ไทยในฐานะผู้ส่งออกน้ำตาลอันดับ 2 ของโลก กำลังก้าวสู่ฤดูผลิต 2569/70 ท่ามกลางโจทย์สำคัญทั้งราคาอ้อยและต้นทุนการเก็บเกี่ยว การลดเผาแก้ฝุ่น PM2.5 ตลอดจนมาตรฐานสิ่งแวดล้อมและฮาลาลที่ตลาดส่งออกให้ความสำคัญกันมากขึ้น ซึ่งล้วนเป็นโจทย์สำคัญต่อทิศทางและความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมน้ำตาลไทยในตลาดโลก
ข้อมูลจาก สำนักงานคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย (สอน.) ระบุว่า สอน.เตรียมเสนอ 7 มาตรการลดการเผาอ้อยในฤดูผลิตปี 2569/70 เพื่อแก้ปัญหาฝุ่น PM2.5 คาดว่าจะประกาศมาตรการช่วงกลางเดือนพฤศจิกายน และเริ่มใช้ในต้นเดือนธันวาคม โดยเน้นลดสัดส่วนอ้อยเผาและส่งเสริมการตัดอ้อยสด
ล่าสุด สอน.ยังอยู่ระหว่างเสนอของบกลางรัฐบาลวงเงินประมาณ 7,081 ล้านบาท เพื่อสนับสนุนการตัดอ้อยสดในฤดูผลิต 2568/69 คาดว่าจะช่วยเหลือในอัตรา 69 บาทต่อตัน ส่วนเงินสนับสนุนอีก 51 บาทต่อตัน จะหารือคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย (กอน.) เพื่อพิจารณาแหล่งเงินและแนวทางดำเนินการ
ความร่วมมือของเกษตรกร โรงงานน้ำตาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทำให้ฤดูผลิต 2568/69 มีสัดส่วนอ้อยเผาเหลือเพียง 3.8% ต่ำที่สุดเมื่อเทียบกับช่วงที่ผ่านมาที่จากเดิมเคยสูงถึง 60-70% สอน.จึงเตรียมเสนอ กอน.ปรับลดสัดส่วนการรับอ้อยเผาเข้าหีบของโรงงานจากเดิมไม่เกิน 20% ต่อวัน เหลือไม่เกิน 15% ต่อวัน ในฤดูผลิต 2569/70 โดยตั้งเป้าคุมอ้อยเผาตลอดฤดูไม่ให้เกิน 5% ของอ้อยเข้าหีบทั่วประเทศ รวมถึงพิจารณาใช้เงินกองทุนอ้อยและน้ำตาลทรายเป็นกลไกสนับสนุนการลดเผาในระยะยาว
สำหรับการติดตามสถานการณ์อ้อย สอน.ใช้ระบบข้อมูลพื้นที่ปลูกอ้อยแบบเรียลไทม์ใน 47 จังหวัด เพื่อติดตามพื้นที่เพาะปลูก ปริมาณอ้อยเข้าหีบ ปริมาณน้ำตาล และสัดส่วนอ้อยสดกับอ้อยเผา รวมถึงประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในช่วงวันที่มีความเสี่ยงต่อการเผา หรืออุบัติเหตุการจากก้นบุหรี่ โดยกำหนดให้โรงงานรับอ้อยเผาเข้าหีบไม่เกิน 15% ต่อวัน และควบคุมสัดส่วนอ้อยเผาตลอดฤดูไม่เกิน 5% ของปริมาณอ้อยเข้าหีบทั้งหมด
การไม่เผาอ้อยไม่ได้เกี่ยวข้องเฉพาะกับการลดฝุ่น PM2.5 แต่ยังมีผลต่ออนาคตการส่งออกน้ำตาลไทย เนื่องจากตลาดต่างประเทศให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้น ที่ได้รับเป็นมาตรฐานสากล ซึ่งหากไทยไม่ปรับตัวอาจกระทบความสามารถในการแข่งขัน ขณะเดียวกัน สอน.อยู่ระหว่างปรับปรุงระเบียบเกี่ยวกับประสิทธิภาพการผลิตและคุณภาพอ้อยตามขั้นตอนกฎหมาย เพื่อยกระดับคุณภาพวัตถุดิบและเพิ่มผลผลิตน้ำตาล
