สืบเนื่องกรณีชลประทานเข้าไปขุดลอกหนองฮาก บ.โนนหอม ต.โนนหอม อ.เมือง จ.สกลนคร เนื่องจากตื้นเขิน เพื่อพัฒนาไว้กักเก็บน้ำในการเกษตรและอุปโภคแก่ชาวบ้านในพื้นที่ ปรากฎว่าหลังจากขุด ลอกในพื้นที่ 486 ไร่ แล้วสูบน้ำออกพบเสาตอไม้จำนวนมากโผล่ขึ้นมาผิวดินประมาณ 20-30 เซนติเมตร หลายร้อยเสากระจายตัวในพื้นที่ประมาณ 20 ไร่ ทางผู้รับเหมาจึงแจ้งไปยัง นายบุญเถิง เภาโพธิ์ นายก อบต.โนนหอม ว่าจะทำอย่างไร เนื่องจากเกรงว่าจะเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ จึงได้นำไม้หลักมาปักทำสัญลักษณ์ในบริเวณที่ขุดเจอเพื่อชะลอการขุดลอกไปก่อนจนกว่าจะหาข้อสรุปได้อีกครั้ง
ความคืบหน้าล่าสุดวันนี้ (11 ม.ค.) นายบุญเถิง เภาโพธิ์ นายก อบต.โนนหอม นายอุทัย อภิวาทนศิริ อดีตกำนัน ต.โนนหอม และชาวบ้าน ได้เชิญ ดร.สพสันต์ เพชรคำ อาจารย์คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ผู้อำนวยการศูนย์หนองหาร มหาวิทยาลัยราชภัฎสกลนคร และคณะได้เดินทางไปยังสถานที่ที่ขุดพบ โดยพบกับเสาตอไม้ที่ขุดขึ้นมา โดยลักษณะของตอยาวประมาณ 3-4 เมตร เส้นผ่านศูนย์กลาง มีหลายขนาด ตั้งแต่ 10-30 เซนติเมตร กระจุกตัวหลายร้อยต้นในพื้นที่ ซึ่งก่อนหน้านี้คาดว่าเป็นชุมชนเก่าสมัยขอมโบราณตั้งแต่เมืองหนองหารหลวง จึงวิเคราะห์แล้วว่า ทางทิศตะวันตกของหนองฮาก เสาไม้มีการปักกันถี่มาก เชื่อว่าน่าจะเป็นบริเวณที่ใช้สำหรับเลี้ยงสัตว์ ช้าง ม้า วัว ควาย หรือเป็นที่สร้างของเพนียดช้าง เนื่องช้างอยู่ใกล้กับเขาภูพานและสภาพทางกายภาพคืออยู่บริเวณหนองน้ำตามหลักเมืองชัยภูมิ เพราะว่าในอดีตช้างมีความสำคัญอย่างมากเพราะเป็นทั้งพาหนะ เป็นสินค้า เครื่องทรงบรรณาธิการต่างๆ เช่นในสมัยล้านช้างเวียงจันทน์
จากนั้นจึงสำรวจขยับไปอีกพบว่ามีเสาไม้ที่ขนาดใหญ่ขึ้นและวางผังออกเป็นรูปทรงของบ้าน คาดว่าบริเวณนี้เป็นที่อาศัยของเจ้าเมืองหรือคนใหญ่คนโต ต่อมาทราบอีกว่าที่แห่งนี้เคยขุดลอกมาแล้วครั้งนี้เป็นครั้งที่ 3 ครั้งก่อนเจอเศษซาก หม้อ ไห โบราณ ได้มีการนำขึ้นมาเก็บไว้บริเวณวัดประจำหมู่บ้านแล้ว ดังนั้นแน่นอนว่าเป็นไปได้ที่จะเชื่องโยงไปถึงสมัยขอมเรืองอำนาจ พ.ศ.1,600-1,700 โดยมีวัตถุโบราณหลงเหลือให้เห็นอารยธรรมที่สอดคล้องกัน เช่น ปราสาทขอมพระธาตุภูเพ็ก ประสาทพระธาตุนารายณ์ และตำนานเมืองหนองหารหลวงก่อนมาเป็นจังหวัดสกลนครในปัจจุบัน ที่สำคัญลักษณะเสาตอไม้ที่พบ ไม่ได้เป็นเสาที่เกิดธรรมชาติอย่างแน่นอนเพราะมีการเลาปลายของเสาและปักลง สำหรับสภาพที่เห็นคือเสามีการผุกร่อนไปแล้วคงเหลือแต่โคนเสาที่ยังอยู่ ทั้งนี้อยากให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมศิลปากรลงพื้นที่มาสำรวจเพื่อหามูลเหตุที่แท้จริงด้วย
ดร.สพสันต์ กล่าวว่า เบื้องต้นจะสรุปเป็นข้อมูลไว้ในเรื่องราวประวัติศาสตร์ของจังหวัดสกลนคร หากมีข้อมูลทางวิชาการที่สอดคล้องกัน ก็จะผลักดันหรือหาแนวทางส่งเสริมการท่องเที่ยวเพราะหมู่บ้านโนนหอม มีความสวยงามด้านวัฒนธรรมของชนเผ่าผู้ไท ซึ่งมีการส่งเสริมอยู่อยากให้มาเที่ยวแบบโฮมสเตย์ ศึกษารากเหง้าของชนเผ่าผู้ไท ว่ามีที่มาที่ไปอย่างไร แล้วอาจจะเดินไปดู ตอเสาไม้ที่อยู่ภายในมิวเซียม มีภาพจำลองประกอบบอกเล่าเรื่องราวในอดีตที่ผ่านมาซึ่งเกี่ยวโยงกับหนองหารเมืองสกลนคร จะเป็นการอนุรักษ์และส่งเสริมการท่องเที่ยวได้อย่างดีควบคู่กัน ซึ่งกำลังปรึกษากับนายบุญเถิง เภาโพธิ์ นาย อบต.โนนหอม เพื่อหาแนวทางต่อไป.
