TDRI กางสารพัดปัญหาที่ดิน แนะทบทวนกม. ห่วง ‘ลงทุนปลอม’ แสร้งใช้ประโยชน์ ทำมูลค่าศก.ติดลบ
เมื่อวันที่ 2 ตุลาคม ที่ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ เขตคลองเตย กรุงเทพฯ ผู้สื่อข่าวรายงานบรรยากาศงาน SUSTAINABILITY EXPO 2025 (SX2025) มหกรรมความยั่งยืนที่ใหญ่ที่สุดในอาเซียน ซึ่งในช่วงเช้ามีผู้ทยอยเข้าร่วมงานอย่างต่อเนื่องทั้งชาวไทย และต่างชาติ โดยให้ความสนใจกับบูธในโซนต่างๆ รวมถึงเวทีเสวนาหลากหลายหัวข้อ
กระทั่งเมื่อเวลา 12.00 น. มีเสวนาหัวข้อ Geo-Insights: Pathways from Land Disparity to
Sustainability มุมมองเชิงพื้นที่ต่อความเหลื่อมล้ำที่ดินไทยและแนวทางสู่ความยั่งยืน ผู้ร่วมเสวนาได้แก่ รศ.ดร.อดิศร์ อิศรางกูร ณ อยุธยา ที่ปรึกษา สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI), นางกานดาศรี ลิมปาคม รองผู้อำนวยการ สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศ และภูมิสารสนเทศ(GISTDA), ผศ.ดร.ดวงมณี เลาวกุล คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และดร.กลวัฒน์ สาขากร ผู้อำนวยการกอง ยุทธศาสตร์และแผนงานสำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.) ดำเนินการ เสวนาโดย อาศิรา พนาราม รองบรรณาธิการบริหาร เนชั่นแนล จีโอกราฟิก ฉบับภาษาไทย
รศ.ดร.อดิศร์ กล่าวว่า จากข้อมูลเรามีที่ดินที่ไม่ได้ใช้ประโยชน์มากมาย เจอปัญหาการกระจุกตัวการถือครองที่ดิน ถือโดยคนไม่กี่คนมีที่ดินเยอะ และไม่ได้ถูกนำไปใช้ประโยชน์ เราอยากเห็นประเทศไทยได้ใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติตักตวงให้เต็มเม็ดเต็มหน่วยมากขึ้น
“ผมอยากให้ทุกคนคิดตามว่า ถ้าเราบอกว่าเราอยากเห็นที่ดินถูกนำมาใช้ประโยชน์ เราทำได้ แต่อีกหนึ่งสิ่ง มีคนบอกว่า เราอยากสร้างมูลค่าที่ดินให้มากขึ้น มากที่สุดเท่าที่ทำได้ ซึ่ง 2 เรื่องนี้ไม่เหมือนกัน ซึ่งถ้าเราอยากเห็นคนที่ใช้ดินนำมาใช้ประโยชน์ มูลค่าที่ดินก็จะตกลง แต่หากให้มูลค่าที่ดินมากขึ้น เราต้องเล่นกับเวลาเพื่อให้มีมูลค่า วันนี้ถ้าเรานำที่ดินมาใช้เลย จะทำให้มูลค่าทางเศรษฐกิจติดลบได้ นี่คือสิ่งที่อยากให้คิดตาม” รศ.ดร.อดิศร์ กล่าว
รศ.ดร.อดิศร์ เผยต่อไปว่า ความขัดแย้งกับทั้ง 2 เรื่องดังกล่าว ถ้าเราสังเกตดูที่ดินที่มีศักยภาพ อาทิ สุขุมวิท ทองหล่อ สีลม แต่ถ้าเราดูไปที่ดินทุรกันดาร ไม่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้เลย จะสร้างบ้านก็อันตรายไปหรือไม่ จะมีท่อระบายน้ำไหม ถนนมีหรือไม่ เสาไฟฟ้ามีหรือไม่ เปิดร้านอาหารได้หรือไม่
เพราะฉะนั้นไม่ใช่ที่ดินทุกแปลงที่จะนำมาสร้างมูลค่าได้ ตามกฎหมาย ถ้าไม่ได้ใช้ประโยชน์จากที่ดินอย่างน้อย 3-4 ปี จะเก็บภาษีมากขึ้น มันก็ไม่แฟร์สำหรับเขา เจ้าของที่ดินทุกคนต้องการใช้ที่ดินในการใช้ประโยชน์ แต่ก็ไม่ใช่ทุกที่ดินที่สามารถใช้ทำประโยชน์ได้ ขึ้นอยู่กับความเจริญ
