ยั่งยืน…เริ่มที่ลงมือทำ ถอดรหัส 7 ปี SX 2026 สร้างคุณค่าเพื่อวันข้างหน้า
ท่ามกลางโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ตั้งแต่สภาพภูมิอากาศแปรปรวน ภัยธรรมชาติที่รุนแรงขึ้น ความก้าวหน้าของเทคโนโลยี ไปจนถึงความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจและสังคม คำว่า ‘ความยั่งยืน’ อาจไม่ใช่เพียงการรักษาสิ่งแวดล้อมหรือการลดปริมาณขยะอีกต่อไป แต่หมายถึงความสามารถในการปรับตัวและเตรียมพร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงที่ไม่มีใครคาดการณ์ได้อย่างรอบด้าน
นี่คือโจทย์สำคัญที่ Sustainability Expo 2026 หรือ SX 2026 มหกรรมด้านความยั่งยืนที่จัดต่อเนื่องเป็นปีที่ 7 หยิบยกขึ้นมาเป็นประเด็นหลักภายใต้แนวคิด ‘ปรับ รับ เปลี่ยน’ (Resilience in Action) และ ‘พอเพียง ยั่งยืนเพื่อโลก’ (Sufficiency for Sustainability) เปิดพื้นที่ให้ผู้คนจากหลากหลายวงการมาร่วมแลกเปลี่ยนความคิด เรียนรู้แนวทางรับมือความท้าทาย และค้นหาคำตอบว่าแต่ละคนจะมีส่วนร่วมสร้างโลกที่ยั่งยืนได้อย่างไร
ตลอด 10 วัน ระหว่างวันที่ 6-15 พฤศจิกายน 2569 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ งาน SX 2026 ไม่ได้จำกัดเรื่องความยั่งยืนไว้เพียงนิทรรศการให้ความรู้ แต่พยายามเปลี่ยนประเด็นที่ดูเหมือนเป็นเรื่องใหญ่ระดับโลกให้กลายเป็นเรื่องใกล้ตัว ผ่านเวทีเสวนา นิทรรศการเชิงประสบการณ์ พื้นที่ทดลองลงมือทำ ตลอดจนผลิตภัณฑ์และนวัตกรรมที่สะท้อนทางเลือกใหม่ของการใช้ชีวิต
-
7 ปี SX ภารกิจสร้างโลกยั่งยืน
หนึ่งในประเด็นที่ชวนให้หยุดฟังและกลับมาทบทวนตัวเอง คือมุมมองของ ดร.สุเมธ ตันติเวชกุล กรรมการและที่ปรึกษาพิเศษอาวุโส มูลนิธิชัยพัฒนา ซึ่งมองย้อนพัฒนาการของ SX ตลอด 7 ปีที่ผ่านมา พร้อมชี้ให้เห็นว่า การสร้างความยั่งยืนไม่ใช่ภารกิจของคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง และไม่ใช่เรื่องที่ทำเพียงครั้งเดียวแล้วจะสำเร็จ แต่เป็นสิ่งที่ทุกคนต้องร่วมกันลงมือทำอย่างต่อเนื่อง
หากย้อนกลับไปดูจุดเริ่มต้นของ Sustainability Expo สิ่งที่เห็นได้ชัดจากมุมมองของ ดร.สุเมธ คือการเติบโตของความร่วมมือ จากเดิมที่มีองค์กรเข้าร่วมเพียงไม่กี่แห่ง วันนี้ได้ขยายเป็นเครือข่ายขนาดใหญ่ที่มีภาคส่วนต่าง ๆ เข้ามาร่วมขับเคลื่อนประเด็นความยั่งยืนมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง


พัฒนาการดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า ผู้คนและองค์กรเริ่มตระหนักถึงความสำคัญของปัญหาสิ่งแวดล้อมและความเปลี่ยนแปลงของโลกมากขึ้น เพราะสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นไม่ได้เป็นเพียงปัญหาในอนาคตหรือเรื่องไกลตัว แต่ส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิตในปัจจุบัน ทั้งจากกิจกรรมของมนุษย์และภัยธรรมชาติที่เกิดขึ้นโดยไม่อาจควบคุมได้ทั้งหมด
ดร.สุเมธ กล่าวว่า ตลอดระยะเวลา 7 ปีของการจัดงาน ได้เห็นความร่วมมือจากหลายภาคส่วนที่เพิ่มขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม ปัญหาสิ่งแวดล้อมไม่ใช่หน้าที่ของคนกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง การรักษาและฟื้นฟูโลกจึงต้องอาศัยพลังจากทุกฝ่าย รวมถึงการลงมือทำอย่างสม่ำเสมอ

