หน้าแรก Uncategorized อ.มศว ชี้ทางซ...

อ.มศว ชี้ทางซ่อมภาพลักษณ์ไทย ‘หยุดส่งกลับชาวอุยกูร์’ กสม.อยากเห็นรัฐ ‘มองคนให้เป็นคน’

19.11.26 | 21:31 น.

อ.มศว ชี้ทางแก้ภาพลักษณ์ไม่ดี ‘หยุดส่งกลับชาวอุยกูร์’ ห่วงอนาคตไม่รู้จะสอนนิสิตยังไง? มั่นใจไทยกลับสู่จอเรดาร์ ‘ถ้ายึดจุดยืนสากล’ – ตัวแทน กสม. อยากเห็นหน่วยงานความมั่นคง ‘มองคนให้เป็นคน ให้ได้ก่อน’ เสนอสังคายนากฎหมาย ยึด ม.13 พ.ร.บ.ทรมานฯ เป็นแกน

 

เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน เวลา 13.00 น. ที่ห้องประชุมศาสตราจารย์ ดร.ประสาท หลักศิลา (ห้อง 11-201) คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มูลนิธิสิทธิเพื่อสันติภาพ (PRF) ร่วมกับ ภาควิชานิติศาสตร์ จัดเวทีเปิดตัว ‘คู่มือการให้ความช่วยเหลือผู้โยกย้ายถิ่นในประเทศไทย’ พร้อมวงเสวนาแลกเปลี่ยน ‘สถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ และกลไกการคุ้มครองตาม พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ‘


ท่ามกลางตัวแทนภาครัฐ นักวิชาการ นิสิต ตลอดจนตัวแทนภาคประชาสังคม และองค์กรระหว่างประเทศเข้าร่วมคับคั่ง เพื่อพูดคุยถึงผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชน พร้อมตอกย้ำหลักการห้ามส่งกลับไปเผชิญอันตราย (Non-Refoulement) ตามมาตรา 13 ของ พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565

บรรยากาศเวลา 13.30 น. นายเย ชาน ลี (Yae Chan Lee ) ผู้แทน สำนักงานข้าหลวงใหญ่แห่งสหประชาชาติว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (OHCHR) นำเสนอภาพรวมสถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ (Transnational Repression) ในไทยและอาเซียน

Advertisement

จากนั้นเวลา 14.30 น. เข้าสู่เวทีเสวนา ‘ส่องสถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ กับแนวทางคุ้มครองทางกฎหมายและกลไกความร่วมมือในประเทศไทย‘ โดยมี น.ส.กฤตพร เสมสันทัด ผู้อำนวยการมูลนิธิสิทธิเพื่อสันติภาพ (PRF), ผศ.ดร.ประพีร์ อภิชาติสกล อาจารย์ประจำภาควิชานิติศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มศว, นายนฤนาท คุ้มไพบูลย์ ผู้อำนวยการสำนักคุ้มครองสิทธิมนุษยชน 2 ตัวแทนคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.), พ.ต.ท.สมัชญ์ บำรุงชาติ ผู้แทน สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง (สตม.) และ นางธัญสุดา หน่อแก้ว ผู้อำนวยการสำนักงานป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย (ผอ.สปท.) กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ ร่วมแลกเปลี่ยนแนวทางคุ้มครอง ดำเนินรายการโดย ผศ.ดร.พิชชา ใจสมคม อาจารย์ประจำภาควิชานิติศาสตร์

ในตอนหนึ่ง ผศ.ดร.ประพีร์ จากภาควิชานิติศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มศว กล่าวว่า หลังจากที่ พ.ร.บ.อุ้มหาย เพิ่งประกาศใช้ไปไม่นานนี้ เวลาสอนหนังสือ ตนก็ได้เน้นย้ำนิสิตถึงหลักการสำคัญของ พ.ร.บ.ฉบับนี้ว่ามาจากไหน เนื่องจากไทยได้ไปเป็นภาคี ให้สัตยาบันใน อนุสัญญาต่อต้านการทรมานและการปฏิบัติหรือการลงโทษอื่นที่โหดร้าย ไร้มนุษยธรรม หรือที่ย่ำยีศักดิ์ศรี (CAT) เราก็สอนนิสิตนิติศาสตร์ไปในลักษณะนี้ สื่อสารในหลักการว่า ต้องไม่ละเมิดสิทธิมนุษยชน แต่ในความเป็นจริงไม่ได้เป็นเช่นนั้น

