หนึ่งในอาการยอดฮิตที่นำผู้ป่วยมาปรึกษาจิตแพทย์ (หรือคุณหมอแผนกอื่นส่งมา) คืออาการ “วิตกกังวล” ค่ะ คนทั่วไปจะเรียกว่าความเครียด วิตกจริต กลัว กังวล คิดมาก ว้าวุ่น ฯลฯ แต่ถ้าเฉพาะเจาะจงลงไปก็จะหมายถึงการมีความคิดวนเวียนอยู่ในหัวจนสลัดไม่หลุด ส่วนใหญ่มีอาการทางร่างกายร่วมด้วย เช่น ปวดหัว ปวดท้อง แน่นท้อง ปวดเมื่อย อ่อนเพลีย
จุดสังเกตคืออาการเหล่านี้ไม่ได้รุนแรงแต่เมื่อรวมกับความคิดกังวลแล้ว อาการน้อยๆ เหล่านี้จะรบกวนเกือบทั้งวันจนทำงานทำการอื่นไม่ได้เลย อาการวิตกกังวลพบได้เป็นปกติค่ะ แต่เมื่อไรที่เป็นเกือบตลอดวันติดกันซัก 6 เดือนขึ้นไปจนกระทั่งรบกวนการใช้ชีวิต การรักษาด้วยยาก็จะทำให้อาการทุเลาจนรบกวนชีวิตประจำวันน้อยลงได้
นักศึกษาหนุ่มคนหนึ่งมาปรึกษาปัญหาของคุณแม่ค่ะ เขาเล่าว่าช่วงหลังคุณแม่จู้จี้มากกว่าปกติ จนเขารู้สึกรำคาญ แม่มักจะไร้เหตุมีผล ต่อให้เขาพยายามอธิบายอย่างใจเย็นด้วยเหตุผลแล้วแม่ก็ไม่พยายามเข้าใจ นอกจากนั้น เขายังปรึกษาเรื่องแฟนด้วยค่ะ แฟนเป็นคนไม่รักษาเวลา นัดกันทีไรมาสายตลอด
ความที่เขาเป็นคนมีวินัยจึงไม่ชอบอย่างมาก สองเรื่องเหมือนจะจบแต่ไม่จบค่ะ เขานึกเรื่องเพื่อนขึ้นมาได้ก็รู้สึกไม่พอใจที่เพื่อนเอาเขาไปนินทาลับหลัง เขาคิดว่าจะตามไปบอกเพื่อนที่ได้รับข่าวลือเรื่องที่เขาขี้วีนมาผิดๆ แล้วว่าจะวีนใส่คนที่เอาเขาไปนินทาว่าขี้วีนด้วย
“คุณหมอคิดว่าผมควรจะทำยังไงกับคุณแม่ กับแฟน และกับเพื่อนดีครับ ผมเครียดกับพวกเขามากเลย ที่จริงผมไม่มีปัญหากับใครเลยแต่ทำไมทุกคนทำให้ผมเครียดตลอด”
หนุ่มน้อยไม่รู้ตัวว่านั่งขยุกขยิกตลอดเวลาและพูดเรื่องเดียวกันวนไปมา 3-4 รอบแล้ว สรุปง่ายๆ คือคนที่มีปัญหาจริงๆ คือเขานี่ล่ะค่ะ มีอาการวิตกกังวลรุนแรงเลยด้วย
ความกังวลหลายครั้งไม่จำเป็นต้องเป็นเรื่องใหญ่อย่างการสอบหรือการทำงาน บางครั้งเป็นเรื่องเล็กน้อยอย่างความสัมพันธ์ และบางครั้งก็เป็นเรื่องดี เช่น ถูกหวยหรือมีแฟนด้วย “สาวสวยสุดเปิ่นกับคุณยายสุดแสบ” เล่ม 6 เป็นการ์ตูนแนว josei (การ์ตูนสำหรับผู้หญิงวัยผู้ใหญ่) ที่ชวนให้เราคิดว่าเรื่องดีๆ ก็ทำให้คนคิดมากได้เหมือนกัน
“ซูซูโกะ” ไปเช่าบ้านอยู่ร่วมกับคุณยายปากร้ายท่านหนึ่ง คุณยายมีหลานชายชื่อ “อากิระ” ซึ่งแอบชอบซูซูโกะแบบไม่รู้ตัวเองมานาน อากิระปวดหัวให้เราเห็นอยู่หลายหน้ากระดาษเพราะเขาไม่เคยรักใครมาก่อนจึงไม่รู้ว่าแท้จริงรักซูซูโกะแน่หรือเปล่า แต่พอคิดว่าจะต้องแยกจากซูซูโกะก็รู้สึกไม่สบายใจจนทนไม่ได้ หากสารภาพรักออกไปโดยที่ไม่ได้รักซูซูโกะจริงก็คงไม่ดี เพราะสำหรับเขาความรักคือบันไดขั้นแรกนำมาสู่การแต่งงาน แต่ถ้าไม่พูดแล้วซูซูโกะไปเป็นแฟนคนอื่นจริงๆ เขาคงใจสลาย