ปัญหาต่อมา เรื่องสาธารณูปโภคใช้ได้หรือยัง ถ้าที่ดินไม่มีสาธารณูปโภค จะใช้ที่ดินไปทำอะไร ถนนลูกรังก็ยังไม่พอ อินเทอร์เน็ตก็สำคัญ ถ้าไปไม่ถึง โอกาสนำมาใช้ก็ไม่ได้ ถ้าจะเอาไปทำเกษตร แต่ไม่มีดินที่รองรับการเกษตรขนาดนั้น เช่นที่เป็นหิน ความคุ้มค่าทางการเกษตรคุ้มไหม เพราะผลผลิตตกต่ำ
“ปัญหาสุดท้าย รูปที่ดินไม่สวย เช่น ที่ดินรูปสามเหลี่ยม ตาบอด หรือเส้นก๋วยเตี๋ยว หรือใต้สะพานลอย เพราะฉะนั้นจึงเป็นหน้าที่ของรัฐในการช่วยเหลือ เรามีตามพระราชบัญญัติจัดรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรมต้องนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ เมื่อรูปที่ดินมันสวย โอกาสสร้างก็จะเยอะ กรมโยธาก็จัดนะ บางแปลงก็ไปได้ บางแปลงก็ไม่สามารถไปต่อได้ ก็เป็นบทบาทหนึ่งที่หน่วยงานรัฐต้องเข้ามาดู เพื่อสามารถให้ที่ดินไปต่อได้
ยกตัวอย่าง เวลาผมมีเงินเราไปฝากธนาคาร ได้ดอกเบี้ยสูง ที่ดินก็เหมือนกัน ไม่มีใครอยากให้ที่ดินอยู่เฉยๆ วันหนึ่งมีคนมาขอเช่า ผมดีใจมาก เพราะฉะนั้นใครมีที่ดินก็อยากเอามาใช้ประโยชน์
ในความเป็นจริงเป็นไปไม่ได้ เช่น การปลูกมะนาวต้องใช้ท่อ ใช้ดิน ขายได้ลูกละ 2 บาทก็ไม่คุ้ม ก็ปล่อยที่ดินไว้เปล่าประโยชน์ดีกว่า” รศ.ดร.อดิศร์ กล่าว
รศ.ดร.อดิศร์ กล่าวต่อไปว่า กฎหมายบอกว่า การมีที่ดินต้องใช้ประโยชน์ ถ้าหากปล่อยไว้ต้องเสียภาษีมากขึ้น แต่ก็จะมีเจ้าของแสร้งว่าใช้ประโยชน์ ทำลานจอดรถ ถมดิน ‘การนำมาใช้โดยลงทุนแบบปลอมทำให้เกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจที่ติดลบได้’
อีกสถานการณ์ คือการให้เช่าที่ดิน ถ้าชาวบ้านที่เช่าไม่ออก จะทำอะไรเขาไม่ได้ เพราะกฎหมายคุ้มครองผู้เช่า ไม่คุ้มครองเจ้าของที่ดิน เป็นนายทุนมักดูใจร้าย ยกตัวอย่าง คนมาขอเช่า ถ้า 3 ปีเขาไม่ออก กฎหมายไม่คุ้มครองเขา สุดท้ายไม่ออกก็ทำอะไรไม่ได้ เจ้าของที่ดินก็ไม่อยากให้ใครมาเช่า เพราะกลัวไม่ออก
“สุดท้ายการปรปักษ์ที่ดินคือการที่บุคคลครอบครองที่ดินของผู้อื่นโดยสงบ เปิดเผย และด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ ติดต่อกันเป็นระยะเวลา 10 ปี แล้วจะได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินนั้นก็สามารถเป็นเจ้าของได้ เราเห็นมาเยอะแล้ว อยากฝากเรื่องกฎหมายการเช่าที่ดินต่างๆ และการปรปักษ์ที่ดินต่างๆกับหน่วยงานรัฐ” รศ.ดร.อดิศร์ กล่าว
เมื่อผู้ดำเนินรายการถามว่า ภาษีที่ดินยกเลิกได้ไหม ในกรณีอยากทำการเกษตร?
รศ.ดร.อดิศร์ กล่าวว่า พ.ร.บ.ภาษีที่ดินมีข้อที่ยกเว้นได้ ถ้าที่ดินมีภาษีดินทุกแปลงหลายคนจะลำบาก เช่น ทำกิจการสนามกอล์ฟไม่สามารถชำระที่ดินแบบชาวบ้านได้เพราะมันเยอะ น่าจะมีการเจรจากับกระทรวงการคลังก็อาจจะได้รับการยกเว้น
“พื้นที่ชุ่มน้ำ ความหลากหลายทางชีวภาพที่มีความหลากหลายทางระบบนิเวศ ก็อาจได้รับการยกเว้นภาษีที่ดิน เราต้องเดินเข้ากระทรวงการคลังเพื่อพูดคุยในประเด็นการยกเลิก แต่เขาจะไม่มาหาเราเอง” รศ.ดร.อดิศร์ กล่าว
