‘นักวิชาการ’ ชี้ไทยยังมีช่องเจรจา ART แนะกระจายตลาดส่งออก-ขยาย FTA เชื่อมการค้าการลงทุน ลดพึ่งพาสหรัฐฯ

22.11.26 | 21:06 น.

‘นักวิชาการ’ ชี้ไทยยังมีช่องเจรจา ART แนะกระจายตลาดส่งออก-ขยาย FTA เชื่อมการค้าการลงทุน ลดพึ่งพาสหรัฐฯ เสนอรัฐทำการบ้านรอบด้าน เผยสินค้าแลกเปลี่ยน เจรจาโปร่งใส-เยียวยาธุรกิจรับผลกระทบ

เมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน นายสมชาย ภคภาสน์วิวัฒน์ นักวิชาการอิสระด้านเศรษฐศาสตร์และการเมือง เปิดเผยกับ “มติชน” ถึงกรณีความตกลงการค้าต่างตอบแทน (Agreement on Reciprocal Trade: ART) ระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกา ว่า การเจรจายังไม่ถือว่าสิ้นสุด เนื่องจากยังมีรายละเอียดที่ต้องหารือเพิ่มเติม โดยเฉพาะประเด็นแรงงานและการสวมสิทธิ์สินค้า (Transshipment) ซึ่งเกี่ยวข้องกับเงื่อนไขทางการค้าและภาษีศุลกากร ดังนั้น ไทยยังมีโอกาสเจรจาต่อรองในรายละเอียดเพิ่มเติมเพื่อรักษาผลประโยชน์ของประเทศ การเจรจารอบต่อไปไทยต้องพิจารณาผลประโยชน์หลายด้าน ไม่ควรจำกัดอยู่เฉพาะการแลกเปลี่ยนการลดภาษีระหว่างกัน

โดยประเด็นแรกคือการพิจารณาสินค้าที่สหรัฐฯ มีความต้องการ โดยเฉพาะสินค้าบางประเภทที่มีแรงกดดันจากภายในสหรัฐฯ เช่น สินค้าเกษตร เพื่อนำมาเป็นตัวแปรในการเจรจาแลกเปลี่ยนกับการลดภาษีที่สหรัฐฯ เรียกเก็บจากสินค้าไทย ขณะเดียวกัน ต้องพิจารณาความพร้อมของภาคเอกชนไทย ซึ่งเตรียมตัวรับมือกับมาตรการภาษีมาเป็นเวลาหลายเดือนแล้ว โดยเฉพาะสถานการณ์ที่ไทยเกินดุลการค้ากับสหรัฐฯ เพิ่มขึ้น จากเดิมอยู่ในอันดับ 11 ขยับขึ้นมาเป็นอันดับ 5 ซึ่งการเก็บภาษีของสหรัฐฯ เป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ภาคเอกชนในหลายประเทศจำเป็นต้องพิจารณาเข้าไปลงทุนในสหรัฐฯ เพื่อหลีกเลี่ยงกำแพงภาษี


นายสมชาย กล่าวว่า ไทยยังสามารถนำประเด็นการลงทุนมาเป็นเครื่องมือในการเจรจาได้ ทั้งการส่งเสริมให้ทุนไทยไปลงทุนในสหรัฐฯ และการอำนวยความสะดวกให้ธุรกิจสหรัฐฯ เข้ามาลงทุนในไทย โดยเป็นการเจรจาในลักษณะแลกเปลี่ยนตัวแปรต่างมิติทางเศรษฐกิจ ไม่ใช่การต่อรองเฉพาะเรื่องภาษีต่อภาษี แต่เป็นการนำเรื่องการค้าและการลงทุนมาเชื่อมโยงกันเพื่อให้เกิดประโยชน์แก่ทั้งสองฝ่าย นอกจากนี้ ยังมีมิติด้านการเมืองและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ซึ่งสหรัฐฯ ต้องการเห็นท่าทีของไทยที่ไม่เอนเอียงไปสนับสนุนฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมากเกินไป โดยไทยสามารถใช้ความร่วมมือด้านนโยบายต่างประเทศบางประเด็นเป็นส่วนหนึ่งของการเจรจาได้ แต่ต้องไม่โอนอ่อนจนกระทบต่ออธิปไตยของประเทศ ซึ่งไทยมีความสำคัญต่อสหรัฐฯ ในการถ่วงดุลอิทธิพลของจีนในภูมิภาค