อากิระคิดวนไปวนมาจนคนอ่านรู้สึกว่าการคบสาวหรือการมีความรักมันเป็นเรื่องที่ชวนให้สดชื่นมีความสุขแท้ๆ มัวแต่เครียดแบบนี้แล้วเมื่อไรชีวิตจะเดินหน้าได้เสียที ที่สำคัญคือเปลืองหน้ากระดาษด้วย อากิระมีอาการวิตกกังวลค่ะ แต่เขายังไม่เป็น “โรควิตกกังวล” เพราะเมื่อซูซูโกะแอบรู้ว่าอากิระชอบเธอ เธอก็แค่บอกว่าลองคบเพื่อทำความรู้จักในฐานะแฟนก่อนสิ ไม่เห็นต้องคิดอะไรมากมายเลย แค่นี้อากิระก็หายกังวลแล้วค่ะ
จะเห็นว่าเรื่องเดียวกันเมื่อมองจากมุมของอากิระกับซูซูโกะ ความรุนแรงและซีเรียสไม่เหมือนกันค่ะ ความวิตกกังวลของคนเราก็เหมือนกันนะคะ ต่อให้เป็นเรื่องที่เราไม่รู้สึกว่าเป็นปัญหาอาจจะเป็นปัญหาใหญ่ของอีกคนหนึ่งก็ได้ คำปลอบใจประมาณว่า “เรื่องแค่นี้เองไม่ต้องกังวล” หรือ “ฉันเข้าใจเธอนะ” จึงช่วยให้อุ่นใจสำหรับคนมีอาการกังวลเล็กน้อยแต่คงช่วยไม่ได้สำหรับคนที่กังวลจนเป็นโรคค่ะ
โรควิตกกังวลพบได้บ่อยมากนะคะ ถ้าจินตนาการว่าคนกลุ่มไหนน่าจะมีความกังวลมาก ก็น่าจะเป็นผู้หญิงกับคนอายุน้อยที่ยังต้องคิดเรื่องการเรียน เรื่องแฟน เรื่องเพื่อน ผลการศึกษาของคุณโอลิเวีย รีมส์ จากเคมบริดจ์ในประเทศอังกฤษก็บอกไว้เช่นนั้นจริงๆ เขาประมาณการว่ามีคน 15% ที่เคยเป็นโรคนี้สักครั้งในช่วงชีวิต อาการที่พบบ่อย ได้แก่ คิดมาก เครียด อ่อนล้า และกลัว อเมริกาต้องเสียค่ารักษาโรคนี้ถึง 42.3 พันล้านดอลลาร์ในแต่ละปีเลยทีเดียว
รีวิววิชาการที่ตีพิมพ์ในวารสาร Brain and Behavior พบว่าในช่วงปี 1990-2010 มีอัตราการเกิดโรควิตกกังวลไม่เปลี่ยนไปจากเดิม กลุ่มคนที่มีโรควิตกกังวลมากที่สุด 3 กลุ่ม ได้แก่ เพศหญิง วัยผู้ใหญ่ที่อายุไม่เกิน 35 ปี และคนที่มีโรคประจำตัว ที่จริงโรควิตกกังวลเกิดกับใครก็ได้ในทุกช่วงวัยแต่ถ้าเข้าข่าย 3 กลุ่มนี้จะมีโอกาสเกิดมากขึ้นกว่ากลุ่มอื่น ทราบแล้วจะได้เฝ้าระวังตัวเองเป็นพิเศษนะคะ
โรควิตกกังวลทุเลาลงได้เร็วด้วยยาค่ะ นักศึกษาหนุ่มหลังกินยาแค่ 2 สัปดาห์ก็ดีขึ้นจนย้อนนึกไปก็ขำตัวเองว่าตอนนั้นทำไมคิดมากได้ถึงขนาดนั้น ในระยะยาวเขาคงต้องหาวิธีจัดการกับสิ่งที่กระตุ้นความเครียดด้วย เช่น หาวิธีคุยกับคุณแม่ แฟน และเพื่อนให้ดีๆ เพราะต่อให้กินยาอยู่ ถ้ายังใช้ชีวิตแบบเสี่ยงให้เกิดความเครียดอีกเรื่อยๆ ก็จะไม่หายถาวรเสียทีค่ะ
