สธ.ยันแอนติเจน เทสท์ คิท ต้องซื้อที่ร้านขายยา เร่งขึ้นทะเบียนอีก 5 ยี่ห้อ
เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม ที่กระทรวงสาธารณสุข (สธ.) นพ.ธงชัย กีรติหัตถยากร รองปลัด สธ. นพ.ศุภกิจ ศิริลักษณ์ อธิบดีกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ และ นพ.สุรโชค ต่างวิวัฒน์ รองเลขาธิการคณะกรรมการอาหารและยา แถลงแนวการใช้ชุดตรวจหาเชื้อ แอนติเจน เทสท์ คิท (Antigen test kit :ATK) และการขึ้นทะเบียน นำเข้า หรือจำหน่ายในประเทศไทย
นพ.ศุภกิจ กล่าวว่า ชุดตรวจมีทั้ง Antigen Test Kit และ Antibody Test Kit หน้าตาคล้ายกันเป็นตลับ หากซื้อผิดมาตรวจก็ไม่เกิดประโยชน์ โดยการตรวจภูมิต้านทานหรือแอนติบอดี จะตรวจด้วยการหยดเลือด ส่วนที่เราตรวจหาเชื้อและพูดถึง คือ แอนติเจน จะเก็บจากสารคัดหลั่ง ซึ่งเก็บจากโพรงจมูก หลังโพรงจมูกถึงคอหอย ช่องปากถึงคอหอย หรือน้ำลาย ขณะนี้มีการขึ้นทะเบียนกับ อย. 26 ราย เป็นการใช้โดยบุคลากรทางการแพทย์ การเก็บสารคัดหลั่งส่วนหนึ่งเก็บมาจากหลังโพรงจมูกลึกถึงคอหอย จึงอาจไม่ค่อยเหมาะสมหากทำเป็นชุดตรวจด้วยตนเอง ซึ่งต้องเก็บตัวอย่างง่าย เช่น แหย่จมูกหรือน้ำลาย เป็นต้น ทั้งนี้ ย้ำว่าไม่อนุญาตให้ขายทางออนไลน์หรือตลาดนัด หากให้ซื้อมาตรวจเองจะขายในร้านขายยาที่มีเภสัชกร เพราะต้องให้คำอธิบายและแนะนำวิธีที่ถูกต้อง
นพ.ศุภกิจ กล่าวว่า หากซื้อมาตรวจแล้วผลเป็นบวก โทรปรึกษา 1330 เพื่อติดต่อสถานบริการ ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็น รพ.ที่มีเตียง อาจเป็นศูนย์บริการสาธารณสุข กทม. คลินิกชุมชนอบอุ่น เพื่อให้คำปรึกษาแนะนำจะได้ดำเนินการดูแลรักษาต่อไป ถ้าผลเป็นลบ แปลความได้ 2 อย่าง คือ อาจไม่มีเชื้อเลย หรือผลลบลวง คือ ยังมีเชื้อไม่มากพอทำให้ตรวจชุดตรวจหาเจอ เพราะถ้าตรวจเร็วไป เช่น เจอกลุ่มเสี่ยงเมื่อวานแล้วพรุ่งนี้ตรวจเลยอาจไม่เจอได้ จึงขอว่าอย่าลั้นลา ตรวจเป็นลบแล้วไม่ติดเชื้อจะไปไหนคลุกคลีใครก็ได้ เป็นความเข้าใจคลาดเคลื่อน แต่ต้องอยกตัวและตรวจซ้ำอีก 3-5 วันหรือเมื่อมีอาการ ถ้าหากไม่สบายมากปรึกษาคลินิกเพื่อให้การดูแล
