‘เจ้าฟ้าสิริวัณณวรีฯ’ เสด็จแทนพระองค์พิธีกงเต๊กถวาย ‘พระพันปีหลวง’ สุดวิจิตรเครื่องกระดาษพระตำหนักจิตรลดา-สุนัขทรงเลี้ยง

นับตั้งแต่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 24 ตุลาคม พ.ศ. 2568 พระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลถวายพระบรมศพตามโบราณราชประเพณีได้ดำเนินมาอย่างต่อเนื่อง ทั้งพระราชพิธีฝ่ายพุทธและพิธีตามธรรมเนียมของนิกายต่างๆ เพื่อถวายพระเกียรติยศสูงสุด

สำหรับพิธีบำเพ็ญกุศลทักษิณานุปทาน (กงเต๊ก) ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง ได้มีการประกอบพิธีมาแล้วรวม 4 ครั้ง โดยแต่ละครั้งมีการจัดสร้างเครื่องกระดาษจำลองพระตำหนักส่วนพระองค์ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พร้อมเครื่องกระดาษที่สะท้อนพระราชกรณียกิจ พระราชจริยวัตร และพระราชนิยมในด้านต่างๆ เพื่อถวายเป็นพุทธบูชาและน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้

โดยแบ่งเป็นพระราชพิธีกงเต๊กหลวง 2 ครั้ง ได้แก่ พิธีของคณะบรรพชิตจีนนิกาย ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินในการบำเพ็ญพระราชกุศล และ พิธีของคณะสงฆ์อนัมนิกาย ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี เสด็จแทนพระองค์ไปในการบำเพ็ญพระราชกุศล

ขณะที่อีก 2 ครั้ง เป็นพิธีกงเต๊กที่จัดขึ้นโดยองค์กรภาคเอกชน จากคณะนายเจริญ สิริวัฒนภักดี พร้อมครอบครัวสิริวัฒนภักดี ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จแทนพระองค์ไปในการบำเพ็ญพระราชกุศล

ล่าสุด มูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้เป็นเจ้าภาพจัดพิธี โดยทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา เสด็จแทนพระองค์ไปในการบำเพ็ญพระราชกุศล ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง

ตลอดทั้ง 4 ครั้ง มีการจัดสร้างเครื่องกระดาษถวายพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ซึ่งล้วนรังสรรค์ขึ้นอย่างวิจิตรบรรจงด้วยฝีมือช่างชั้นครู ถ่ายทอดพระราชประวัติ พระราชกรณียกิจ และพระราชจริยวัตรของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง นอกจากนี้ยังมีการจำลองพระตำหนักส่วนพระองค์ อันประกอบไปด้วย พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน พระตำหนักสิริยาลัย และพระตำหนักภูพิงคราชนิเวศน์ ตลอดจนเครื่องประกอบและรายละเอียดนับพันชิ้นที่สร้างขึ้นอย่างประณีตสมจริง เปรียบเสมือนงานหัตถศิลป์ชั้นสูงที่หลอมรวมศรัทธา ความกตัญญู และความจงรักภักดีไว้ในทุกองค์ประกอบ

ล่าสุด พิธีกงเต๊กครั้งที่ 4 ซึ่ง “มูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง” ได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้เป็นเจ้าภาพจัดพิธี พร้อมจัดสร้างเครื่องกระดาษจำลองพระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เพื่อน้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายเป็นพุทธบูชาและถวายพระบรมราชกุศล โดยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา เสด็จแทนพระองค์ไปในการบำเพ็ญกุศลถวายพระบรมศพ ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง

สำหรับเครื่องกระดาษที่จัดสร้างถวายในครั้งนี้ เป็นการถ่ายทอดเรื่องราวแห่งพระราชกรณียกิจ พระราชจริยวัตร และพระอัฉริยภาพในด้านงานหัตถศิลป์ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ผ่านผลงานเครื่องกระดาษที่สวยงามและปราณีต