“ส่วนตัวสอนความสัมพันธ์ระหว่างประเทศด้วย จึงเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องหยิบยก กรณีชาวอุยกูร์ ซึ่งการส่งกลับไปที่จีน เราอาจมองภาพลักษณ์ของไทยได้หลายมุมมองในมุมของจีนก็มองว่า นี่คือความร่วมมือระหว่างไทยกับเขา สหรัฐฯ ไม่ควรเข้ามาแทรกแซง กลับไปดูตัวเองก่อน ละเมิดสิทธิเหมือนกัน” ผศ.ดร.ประพีร์กล่าว และว่า เรามีหลักการห้ามส่งกลับ เรามี พ.ร.บ.อุ้มหายฯ จึงเกิดคำถามว่า ทำไมรัฐบาลทำอย่างนั้น นโยบายของรัฐบาลเป็นแบบไหน? คือคำถามที่อาจารย์ได้รับ ทั้งจากสื่อและนักศึกษา เราส่งชาวอุยกูร์กลับไป 40 คน ตัวแทนรัฐมนตรีของสหรัฐฯ ออกแถลงการณ์ประณามมาทันที มันคือเรื่องภูมิรัฐศาสตร์ด้วยในอีกทาง

“เราจะตอบนิสิตอย่างไร ทำไมไทยกำหนดนโยบายเช่นนั้น เข้าข้างจีนหรือเปล่า รวมถึงสหรัฐฯ”

ผศ.ดร.ประพีร์กล่าวว่า ไม่ใช่แค่เรื่องนี้ ย้อนไปใน 10 ปีที่ผ่านมา ไทยถูกมองจากประชาคมโลก ในเชิงที่ไมค่อยเป็นไปตามกฎเกณฑ์สิทธิมนุษยชนเท่าไหร่ ตั้งแต่จากการทำรัฐประหาร สิทธิการแสดงความคิดเห็น จะเห็นว่าภาพลักษณ์เราไม่ดีเสียเท่าไหร่ มีการเตือนอยู่ตลอด

“ถามว่า ไทยจะกลับสู่ จอเรดาร์ได้อย่างไร นักวิชาการก็มองท่า ‘เราต้องมีจุดยืนก่อน’ ในการยึดมั่นในกฎหมายระหว่างประเทศ หลักการสากลแม้แต่ไทยเองก็มีกฎหมาย จึงอยากฝากเอาไว้ว่า มันเป็นประเด็นที่เราต้องยึดถือหากอยากกลับไปเป็นผู้นำ แก้ภาพลักษณ์ที่ไม่ดี ‘การปฏิบัติตามกฎหมายระหว่างประเทศ’ สำคัญ” ผศ.ดร.ประพีร์ เน้นย้ำ

ผศ.ดร.ประพีร์กล่าวต่อไปว่า กรณี ‘ผู้ลี้ภัยชาวอุยกูร์ 5 คนสุดท้าย’ เจ้าหน้าที่ UN พยายามห้ามว่า อย่าส่งกลับไปที่จีน

“เป็นคำถามสำคัญว่า รัฐบาลไทยจะทำอย่างไร ? ซึ่งเราก็อยู่สภาพกดดัน ปีที่แล้วเราถูกกดดันเรื่องภาษี อีกประเด็นคือ ความใกล้ชิดกับจีนมานานแล้ว เราก็หวังผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจการค้ากับจีนด้วย”

“ภาพล่าสุด ที่นายกฯ อนุทิน ไปแถลงการณ์ร่วมกัน ก็เกิดคำถามว่า ตอนนี้รัฐบาลไทย ตกลงจะกำหนดท่าทีอย่างไร ในการส่งอุยกูร์ให้กับจีน ทำให้สหรัฐฯ ก็ไม่ค่อยพอใจเข้าใจสถานการณ์นี้ดี แต่เราจะต้องยึดหลักสิทธิมนุษยชน และกฎหมายระหว่างประเทศเป็นหลัก” ผศ.ดร.ประพีร์เน้นย้ำ

พร้อมทิ้งท้ายด้วยข้อเสนอถึงรัฐบาลไทย ว่าไม่ควรมองเพียงผลประโยชน์ของชาติและการทูต แต่ควรจะสมดุลไปพร้อมๆ กัน กับหลักการสากล ในกรณีอุยกูร์

“อย่างไรก็ตาม ยังเชื่อมั่นว่าภาพลักษณ์เราจะดีขึ้น ถ้ายึดมั่นในกฎหมายระหว่างประเทศ”

ด้าน นายนฤนาท ตัวแทน กสม.กล่าวว่า อยากให้เข้าใจตรงกันเสียก่อนว่า หลักการไม่ส่งกลับนั้น มันเป็นการห้ามกระทำโดยเด็ดขาด โดยเอาเรื่องความมั่นคงมาอ้างไม่ได้ด้วยเช่นกัน ตามปฏิญญาสากล แม้แต่ ICCPR ก็ยอมรับหลักการนี้ เราต้องยึดหลักการนี้ให้มั่นก่อน และอยากเห็นหน่วยงานรัฐและหน่วยงานความมั่นคง มองให้ทิศทางเดียวกันก่อน คือ ‘มองคนให้เป็นคน ให้ได้ก่อน‘ สิ่งที่ กสม. ทำได้คือ เสนอแนะ ด้วยเราไม่มีอำนาจในการทำหรือสั่งการ เราจึงเสนอแนะอย่างเข้มข้น บนพื้นฐาน ‘ข้อเท็จจริง และตรวจสอบได้’ เพื่อสื่อสารออกไปให้รัฐบาลและเอกชน รับไปดำเนินการ ตลอดเวลาที่ผ่านมา เราได้รับเรื่องร้องเรียนมา มากมายเหลือเกิน ถ้ามองเป็นผู้ได้รับผลกระทบ ผมว่าเป็นหลักร้อย หลักพันคนแล้ว ชาวเวียดนามที่ถูกจับกุม ก็เป็นหนึ่งในเรื่องที่ พบว่าเป็นการละเมิดสิทธิ