สำหรับการช่วยเหลือด้านเครื่องจักร สอน.มีมาตรการสนับสนุนเงินทุนและสินเชื่อให้เกษตรกรและผู้ประกอบการนำไปจัดหาเครื่องจักรตัดอ้อย ลดข้อจำกัดด้านแรงงานและต้นทุนการเก็บเกี่ยว ซึ่งที่ผ่านมาได้รับอนุมัติวงเงินสินเชื่อสำหรับจัดหาเครื่องจักรประมาณ 6,000 ล้านบาท ขณะที่โครงการสินเชื่อดอกเบี้ยต่ำอีกส่วนหนึ่งมีวงเงิน 184 ล้านบาทอัตราดอกเบี้ย 2% ใช้สนับสนุนการจัดหาเครื่องจักรตัดอ้อย ซึ่งเป็นอีกแนวทางเพิ่มสัดส่วนอ้อยสดเข้าสู่โรงงาน
โดยฤดูผลิต 2569/70 กอน.คาดการณ์ว่าปริมาณอ้อยเข้าหีบไว้ที่ 97.02 ล้านตัน ลดลงจากฤดูผลิต 2568/69 ที่เคยทำไว้ประมาณ 105.86 ล้านตัน เนื่องจากได้รับผลกระทบจากปรากฏการณ์เอลนีโญ ทำให้ปริมาณฝนลดลง หลายพื้นที่มีน้ำไม่เพียงพอต่อการเพาะปลูกและเกิดภาวะภัยแล้ง ส่งผลกระทบต่อการเจริญเติบโตของอ้อยและปริมาณผลผลิต
ส่วนแนวโน้มราคาอ้อยฤดูผลิต 2569/70 เบื้องต้นคาดการณ์ว่าราคาอ้อยจะสูงกว่าฤดูก่อน ที่ราคาอ้อยขั้นต้นอยู่ที่ 890 บาทต่อตัน ที่ค่าความหวาน 10 ซีซีเอส โดยฤดูผลิต2569/70 นี้ประเมินว่าราคาอ้อยอาจขยับขึ้นมาอยู่ที่ระดับ 1,100 บาทต่อตันขึ้นไป โดยขึ้นอยู่กับสถานการณ์และการกำหนดราคาในช่วงต่อไป
ปัจจุบันคาดการณ์ราคาอยู่ที่ 1,100 บาทต่อตัน ดีกว่าปีที่แล้วที่ราคาอยู่ที่ 890 บาทต่อตัน
นอกจากนี้ การคำนวณราคาอ้อยยังต้องพิจารณาค่าความหวานประกอบด้วย โดยราคาอ้อยขั้นต้นใช้อัตราความหวานที่ 10 ซีซีเอสเป็นฐาน หากอ้อยมีค่าความหวานสูงกว่าฐาน เกษตรกรจะได้รับเงินเพิ่มตามหลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการกำหนด โดยภาพรวมค่าความหวานของอ้อยในฤดูก่อนอยู่ที่ระดับกว่า 12 ซีซีเอส และส่วนต่างจากค่าความหวานที่เพิ่มขึ้นมีผลต่อราคาอ้อยที่เกษตรกรได้รับ
ทั้งนี้ สอน.อยู่ระหว่างปรับปรุงหลักเกณฑ์ด้านประสิทธิภาพการผลิตและคุณภาพอ้อย โดยให้ความสำคัญกับค่าความหวานหรือซีซีเอส ซึ่งเป็นตัวชี้วัดคุณภาพอ้อยและปริมาณน้ำตาลที่สกัดได้ เพื่อจูงใจให้เกษตรกรพัฒนาคุณภาพผลผลิต ไม่เน้นเฉพาะปริมาณอ้อยเข้าหีบ แต่ต้องคำนึงถึงคุณภาพและปริมาณน้ำตาลที่โรงงานผลิตได้ โดยปีนี้ถ้า 1,000 กว่า แล้วก็ทำความหวานไปถึง 12-13 ซีซีเอสบวก ราคาก็จะเพิ่มขึ้นตามความหวาน
ทั้งนี้ ปัจจุบันอ้อยไทย 1 ตัน สามารถผลิตน้ำตาลได้เฉลี่ยประมาณ 113 กิโลกรัม ขณะที่บราซิลผลิตได้ประมาณ 140 กิโลกรัมต่อตัน แสดงให้เห็นว่าไทยยังมีช่องว่างให้พัฒนาประสิทธิภาพ ทั้งจากการปรับปรุงพันธุ์อ้อยให้มีความหวานสูงขึ้น และการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตของโรงงานน้ำตาล ซึ่งไทยส่งออกน้ำตาลประมาณ 80% ของผลผลิต เป็นอันดับ 2 ของโลกรองบราซิล โดยตลาดส่งออกน้ำตาลหลักของไทยคืออินโดนีเซีย
อย่างไรก็ตาม อุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลทรายไทยมีพื้นที่ปลูกประมาณ 10 ล้านไร่ สร้างมูลค่าเศรษฐกิจรวมอุตสาหกรรมต่อเนื่องกว่า 200,000 ล้านบาทต่อปี ฤดูผลิต 2568/69 มีอ้อยเข้าหีบ 105.86 ล้านตัน ผลิตน้ำตาลได้มากกว่า 12 ล้านตัน และส่งออกประมาณ 80% ของผลผลิตทั้งหมด รายได้ของอุตสาหกรรมจึงขึ้นอยู่กับราคาน้ำตาลในตลาดโลกและอัตราแลกเปลี่ยน
