินมาตรฐาน การที่ชาวบ้านปลูกผักและนำน้ำจากริมฝั่งมารดผัก จึงไม่พบสารปนเปื้อนเกินค่ามาตรฐาน แต่ไปพบในตะกอนในท้องน้ำในแม่น้ำโขง หรือตะกอนที่อยู่ในน้ำเกินค่ามาตรฐาน และการวิจัยที่ได้เอาพืชผักมาตรวจสอบ ก็ไม่พบค่าสารหนูเกินมาตราฐานแต่อย่างไร ยกเว้นพวกที่ฉีดยาฆ่าแมลง แต่ส่วนใหญ่ผักที่ปลูกริมโขงหากไม่ใช้ยาฆ่าแมลง ร้อยละ 80 ไม่เกินมาตรฐาน
“แต่ที่ชาวบ้านยังกังวลว่าเอาน้ำโขงมารดผัก ปลาในแม่น้ำโขงมากิน จะไม่เกิดอันตรายหรืออย่างไร ต้องทำความเข้าในสารหนู หรือสารปนเปื้อนโลหะหนัก จะปนเปื้อนอยู่ในตะกอนเท่านั้น ปลาที่ชอบอยู่ในตะกอนเท่านั้นที่โอกาสปนเปื้อนสารเหล่านี้สูง ส่วนผักที่ปลูกริมฝั่งตะกอนริมฝั่งไม่พบมีค่าเกินมาตราฐาน จึงไม่มีโอกาสมีสารปนเปื้อนสารเหล่านี้เช่นกัน”