“กรณีผู้ลี้ภัยชาวอุยกูร์ที่เหลือ 5 คน ซึ่ง 3 คน ดำเนินคดีในเรือนจำ และ 2 คนอยู่ระหว่างกักตัว รอส่งกลับ ‘กลัวจะซ้ำรอย’ มันไม่เป็นผลดีกับประเทศไทยเลย รัฐมนตรีของเมกาฯ ก็เข้ามาพบ ตอนนั้นไทยถูกตั้งคำถามในเวทีโลก เรากลืนไม่เข้า คายไม่ออก หันซ้ายเจอจีน หันขวาเจอเมกาฯ” นายนฤนาทชี้

จากนั้น นายนฤนาทกล่าวถึง การตีความมาตรา 13 ของ พ.ร.บ.ทรมานฯ ถ้ามองกันจริงๆ แล้ว กฎหมายกำลัง ไฟนอลในเรื่องการตีความ

“ที่ผ่านมา เรายังไม่ชัดเจนว่า การใช้บังคับแบบไหน ผิดหรือถูก จนทำให้เจ้าหน้าที่ปฏิบัติไม่สอดคล้องบ้าง ในบางกรณี”

นายนฤนาทกล่าวด้วยว่า ในเรื่องการรับรองทางการทูต เพียงอย่างเดียวนั้นไม่พอ เพราะเรามีประสบการณ์มาแล้ว กรณีชาวอุยกูร์ 40 คน ที่เราได้ยินเรื่องการชี้แจง ว่ามีหนังสือของสถานทูตในการชี้แจงความเสี่ยง

”มาตรา 13 ข้อแรกคือ ‘เหตุอันควรเชื่อ’ ที่ตีความต่างกัน สองคือ ระยะเวลาที่จำกัด เมื่อบุคคลส่งเรื่องว่าไม่อยากถูกส่งกลับ ก็ภายใต้เวลาจำกัด เรามีเวลาทำอะไรได้ไม่มากแล้ว ทำได้เพียง ส่งหนังสือไปที่ ตม. ซึ่งที่ผ่านมาก็ได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดี ในการไม่รีบส่งกลับ“

นายนฤนาทกล่าวต่อว่า ประการที่ 3 สำคัญอย่างมากคือ ‘ข้อมูลที่กระจัดกระจาย’ ข้อมูลอยู่ที่สถานทูต ข้อมูลตัวบุคคลว่า นาย ก.เป็นยังไง อยู่ที่ ตม. ข้อมูลด้านความมั่นคงอยู่ที่ สมช. เป็นต้น หนักกว่านั้นคือ มีกฎหมายหลายฉบับที่เกี่ยวเนื่อง ซึ่งแต่ละตัวบทเขียนไม่เหมือนกัน

“หน่วยงานที่เกี่ยวข้องก็หลายส่วนเข้ามาพัวพัน หากไม่พิจารณาให้รอบคอบ ไปในทิศทางเดียวกัน จะมีความเสี่ยงเกิดขึ้น คือความเสียหายในเวทีนานาชาติ แล้วตอบคำถามได้ยากด้วยว่า เราทำแบบนั้นไปทำไม ?” นายนฤนาทเน้นย้ำ

นายนฤนาทกล่าวต่อไปว่า นโยบายเป็นสิ่งที่ดิ้นได้ ตนจึงให้ความสำคัญกับกฎหมาย ทำให้ผู้ปฏิบัติสบายใจว่าจะไม่ถูกฟ้องร้องดำเนินคดี ดังนั้น ’กฎหมายควรจะสังคายนา‘ ให้มีหลักการเดียวกันให้ได้ อย่างน้อย 2-3 ฉบับที่เกี่ยวข้อง โดยเอามาตรา 13 เป็นหลัก

“และเมื่อมีหลักเกณฑ์ที่ตรงกัน กฎหมายเขียนรองรับอย่างชัดเจนแล้ว ‘ความร่วมมือ ของหน่วยงานในรูปแบบทางการ’ เป็นสิ่งที่อยากเห็น หรือคณะทำงานร่วมที่แอ็กทีฟตลอดเวลา สามารถประสานงานได้ 24 ชม. เป็นรายเคส ไม่ใช่ภาพรวม รวมถึงพิจารณากระบวนการระงับส่งกลับชั่วคราวด้วย ว่าสามารถเกิดขึ้นได้หรือไม่” นายนฤนาทกล่าวทิ้งท้าย