ทั้งนี้ ชุดตรวจลักษณะไม่ต่างกัน จะมีตลับที่ใช้เทสต์ มีหลุมกระดาษกรองด้านล่าง และมีตัวอักษร C และ T มีไม้ป้ายพันสำลีในแพคเกจที่ซีล ถ้าฉีกขาดแสดงชุดตรวจไม่ดีนำมาใช้ไม่ได้ และมีชุดน้ำยา การใช้นำไม้ป้ายมาเก็บตัวอย่างจากจมูกวน 5-6 รอบ ทั้งสองข้าง ซึ่งคิดว่าได้ตัวอย่างมามากพอ มาเสียบในหลอดน้ำยาคนให้สัมผัสน้ำยามากพอ แล้วเอามาหยดใส่ตลับ ซึ่งย้ำว่าไม่ควรไปตรวจที่มีคนหมู่มาก เพราะอาจไอจามกระเด็นใส่คนอื่น ควรอยู่ในพื้นที่สะอาด ทำความสะอาดโต๊ะที่ใช้ตรวจด้วย เพราะอาจมีเชื้ออื่นปนเปื้อนเข้ามาทำให้เป็นผลบวกลวง การอ่านผล ถ้า ตัว C ถ้าไม่มีขีดขึ้น แสดงว่าการตรวจไม่สมบุรณ์แปลผลไม่ได้ ต้องหาชุดตรวจใหม่ ดังนั้น ตัว C ต้องขึ้นขีด และหากตัว T ขึ้นขัดด้วยแปลว่าผลบวก ถ้าตัว T ไม่ขึ้นคือผลลบ หลังใช้ให้เก็บใส่ถุงขยะและใช้น้ำยาฆ่าเชื้อทำความสะอาดเพิ่มเพื่อป้องกันการแพร่เชื้อแล้วนำไปทิ้ง
“ต้องเตือนว่า ชุดตรวจเป็นเครื่องมือช่วยเสริม ประสิทธิภาพประสิทธิผลไม่เท่า RT-PCR แต่สะดวกกว่า ถูกกว่า ทำง่ายกว่า จึงแยกคนจำนวนหนึ่งไม่มีเชื้อออกไป ช่วยให้การตรวจ RT-PCR จะมีความครอบคลุมมากขึ้น ทั้งนี้ ชุดตรวจจะมีเรื่องผลบวกปลอม คือ ไม่มีเชื้อ แต่ตรวจแล้วบอกว่าบวก สาเหตุมาจากปนเปื้อนสารต่างๆ บนโต๊ะ หรือติดเชื้อไวรัสบางชนิดที่ชุดทดสอบแยกไม่ออก เพราะอำนาจการตรวจไม่เท่า RT-PCR หรือขั้นตอนต่างๆ ไม่ถูกต้อง เส้นที่ขึ้นมาไม่ใช่ผลจากการตรวจ จึงเป็นเหตุผลว่าถ้าจะเอาไปอยู่รวมกับคนติดเชื้อ จึงต้องตรวจ RT-PCR ซ้ำว่ามีไม่มีเชื้อ ส่วนผลลบลวง คือ ตรวจว่าไม่เจอ แต่จริงๆ ยังมีไวรัสในตัว แต่เชื้อน้อยมาก อาจต้องตรวจซ้ำ หรือดำเนินการไม่เป็นไปตามขั้นตอนที่ชุดตรวจอธิบาย จึงอยากให้มีความเข้าใจก่อนเอาไปใช้ตรวจด้วยตัวเอง ซึ่งกรมวิทย์ได้ทำคลิปวิดีโอเผยแพร่ในเว็บไซต์ถึงวิธีในการใช้อย่างถูกต้อง” นพ.ศุภกิจกล่าว