อันประกอบไปด้วย เครื่องกระดาษเงิน – กระดาษทอง  เครื่องกระดาษจำลองโรงละคร เครื่องกระดาษฉลองพระองค์จำนวน 8 ชุด ซึ่งจำลองจากฉลองพระองค์จริงที่ทรงฉลองในวาระสำคัญตลอดหลายทศวรรษ แต่ละชุดล้วนมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และสะท้อนพระราชดำริในการอนุรักษ์และยกระดับผ้าไทยสู่เวทีโลก ได้แก่ “ฉลองพระองค์ชุดราตรี” ที่ตัดเย็บจากผ้าไหมกำมะหยี่ ปักประดับดิ้นทอง ลูกปัด และเลื่อม ผลงานของห้องเสื้อบัลแมง โดยนายปิแอร์ บัลแมง คือหนึ่งในฉลองพระองค์อันทรงคุณค่า ซึ่งปัจจุบันจัดแสดงอยู่ในนิทรรศการ “สิริราชพัสตราบรมราชินีนาถ” ณ พิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ภายในพระบรมมหาราชวัง สะท้อนพระสิริโฉมอันสง่างามและพระปรีชาสามารถในการทรงเผยแพร่ความงดงามของผ้าไทยผ่านแฟชั่นชั้นสูง

 

 

อีกชุดหนึ่งคือ “ฉลองพระองค์แบบสากล” ที่ทรงใช้ในการเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎรในภาคเหนือ ตกแต่งด้วยผ้าทอของชาวกะเหรี่ยง แสดงให้เห็นถึงพระราชดำริในการนำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาประยุกต์สู่เครื่องแต่งกายร่วมสมัย พร้อมทั้งทรงฉลองพระองค์ดังกล่าวในการเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎร จังหวัดน่าน เมื่อปี พ.ศ. 2514

ยังมีการจำลองเครื่องกระดาษ “ฉลองพระองค์ราตรี” ที่ตัดเย็บจากผ้าไหมมัดหมี่ ซึ่งถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของผ้าไหมไทย จากเดิมที่ใช้ในชีวิตประจำวันของชาวบ้าน สู่การเป็นเครื่องแต่งกายระดับสากล ด้วยพระราชดำริที่ทรงมีพระราชประสงค์ให้ประชาชนมีรายได้จากการทอผ้า จึงโปรดเกล้าฯ ให้นำผ้าไหมมัดหมี่มาตัดเย็บเป็นฉลองพระองค์ เพื่อเป็นแบบอย่างให้ประชาชนเห็นว่าผ้าไทยสามารถพัฒนาเป็นเครื่องแต่งกายสมัยใหม่ได้ อันเป็นการขยายโอกาสทางการตลาดแก่ชุมชนผู้ทอผ้าอย่างยั่งยืน

“ฉลองพระองค์ชุดสูทจากห้องเสื้อบัลแมง” ผลงานของนายอีริก มอร์เทนเซน ซึ่งตัดเย็บจากผ้าไหมมัดหมี่และผ้าไหมเครป เมื่อครั้งเสด็จพระราชดำเนินเยือนสหรัฐอเมริกา ตลอดจนฉลองพระองค์ผ้าไหมปักประดับปีกแมลงทับ ซึ่งทรงฉลองในงานพระราชทานเลี้ยงอาหารค่ำที่นายเจียง เจ๋อหมิน ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน เป็นเจ้าภาพ ณ เรือนรับรองแขกเมืองเตี้ยวหยูไถ เมื่อวันที่ 16 ตุลาคม พ.ศ. 2543 ล้วนได้รับการสร้างสรรค์เป็นเครื่องกระดาษอย่างประณีตทุกฝีเข็มและทุกลวดลาย

