ยังอยู่ในอารมณ์ ปรากฏการณ์ “ฝนดาวตก นกอพยพ” นะครับ เพราะตลอดเดือนเมษายนไปจนถึงต้นเดือนพฤษภาคม นกเด่นช่วงนี้จะเป็นนกจับแมลงอพยพผ่านบ้านเราที่ต้องรีบเร่งเดินทางไปถิ่นอาศัยในฤดูผสมพันธุ์ เพื่อจับจองอาณาเขตพื้นที่ทำรังวางไข่ โดยเฉพาะนกเพศผู้ ที่ต้องตระเตรียมพื้นที่หากิน และห้องหอของรังไว้เชิญชวนสาวๆ ให้ยอมตกร่องปล่องชิ้นด้วย
นกจับแมลงอพยพกว่า 10 ชนิดในบ้านเรา เป็นนกที่มีการผสมพันธุ์ประเภทผัวเดียวเมียเดียว หรือ “monogamy” ซึ่งทางชีววิทยาจัดว่าเป็น “norm” หรือเรื่องปกติในระบบนิเวศ
ดังนั้น เมื่อจับคู่กันได้แล้ว จะช่วยกันสร้างรัง กกไข่และเลี้ยงลูกนกอย่างเหนื่อยสายตัวแทบขาดไปจนกว่าลูกนกจะโต ขนบินงอกเต็ม โผบินออกจากรังไปได้ เป็นช่วงที่พ่อแม่นกต้องใช้พลังงานอย่างมาก เพื่อทุ่มเทให้ภารกิจยิ่งใหญ่ของเผ่าพันธุ์เช่นนี้
ดังนั้นช่วงอพยพผ่าน นกอพยพจะต้องพร้อมทั้งกายและใจ ทางกายต้องผลัดขนเข้าสู่ฤดูผสมพันธุ์สดสวยงดงาม ในนามของนกเพศผู้ ส่วนนกเพศเมีย ว่าที่คุณแม่ แม้จะผลัดขนแล้วก็ยังคงมีสีจืดชืด เพราะใช้เวลาส่วนใหญ่กกไข่ เลี้ยงลูกในรังรูปถ้วยเปิดปากกว้าง จึงต้องลดความโดดเด่น ไม่เตะตา ดึงดูดสัตว์ผู้ล่าเข้าใกล้รัง มิเช่นนั้นความทุ่มเทที่จะผลิตเลือดเนื้อเชื้อไขน้อยๆ ออกมาดูโลกกว้างคงสลายหายวับไปกับตาถ้าสัตว์ผู้ล่าพบรังและหักหาญเข้ามากินไข่ หรือลูกนกกิน ซึ่งทั้งพ่อแม่นกจับแมลง ด้วยขนาดเล็ก คงทำอะไรไม่ได้ถ้าสัตว์ผู้ล่าตัวใหญ่กว่าเช่น นกวงศ์กา ลิง กระรอก งูอีกนานาชนิด ซึ่งมองในแง่ระบบนิเวศโดยรวม การล่าและความสูญเสียเป็นส่วนหนึ่งของวัฏจักรของสัตว์ หากล่าเพื่ออิ่ม ไม่หิวก็ไม่ล่า หาได้ไม่หยุดเพราะโลภไม่ ตรงนี้ต่างจากคนเรานะครับ ลองตรองดู
กลับมาที่นกอพยพผ่านตัวเอกที่เป็นสัญญาณของการอพยพผ่านจริงๆ เพราะจะเป็นทัพหน้ามาเร็ว ตั้งแต่เดือนมีนาคม แล้วเข้าสู่ช่วงสงกรานต์ก็จะหายวับไปเร็วเช่นกัน เพราะว่าผ่านบ้านเราแล้ว คือ “นกจับแมลงสีฟ้าอกดำ Blue-and-white flycatcher” ซึ่งในอดีตมีสองพันธุ์ กลุ่มประชากรหนึ่งมีอกสีดำ อีกกลุ่มมีอกสีฟ้า เมื่อยกฐานะเป็นชนิดสมบูรณ์แล้วได้ชื่อใหม่ว่า “Zappey’s flycatcher นกจับแมลงสีฟ้าท้องขาว” ด้วยเหตุผลหลัก 2 ประการ คือ ชุดขนของนกเพศผู้ต่างกันชัดเจน จำแนกแยกได้ง่ายในภาคสนาม 1 และถิ่นอาศัยในฤดูผสมพันธุ์ต่างกัน 1 เพราะชนิดแรก ทำรังวางไข่กินอาณาเขตกว้างขวางในหลายประเทศของภูมิภาคเอเชียตะวันออก แต่เจ้าแซปปี้ ทำรังวางไข่ในภาคกลางของประเทศจีนเท่านั้น
พินิจจากชื่อไทยก็ต่างกันที่สีขนบริเวณอก ระหว่างสีดำชนิดหนึ่งและสีฟ้าอีกชนิดหนึ่งนั่นเอง เจ้าสีฟ้าอกดำ มีถิ่นอาศัยในฤดูผสมพันธุ์ ตั้งแต่ไซบีเรีย จีน เกาหลี และญี่ปุ่น แต่ในฤดูหนาว ต้องเดินทางห่างเหินไกลจากบ้านเกิดไปจนถึงหมู่เกาะต่างๆ ในประเทศอินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ จึงเป็นชนิดแรกๆ ที่จะต้องเดินทางกลับเป็นพวกแรกๆ เมื่อเทียบกับนกจับแมลงอพยพผ่านอีกหลายชนิด อาทิ นกจับแมลงคิ้วเหลือง นกจับแมลงดำอกสีส้ม นกจับแมลงตะโพกเหลือง นกจับแมลงหลังเขียว และเจ้าสีฟ้าอกดำนี่ตัวใหญ่กว่าใครเพื่อนที่กล่าวมาข้างต้น
ขนาดใหญ่ 18 ซม.นับว่าใหญ่มากในแวดวงเพื่อนนกจับแมลงด้วยกันครับ
ข้อมูลเพิ่มเติม http://birdsofthailand.org/bird/blue-and-white-flycatcher
http://birdsofthailand.org/bird/zappeys-flycatcher