นายสมชาย กล่าวว่า ไทยควรใช้การเจรจาเพื่อขอเวลาปรับตัวในประเด็นที่อาจส่งผลกระทบต่อผู้ประกอบการและเกษตรกรในประเทศ โดยอาจต่อรองให้ขยายระยะเวลาก่อนเริ่มบังคับใช้มาตรการ หรือกำหนดช่วงเวลาการดำเนินการให้ชัดเจน รวมถึงเจรจากำหนดโควตาการนำเข้าสินค้าบางประเภท เพื่อไม่ให้สินค้าจากสหรัฐฯ เข้ามากระทบผู้ผลิตในประเทศมากเกินไป ส่วนกรณีที่ไทยไม่สามารถเจรจาลดภาษีได้ทั้งหมด ไม่ควรมองว่าเป็นอุปสรรคเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเร่งเตรียมความพร้อมให้ภาคเอกชนปรับตัว โดยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตผ่านการลดต้นทุน และเพิ่มประสิทธิผลด้วยการพัฒนาคุณภาพสินค้า ทั้งต้องพิจารณาเป็นรายสินค้าว่าสินค้าไทยเสียเปรียบคู่แข่งที่ส่งออกไปสหรัฐฯ ในด้านต้นทุนหรือคุณภาพอย่างไร หากสินค้าไทยมีคุณภาพดีกว่าคู่แข่ง แม้จะถูกเก็บภาษีสูงกว่าก็ยังสามารถแข่งขันได้ แต่สินค้าที่เสียเปรียบด้านต้นทุนต้องเร่งหาทางลดต้นทุนการผลิต

นายสมชาย กล่าวว่า ส่วนผลกระทบจากการเปิดตลาดสินค้านำเข้า รัฐบาลต้องเตรียมมาตรการรองรับภาคธุรกิจ โดยเฉพาะผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) ซึ่งอาจได้รับผลกระทบจากสินค้าต่างประเทศที่เข้ามาแข่งขันมากขึ้น รัฐบาลควรให้ข้อมูลข่าวสารเพื่อให้ผู้ประกอบการปรับตัวได้ทัน และมีมาตรการช่วยเหลือบรรเทาผลกระทบแก่กลุ่มธุรกิจที่ได้รับความเสียหาย

Advertisement

นายสมชาย กล่าวว่า อีกประเด็นสำคัญคือไทยต้องกระจายตลาดส่งออก (Diversification) ไม่พึ่งพาตลาดสหรัฐฯ มากเกินไป แม้สหรัฐฯ จะเป็นตลาดส่งออกอันดับ 1 ของไทย ที่มีสัดส่วนประมาณ 24% ของการส่งออกทั้งหมด ซึ่งถือว่าสูงมาก การส่งออกเป็นองค์ประกอบสำคัญของเศรษฐกิจไทย การพึ่งพาตลาดเดียวในสัดส่วนสูงทำให้ไทยมีความเสี่ยงและมีข้อจำกัดด้านอำนาจต่อรองเมื่อเกิดความเปลี่ยนแปลงทางการค้า ทั้งนี้ ไทยควรรักษาตลาดสหรัฐฯ ควบคู่กับการขยายตลาดไปยังประเทศอื่น ไทยต้องเร่งทำการบ้านกับตลาดเดิมที่มีความสำคัญ อาทิ จีน อาเซียน และสหภาพยุโรป (EU) รวมถึงขยายตลาดไปยังลาตินอเมริกา แคนาดา ตะวันออกกลาง และเอเชียกลาง ตลอดจนเร่งเจรจาความตกลงการค้าเสรี (FTA) กับประเทศต่าง ๆ ให้มากขึ้น โดยต้องพิจารณาความเป็นไปได้ในการขยายความตกลงทางการค้าไปยังตลาดใหม่

