ราว 58 ปีมาแล้ว กรมศิลปากรสืบค้นและติดตามคืนการลักลอบชิ้นส่วนพระพุทธรูปนั่งห้อยพระบาทยุคทวารวดีที่หายไปจากวัดพญากง อยุธยา แล้วเอามาต่อเติมจนครบองค์
วัดพญากงอยู่ริมถนนสายปากกราน-บ้านรุน ใกล้บ้านโปรตุเกส ต.สำเภาล่ม อ.เมืองฯ จ.พระนครศรีอยุธยา ปัจจุบันถูกทิ้งร้าง แต่มีแม่ชีไปดูแลด้วยศรัทธาส่วนตัว
เป็นวัดเก่าแก่ น่าจะมีมาก่อนยุคอยุธยา อยู่ในเขตเวียงเล็ก (หรือเวียงเหล็ก) ในตำนานพงศาวดารเรื่องพระเจ้าอู่ทอง
น่าเชื่อว่าพระมหาเถรศรีศรัทธา (หลานพ่อขุนผาเมือง) เจ้านายรัฐสุโขทัย เก็บรวบรวมซากปรักหักพังพระพุทธรูปหินทรายนั่งห้อยพระบาท 4 องค์ จากวัดทุ่งพระเมรุ (นครปฐม) เก็บไว้ที่นครปฐม 2 องค์ อีก 2 องค์ขนลงเรือไปที่วัดพญากง อยุธยา
ต่อมามีผู้ขนย้ายเศษซากพระพุทธรูปหินทรายบางส่วนจากวัดพญากงไปไว้วัดขุนพรหม อยุธยา แต่บางส่วนถูกขโมยไปขาย เช่น เศียรขนาดใหญ่
ราว พ.ศ.2501 กรมศิลปากรตรวจพบเศียรพระพุทธรูปหินทรายในร้านค้าของเก่าที่กรุงเทพฯ จึงสืบค้นติดตามคืน
แล้วปฏิสังขรณ์ซ่อมแซมได้พระพุทธรูปศิลาขาวนั่งห้อยพระบาทเหมือนกัน 2 องค์ เชิญไปเก็บไว้ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ 2 แห่ง ได้แก่ ที่กรุงเทพฯ 1 องค์ และที่อยุธยา 1 องค์
อีก 2 องค์อยู่นครปฐม เป็นพระประธานวัดพระปฐมเจดีย์ 1 องค์ ประดิษฐานที่องค์พระปฐมเจดีย์ 1 องค์
[มีรายละเอียดอยู่ในหนังสือพระพุทธรูปศิลาขาว สมัยทวารวดี โดย ธนิต อยู่โพธิ์
กรมศิลปากร พิมพ์แจกเมื่อ พ.ศ.2510 ดู www.sujitwongthes.com]
พระพุทธรูปทวารวดี
จากนครปฐม
มหาเถรศรีศรัทธา เป็นเจ้านายรัฐสุโขทัย (หลานพ่อขุนผาเมือง) ผู้เล่าเรื่องความเป็นมาของกรุงสุโขทัยกับศรีสัชนาลัย ในศิลาจารึกหลักที่ 2 วัดศรีชุม
บวชอายุ 31 แล้วธุดงค์ไปอยู่ลังการาว 10 ปี ขากลับแวะบูรณปฏิสังขรณ์พระมหาธาตุหลวง (ยุคทวารวดี) ที่ปรักหักพัง โดยก่อสถูปเป็นยอดปรางค์ (ต่อมา ร.4 เสด็จไปนมัสการว่าเป็นเจดีย์แห่งแรกของสยามประเทศ
ร.5 สร้างใหม่ครอบ แล้วเรียกกันต่อมาว่า พระปฐมเจดีย์)
คราวนี้เองที่พระมหาเถรเก็บรวบรวมซากพระพุทธรูปหินทราย นั่งห้อยพระบาท จากวัดทุ่งพระเมรุ (นครปฐม) แล้วขนไปไว้วัดพญากง อยุธยา (ยังมีวัดพระยาพาน อยู่ใกล้ๆ ทางใต้วัดพญากง)
วัดพญากงได้ชื่อจากนิทานประจำถิ่นลุ่มน้ำท่าจีน-แม่กลอง เรื่องพญากง พญาพาน (ลูกฆ่าพ่อ) น่าจะมีขึ้นและเกี่ยวข้องกับพระมหาเถรคราวบูรณะพระมหาธาตุหลวงที่นครปฐม
[เกี่ยวกับพระมหาเถรศรีศรัทธา กับพระปฐมเจดีย์ และพระพุทธรูปนั่งห้อยพระบาท
มีรายละเอียดอยู่ในหนังสือพระปฐมเจดีย์ ไม่ใช่เจดีย์แห่งแรก แต่เป็นมหาธาตุหลวง ของ สุจิตต์ วงษ์เทศ สำนักพิมพ์มติชน พ.ศ.2545]