อีกหนึ่งฉลองพระองค์ที่เปี่ยมด้วยความหมาย คือ “ฉลองพระองค์แบบผสมผสานไทย” ซึ่งตัดเย็บจากผ้าไหมแพรวา อันเป็นผลสืบเนื่องจากพระราชดำริในการอนุรักษ์ภูมิปัญญาการทอผ้าของชาวผู้ไท บ้านโพน จังหวัดกาฬสินธุ์ ครั้งเมื่อเสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎร ณ บ้านโพน อำเภอคำม่วง จังหวัดกาฬสินธุ์ ทรงทอดพระเนตรเห็นหญิงชาวผู้ไทนุ่งห่มผ้าแพรวาอย่างงดงาม จึงมีพระราชดำรัสว่า “ผ้าที่ใส่นี่สวยมาก ทอให้พระราชินีได้ไหม”

พระราชดำรัสดังกล่าวได้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของการฟื้นฟูผ้าไหมแพรวา พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้พัฒนาผ้าหน้าแคบสำหรับห่มสไบ ให้เป็นผ้าหน้ากว้างสำหรับตัดเย็บเครื่องแต่งกาย พร้อมทั้งส่งเสริมการพัฒนาสีสันและลวดลายให้เหมาะกับการใช้งานร่วมสมัย จนผ้าไหมแพรวาได้รับการยกย่องว่าเป็น “ราชินีแห่งผ้าไหมไทย” และกลายเป็นหนึ่งในความภาคภูมิใจของโครงการศิลปาชีพ

 

นอกจากฉลองพระองค์แล้ว ยังมีเครื่องกระดาษจำลอง “พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน” ที่ภายในมีเปียโนที่สามารถบรรเลงดนตรีได้ รายล้อมด้วยเครื่องกระดาษจำลองผู้ถวายงานใกล้ชิด มหาดเล็ก นายทหาร นายตำรวจถวายงาน ตลอดจน รถยนต์พระที่นั่งหมายเลข ร.ย.ล. 902 พร้อมสารถี

นอกจากนี้ ยังมีบุคคลสำคัญผู้เคยถวายงานเบื้องพระยุคลบาท อาทิ ท่านผู้หญิงสง่า อิงคุลานนท์ ท่านผู้หญิงพรสม กุณฑลจินดา ท่านผู้หญิงสมสุข ศรีวิสารวาจา พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวิภาวดีรังสิต และท่านผู้หญิงมนัสนิตย์ วณิกกุล ต่างได้รับการจำลองเป็นเครื่องกระดาษ เพื่อสะท้อนภาพแห่งความจงรักภักดีและการถวายงานอย่างใกล้ชิดตลอดพระชนมชีพ

รวมถึงเครื่องกระดาษจำลอง “สุนัขทรงเลี้ยงทั้ง 9 ตัว” ได้แก่ คุณหมีขาว คุณละเวง คุณพุดดิ้ง คุณตุ้งติ้ง หลวงแจ่มภักดี คุณนกฮูก คุณสุดหล่อ คุณเมเมี้ยว และคุณซูซี่ ซึ่งล้วนเป็นส่วนหนึ่งของพระราชจริยวัตรอันเปี่ยมด้วยพระเมตตา และสะท้อนถึงความผูกพันระหว่างพระองค์กับสัตว์เลี้ยงที่ทรงดูแลด้วยพระราชหฤทัยอันอ่อนโยน

 

 

เครื่องกระดาษทุกชิ้นที่จัดสร้างขึ้นในพิธีกงเต๊กครั้งนี้ เปรียบเสมือนการบันทึกพระราชประวัติที่ถ่ายทอดผ่านงานหัตถกรรม อันสะท้อนพระวิสัยทัศน์ พระราชกรณียกิจ และพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ผู้ทรงอุทิศพระองค์เพื่อการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมไทยและการพัฒนาคุณภาพชีวิตของพสกนิกรตลอดพระชนม์ชีพ ที่ยังคงส่องประกายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมและแรงบันดาลใจให้ชนรุ่นหลังได้ร่วมสืบสานพระราชปณิธานสืบไป