ขณะเดียวกัน ตลาดส่งออกเริ่มให้ความสำคัญกับน้ำตาลที่ผลิตตามมาตรฐานสิ่งแวดล้อมมากขึ้น ตลาดต่างประเทศที่นำเกณฑ์ด้านสิ่งแวดล้อม, ฮาลาล มาใช้กำหนดมาตรฐานในการนำเข้าน้ำตาล ซึ่งเป็นโจทย์ที่ผู้ผลิตไทยต้องปรับตัว
ทั้งนี้ การลดการเผาและเพิ่มสัดส่วนอ้อยสดจึงเป็นทั้งมาตรการแก้ปัญหาฝุ่น PM2.5 และการรักษาตลาดส่งออกน้ำตาลไทย โดย สอน.ต้องผลักดันมาตรการควบคุมอ้อยเผาควบคู่กับการช่วยเหลือค่าเก็บเกี่ยวและการเข้าถึงเครื่องจักรของเกษตรกร ขณะที่การกำหนดราคาอ้อยต้องคำนึงถึงต้นทุนการผลิตและสถานการณ์ตลาดน้ำตาลโลก เพื่อไม่ให้ภาระการปรับเปลี่ยนวิธีเก็บเกี่ยวตกอยู่กับเกษตรกรเพียงฝ่ายเดียว
ธวัช หะหมาน ผู้อำนวยการกองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงานคณะกรรมการอ้อยและน้ำตาลทราย ระบุ อ้อยเป็นพืชเศรษฐกิจที่ไม่ได้อยู่ภายใต้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ แต่กำกับดูแลโดยกระทรวงอุตสาหกรรม เช่นเดียวกับยาสูบที่อยู่กับกระทรวงการคลัง เนื่องจากไทยมองอ้อยเป็น “ระบบอุตสาหกรรมอ้อยและน้ำตาลทราย” ตั้งแต่การจัดหาพันธุ์และปลูกในไร่ การนำอ้อยเข้าสู่โรงงานแปรรูปเป็นน้ำตาล การจำหน่าย ไปจนถึงการนำรายได้กลับมาแบ่งปันกัน โดยมี 3 ภาคส่วนร่วมกันในระบบ ได้แก่ ชาวไร่อ้อย โรงงานน้ำตาล และภาครัฐ ซึ่งเป็นรูปแบบไตรภาคี
ฤดูผลิต 2569/70 คาดว่าอ้อยเข้าหีบประมาณ 97.02 ล้านตัน ลดจากฤดูก่อนที่มี 105.86 ล้านตัน ขณะที่ผลผลิตน้ำตาลโลกคาดอยู่ที่ 179-180 ล้านตัน ใกล้เคียงความต้องการบริโภค โดยภัยแล้งในหลายประเทศและทิศทางการผลิตของอินเดียเป็นปัจจัยต่อปริมาณน้ำตาลในตลาดโลก ราคาน้ำตาลขยับขึ้นมาใกล้ 21 เซนต์ต่อปอนด์ จากปีก่อนที่ลงไปอยู่ 16.98 เซนต์ต่อปอนด์ และทำให้ราคาอ้อยขั้นต้นอยู่ที่ 890 บาทต่อตัน
“ทิศทางราคาในปีนี้ค่อนข้างดีและมีแนวโน้มปรับเพิ่มขึ้น คาดว่ามีโอกาสที่จะได้เห็นราคาอ้อยเข้าใกล้ระดับ 1,000 บาทต่อตันอย่างแน่นอน” ธวัชระบุ
ด้าน ปราโมทย์ จันทรเสนา คณะทำงานควบคุมประจำโรงงานเกษตรผล ระบุ นโยบายส่งเสริมการตัดอ้อยสดเพิ่มภาระต้นทุนให้ชาวไร่ โดยเฉพาะช่วงน้ำมันแพงและพื้นที่ที่ขาดแรงงานหรือเครื่องจักร หากเป็นอ้อยใหม่ ค่าแรงตัดอยู่ที่ประมาณ 250-300 บาทต่อตัน ส่วนอ้อยตอสั้นบางแปลงสูงถึง 400-500 บาทต่อตัน เพราะคนงานตัดเป็นลำและคิดค่าจ้างตามน้ำหนัก ขณะที่แปลงอ้อยล้มหรืออ้อยตอสั้นยิ่งตัดยากและใช้เวลามากขึ้น
ที่ผ่านมาต้นทุนการผลิตอ้อยในปี 2567-2568 ที่ชาวไร่แจ้งส่วนกลางอยู่ที่กว่า 1,349 บาทต่อตัน แต่ราคาอ้อยที่ผ่านมาอยู่ราว 850-890 บาทต่อตันตามค่าความหวาน ทำให้ชาวไร่แทบไม่เหลือกำไร การกำหนดเงินช่วยเหลือต้องคำนึงถึงต้นทุนจริง ซึ่งเปลี่ยนไปตามราคาน้ำมัน ปุ๋ย และสภาพแปลงในแต่ละปี