นายสมชาย กล่าวว่า ส่วนความเป็นไปได้ในการขยายความร่วมมือทางการค้าระดับภูมิภาคนั้น ไทยควรติดตามความเคลื่อนไหวของกรอบความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (Trans-Pacific Partnership) ซึ่งสหรัฐฯ เคยถอนตัวออกไป โดยปัจจุบันมีประเทศสมาชิก 12 ประเทศ และอังกฤษได้เข้าร่วมแล้ว รวมถึงติดตามท่าทีของจีนที่แสดงความสนใจเข้าร่วม เพื่อประเมินโอกาสที่ไทยจะขยายความร่วมมือทางการค้าในกรอบดังกล่าว นอกจากนี้ การทำ FTA ไม่ได้มีประโยชน์เฉพาะการลดภาษีส่งออกเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงกับการลงทุนระหว่างประเทศ โดยไทยควรส่งเสริมให้ผู้ประกอบการไทยออกไปลงทุนในประเทศคู่ค้า เพื่อใช้ประโยชน์จากสิทธิทางการค้าและกฎว่าด้วยแหล่งกำเนิดสินค้า (Rules of Origin) ซึ่งอาจทำให้สินค้าที่ผลิตได้ตามเงื่อนไขสามารถส่งออกไปยังประเทศสมาชิกด้วยอัตราภาษีต่ำหรือเป็นศูนย์

เช่น หากไทยทำ FTA กับสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) ได้สำเร็จ สินค้าไทยที่มีแหล่งกำเนิดตามเงื่อนไขจะได้รับประโยชน์จากการลดภาษีในตลาด UAE และอาจเชื่อมโยงไปยังประเทศสมาชิกคณะมนตรีความร่วมมือรัฐอ่าวอาหรับ (GCC) อีก 5 ประเทศ ได้แก่ ซาอุดีอาระเบีย บาห์เรน กาตาร์ โอมาน และคูเวต ขณะเดียวกัน ไทยยังสามารถดึงดูดนักลงทุนจากประเทศเหล่านี้ให้เข้ามาตั้งฐานการผลิตในไทย เพื่อใช้ประโยชน์จากสิทธิทางการค้าภายใต้ความตกลงที่เกี่ยวข้องได้

นายสมชาย กล่าวว่า ส่วนกรณีที่ประชาชนยังมีความกังวล เนื่องจากรัฐบาลไม่ได้เปิดเผยรายละเอียดว่าสินค้าประเภทใดบ้างที่ไทยนำไปแลกเปลี่ยนในการเจรจากับสหรัฐฯ โดยเฉพาะความกังวลว่าสินค้าเกษตรอาจได้รับผลกระทบ มองว่าประเด็นนี้สะท้อนว่าการเจรจายังไม่สิ้นสุด จึงต้องติดตามว่าทั้งสองฝ่ายได้หารือรายละเอียดกันแล้วหรือยัง และมีข้อสรุปในเรื่องใดบ้าง ซึ่งสิ่งที่ต้องการฝากถึงรัฐบาลในการเจรจาขั้นสุดท้ายคือ ต้องทำการบ้านให้ครบทุกมิติ เพราะการเจรจากับสหรัฐฯ ไม่ใช่เรื่องการค้าต่อการค้า แต่เป็นการผสมผสานหลายประเด็น ทั้งการค้า การลงทุน และการเมืองระหว่างประเทศ ไทยต้องเตรียมตัวให้พร้อมสำหรับการแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ในแต่ละมิติ และพิจารณาผลกระทบที่จะเกิดขึ้นอย่างรอบด้าน

นายสมชาย กล่าวว่า นอกจากนี้ รัฐบาลต้องให้ความสำคัญกับความโปร่งใส เปิดเผยให้ประชาชนและภาคธุรกิจเห็นชัดเจนว่าการเจรจามีรายละเอียดอย่างไร ไทยต้องแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ด้านใดบ้าง และต้องเตรียมมาตรการเยียวยากลุ่มธุรกิจที่ได้รับผลกระทบจากข้อตกลงหรือการปรับตัวทางการค้า เพื่อให้ภาคเอกชนสามารถรับมือกับความเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจโลกได้อย่างเหมาะสม