ด้าน นพ.สุรโชค กล่าวว่า เมื่อวันที่ 12 ก.ค.ที่ผ่านมา รมว.สาธารณสุข ลงนามปลดล็อกการใช้ชุดตรวจด้วยตนเองแล้ว ดังนั้น เมื่อจะมาใช้กับประชาชนทั่วไป บริษัทต้องมีการเตรียมตัว ซึ่ง อย.มีการประกาศออกไปว่าต้องมีเอกสารอะไร หรือข้อมูลอย่างไรบ้าง เพื่ออนุญาตให้ชุดตรวจนั้นใช้ในประชาชนทั่วไปได้ แต่ขณะนี้ยังไม่มีชุดตรวจใดที่ขึ้นทะเบียนกับ อย.ว่าใช้กับประชาชนทั่วไป เพราะอยู่ระหว่างทำคู่มือ เช่น ประชาชนใช้อย่างไร การแยงจมูกต้องลึกแค่ไหน ทำอย่างไร จุ่มแล้วอ่านผลอย่างไร เมื่อใช้เสร็จต้องทิ้งอย่างไร จะมีเอกสารใส่เข้าไปในชุดตรวจ ดังนั้น ถ้าซื้อชุดตรวจก่อนหน้านี้ออกมาจะไม่มีคำอธิบาย จึงต้องสังเกตให้ดี โดยชุดตรวจจะมีการเขียนไว้ ถ้าชุดตรวจที่ใช้กับสถานพยาบาลจะไม่ให้จำหน่ายประชาชนทั่วไป ถ้าชุดตรวจในประชาชนทั่วไปจะมีข้อความว่า “ชุดตรวจนี้ใช้กับประชาชนทั่วไปได้” ขอให้อ่านที่กล่อง และเปิดเข้าไปจะมีคำอธิบายให้ทราบ
นพ.สุรโชคกล่าวว่า ตอนนี้เริ่มจะออกทะเบียนการใช้กับประชาชนวันนี้ใน 3 บริษัท และพรุ่งนี้อีก 2 บริษัท โดยรวมสัปดาห์นี้จะมี 5 บริษัทที่สามารถขายประชาชนทั่วไปได้ ก็จะเริ่มทยอยส่งสินค้าออกไปในวันพรุ่งนี้ และคาดว่าสัปดาห์ถัดไปน่าจะมีทยอยออกมาเรื่อยๆ เพราะประชาชนสนใจมากและมีบริษัทสนใจมายื่นขึ้นทะเบียนเปลี่ยนจากการใช้ในสถานพยาบาลมาเป็นประชาชนทั่วไปใช้ได้ และ อย.จะเอาชื่อบริษัทที่ขายได้สำหรับประชาชนขึ้นที่เว็บไซต์ อย. เพื่อให้ทราบต่อไป ดังนั้น ขณะนี้ที่เราเห็นขายในอินเทอร์เน็ตเป็นสินค้าที่อาจไม่ได้ขึ้นทะเบียนกับ อย. หรือขึ้นทะเบียนแต่เป็นเฉพาะใช้สถานพยาบาล ซึ่งเราซื้อไปอาจเป็นชุดตรวจที่ไม่เหมาะสม หรือไม่มีคุณภาพ หรือไม่มีคำอธิบายที่เราจะเอาไปใช้ต่อ จึงขอว่าอย่าไปซื้อ
“ส่วนการกระจายของชุดตรวจด้วยตนเอง จะให้ขายไปที่สถานพยาบาล รพ. คลินิก และร้านขายยา เพราะฉะนั้น วันถัดไปร้านขายยาอาจเริ่มทยอยมีสินค้า เหตุที่ต้องผ่าน รพ.หรือร้านขายยา เพราะหลังตรวจแล้วผลบวกลบมีเรื่องของการดูแลต่อและมีเรื่องผลบวกปลอมและลบปลอมได้ ส่วนการโฆษณาขายผ่านอินเทอร์เน็ตเป็นความผิด สามารถแจ้ง อย. 1556 เพราะการโฆษณาขายออนไลน์ต้องมีการขออนุญาตก่อน ซึ่งจะมีการจำกัดข้อความ และคนขายได้คือถ้าโฆษณาแล้วก็ต้องซื้อผ่านสถานพยาบาล คลินกหรือร้านขายยาอยู่ดี เพราะต้องมีการอธิบายเบื้องต้น และมีคนรับคำปรึกษาได้” นพ.สุรโชค กล่าว
