21 เมษา ‘สถาปนากรุงเทพฯ’ แรกตั้งมีคนไม่เกิน 2 แสน เกณฑ์เขมร ลาว มอญ ร่วมสร้าง
21 เมษายน 2325 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ปฐมกษัตริย์ราชวงศ์จักรีได้สถาปนา กรุงเทพมหานคร ขึ้นเป็นเมืองหลวงแห่งสยามประเทศ โดยในยุคนั้นยังไม่มีบันทึกชัดเจนว่าคนกรุงเทพฯมีจำนวนเท่าไหร่
สุจิตต์ วงษ์เทศ คอลัมนิสต์ด้านประวัติศาสตร์ในเครือ “มติชน” บอกว่า อย่างไรก็ตาม สามารถคำนวณจากตัวเลขประมาณการของ เซอร์ จอห์น เบาว์ริ่ง ขุนนางชาวอังกฤษ ที่เข้ามายังบางกอกในสมัยรัชกาลที่ 4 หลังสถาปนากรุงเทพฯ 73 ปีว่า จำนวนประชากรทั่วทั้งพระราชอาณาจักรสยามมีไม่เกิน 5 ล้านคน เป็นประชากรของกรุงเทพฯไม่เกิน 3 แสนคนโดยการอ้างอิง แล้วคำนวณจากข้อมูลที่มีผู้บันทึกไว้ก่อนหน้า อย่าง ลาลูแบร์ และ สังฆราชปัลเลอกัวซ์
เมื่อ “สุจิตต์” วิเคราะห์ตัวเลขจากบันทึกดังกล่าวแล้วสันนิษฐานว่า ยุคต้นกรุงเทพฯย่อมต้องมีประชากรน้อยกว่านั้น โดยน่าจะมีเพียง 1-2 แสนคน เนื่องจากหลังสร้างกรุงแล้ว จึงมีการกวาดต้อนเชลยศึกและเกณฑ์ไพร่พลเข้ามาคราวละมากๆ เช่น สมัยรัชกาลที่ 1 เกณฑ์คนจากเขมร ลาว สมัยรัชกาลที่ 2 มีมอญเข้ามาสวาภิภักดิ์ สมัยรัชกาลที่ 3 กวาดต้อนลาวเข้ามาเพิ่มอีก
ทั้งหมดนี้ยังไม่นับรวมกลุ่มชาวจีนที่ทยอยเดินทางเข้ามาในบางกอกอยู่เรื่อยๆ
กลุ่มคนเหล่านี้ ได้ตั้งรกรากอยู่อาศัย กลายเป็น “คนกรุงเทพฯ” และ “คนไทย” ในเวลาต่อมาสืบถึงทุกวันนี้
ต่อไปนี้คือส่วนหนึ่งของข้อความจากบันทึก เซอร์ จอห์น เบาว์ริ่ง
“บาทหลวงปัลเลอกัวซ์กล่าวถึงการสำรวจสำมะโนประชากรของทางการว่า ชาวสยามมิได้จำแนกประชากรที่เป็นชายชรา หรือสตรี หรือเด็ก ออกจากกันแต่อย่างใด สำหรับคำถามทั้งหมดที่ถามถึงจำนวนราษฎร คำตอบที่ได้คือ ชายจำนวนมาก ท่านได้ประมาณการว่าจำนวนโดยทั่วไปมี 5 เท่าของจำนวนที่ได้มีการบันทึกไว้….ลาลูแบร์กล่าวว่า ในสมัยของท่านนั้น ประชากรของสยามคะเนได้ว่ามีอยู่ราว 1,900,000 คน แต่ท่านคิดว่าคงต้องลดยอดดังกล่าวลงบ้าง เพราะได้มาจากการตอบคำถามแบบขอไปทีและการพูดไม่จริงอันเป็นอุปนิสัยของคนตะวันออก”
อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง
- เปิดเบื้องหลังสร้างบางกอก 21 เมษาฯ สถาปนา‘กรุงเทพ’ ‘พรุ่งนี้’เมื่อ 240 ปีมาแล้ว
- เปิดไทม์ไลน์ กว่าจะชื่อ ‘กรุงเทพฯ’ โลกรู้จักว่า ‘Bangkok’ ตั้งแต่ยุคอยุธยา
