วันนี้จะเล่าเรื่องเนบิวลาปู (Crab Nebula)
1.เนบิวลาปูคือ ซากของดาวฤกษ์ที่ระเบิดอย่างรุนแรง และกำลังขยายตัวด้วยความเร็วครึ่งหนึ่งของความเร็วแสง
2.มันมีรัศมีราวๆ 11 ปีแสง (ระยะจากดวงอาทิตย์ถึงเมฆออร์ตชั้นนอกราวๆ 3 ปีแสง)
3.เนบิวลาปูปรากฏบนท้องฟ้าในกลุ่มดาววัว (Constellation of Taurus)
ไม่ใช่กลุ่มดาวปู
4.แต่ที่มันถูกเรียกว่าเนบิวลาปูก็เพราะในปี 1840
นักดาราศาสตร์ชาวอังกฤษ ชื่อ วิลเลียม พาร์สันส์ เอิร์ลแห่งรอสส์ที่ 3 (William Parsons, 3rd Earl of Rosse) ได้สังเกตมันผ่านกล้องโทรทรรศน์แล้ววาดมันออกมาคล้ายกับปู (จริงๆแล้วมองเผินๆ ก็ดูคล้ายกระดองปูอยู่เหมือนกัน)
5.เรื่องน่าทึ่งคือตำแหน่งของมันสอดคล้องกับบันทึกเก่าแก่ในประเทศจีนเมื่อปี 1054
ว่าเป็นแสงสว่างที่เห็นได้แม้ในเวลากลางวันในช่วงระยะเวลาหนึ่ง
6.ปัจจุบันความสว่างมันลดลงมากจนแม้ในยามค่ำคืนก็ไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าแล้ว
แต่ในคืนที่ท้องฟ้าปลอดโปร่งมากอาจเห็นได้ด้วยการใช้กล้องส่องทางไกลแบบสองตา
7.ชาร์ล เมซีเย (Charles Messier) นักล่าดาวหางชื่อดังชางฝั่รงเศสจัดมันไว้เป็น “วัตถุที่ดูคล้ายดาวหางแต่ไม่ใช่ดาวหาง” ลำดับที่ 1 เรียกว่า M1
8.เนบิวลาปูเป็นวัตถุที่อยู่ในกาแล็กซีทางช้างเผือก อยู่ห่างจากโลกเราเป็นระยะทาง 6,500 ปีแสง
8.นี่คือภาพถ่ายเนลิวลาปูในช่วงคลื่นต่างๆ
เรียงจากซ้ายมาขวาได้แก่คลื่นวิทยุ,คลื่นอินฟราเรด,แสงที่ตามองเห็น,รังสีอัลตราไวโอเลต,รังสีเอ็กซ์และรังสีแกมมา
9.ความน่าสนใจคือมันเป็นแหล่งกำเนิดรังสีเอ็กซ์และแกมมาที่รุนแรงอย่างยิ่ง
เนื่องจากใจกลางของมันเป็นดาวนิวตรอนที่มีชื่อว่า พัลซาร์ปู (Crab Pulsar) อยู่
10.ดาวนิวตรอนดวงนี้เป็นแก่นของดาวฤกษ์ที่ระเบิดออก มันมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 30 กิโลเมตร หมุนรอบตัวเองราวๆ 30 รอบต่อวินาทีซึ่งนับว่าเร็วมาก ดาวนิวตรอนดวงนี้นี่เองที่ปลดปล่อยรังสีเอ็กซ์และรีงสีแกมมาออกมาอย่างรุนแรง
11.การศึกษาดาวนิวตรอนทำให้นักดาราศาสตร์ระบุสมบัติต่างๆของเนบิลาปูได้เป็นอย่างดี (จบ)
12.(แถมท้าย) ก่อนที่กล้องโทรทรรศน์อวกาศจันทรา (Chandra X-ray Observatory) ซึ่งเป็นกล้องโทรทรรศน์ตรวจจับรังสีเอ็กซ์จะถูกส่งออกนอกโลก นักดาราศาสตร์ไม่สามารถระบุได้อย่างชัดเจนว่ารังสีเอ็กซ์ในเนบิวลาปูมีความเข้มแค่ไหนในแต่ละตำแหน่งเพราะเนบิลาปูปรากฏด้วยขนาดเล็กมากทำให้แต่ละตำแหน่งไม่สามารถถูกแยกแยะจากกันอย่างชัดเจน
พวกเขาจึงใช้ดวงจันทร์ให้เป็นประโยชน์! โดยเมื่อดวงจันทร์กำลังจะเคลื่อนเข้ามาบังเนบิวลาปูจะทำให้นักดาราศาสตร์สังเกตตำแหน่งต่างๆ ของเนบิวลาปูได้ชัดเจนขึ้น เพราะมีบางส่วนถูกบังไป รังสีเอ็กซ์ที่ตรวจจับได้ย่อมน้อยลงซึ่งสามารถนำมาวิเคราะห์ได้ว่าส่วนต่างๆ มีการปลดปล่อยรังสีเอ็กซ์มากน้อยแค่ไหน
ท่านใดที่สนใจอ่านความรู้และเกร็ดน่าสนใจเกี่ยวกับดวงดาวและเอกภพสามารถเข้าไปอ่านเพิ่มเติมได้ที่ facebook.com/ardwarong นะครับ
อาทิตย์หน้ามาติดตามกันต่อนะว่าผมจะนำเรื่องอะไรในเอกภพอันกว้างใหญ่มาเล่าให้ฟังอีก