ประเด็นนี้ทำให้เห็นความหมายของการจัดงาน SX มากกว่าการเป็นพื้นที่รวบรวมองค์กรหรือจัดแสดงนวัตกรรม เพราะหัวใจสำคัญอยู่ที่การเชื่อมโยงผู้คนที่มีความรู้ ความสามารถ และทรัพยากรแตกต่างกัน ให้ได้มาพบปะ แลกเปลี่ยนประสบการณ์ และร่วมกันสร้างแนวทางที่สามารถนำไปใช้ได้จริง เมื่อความยั่งยืนเป็นโจทย์ที่เกี่ยวข้องกับทุกคน การแก้ปัญหาจึงไม่อาจฝากไว้กับภาครัฐ ภาคธุรกิจ นักวิชาการ หรือองค์กรด้านสิ่งแวดล้อมเพียงฝ่ายเดียว แต่ต้องเริ่มจากการทำให้คนทั่วไปมองเห็นว่าตนเองมีส่วนเกี่ยวข้องกับปัญหา และสามารถเป็นส่วนหนึ่งของคำตอบได้เช่นกัน
-
เศรษฐกิจพอเพียง ภูมิคุ้มกันในโลกเปลี่ยน
อีกหนึ่งสาระสำคัญจากคำกล่าวของ ดร.สุเมธ คือการหยิบยกหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร มาเชื่อมโยงกับแนวคิดเรื่อง Resilience หรือความสามารถในการปรับตัวและรับมือกับความเปลี่ยนแปลง
ดร.สุเมธกล่าวว่า พระองค์พระราชทานแนวคิดในการรู้เท่าทันกระแสโลกาภิวัตน์และเตรียมพร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลง ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งประกอบด้วยความพอประมาณ ความมีเหตุผล และการมีภูมิคุ้มกัน ควบคู่กับเงื่อนไขความรู้และคุณธรรม เป็นแนวทางสำคัญในการสร้างความสมดุลและความมั่นคงให้กับชีวิต

ดร.สุเมธเน้นย้ำว่า หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะภาคเกษตรกรรม หรือเป็นแนวทางสำหรับชุมชนชนบทเท่านั้น แต่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ในทุกระดับ ตั้งแต่การดำเนินชีวิตของคนคนหนึ่ง ครอบครัว ชุมชน ไปจนถึงภาคอุตสาหกรรมและองค์กรขนาดใหญ่
หากพิจารณาให้ลึกลงไป หลักความพอประมาณไม่ได้หมายถึงการปฏิเสธความก้าวหน้าหรือการใช้ชีวิตอย่างจำกัด แต่คือการรู้จักประเมินขีดความสามารถและทรัพยากรที่มีอยู่ ไม่ทำอะไรเกินกำลังจนสร้างความเสี่ยงให้ตัวเองและผู้อื่น ขณะที่ความมีเหตุผลคือการตัดสินใจโดยพิจารณาถึงผลที่จะตามมาอย่างรอบด้าน ส่วนการมีภูมิคุ้มกันคือการเตรียมพร้อมรับมือกับความไม่แน่นอน ไม่ปล่อยให้ชีวิตหรือองค์กรต้องเผชิญความเสี่ยงโดยปราศจากแผนรองรับ

ทั้งสามหลักการต้องดำเนินควบคู่กับความรู้และคุณธรรม เพราะการตัดสินใจที่ดีไม่ใช่เพียงการมีข้อมูลมากพอ แต่ต้องรู้จักนำความรู้มาใช้อย่างรอบคอบ มีความรับผิดชอบ และคำนึงถึงผลกระทบต่อส่วนรวมด้วย เมื่อมองผ่านโจทย์ความยั่งยืนในปัจจุบัน หลักคิดนี้จึงมีความร่วมสมัยอย่างมาก เพราะโลกกำลังเผชิญความเสี่ยงหลายด้านที่เชื่อมโยงกัน ไม่ว่าจะเป็นวิกฤตสภาพภูมิอากาศ การขาดแคลนทรัพยากร ความผันผวนทางเศรษฐกิจ หรือการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี การมีภูมิคุ้มกันจึงไม่ใช่เพียงการเตรียมรับมือกับเหตุการณ์เฉพาะหน้า แต่คือการสร้างรากฐานให้สามารถดำเนินชีวิตและพัฒนาไปข้างหน้าได้ แม้สถานการณ์รอบตัวจะไม่เป็นไปตามที่คาดหวัง
แนวคิดดังกล่าวยังสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของสหประชาชาติ หรือ SDGs ซึ่งให้ความสำคัญกับการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน โดยเฉพาะเป้าหมายที่ 13 ว่าด้วยการรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งเน้นการเสริมสร้างความสามารถในการปรับตัวและรับมือกับภัยที่เกี่ยวข้องกับสภาพภูมิอากาศและภัยพิบัติ
กล่าวได้ว่า การมีภูมิคุ้มกันไม่ใช่การหยุดนิ่งเพื่อหลีกเลี่ยงความเสี่ยง แต่คือการรู้จักประเมินสถานการณ์ เตรียมพร้อม และเลือกเดินหน้าอย่างเหมาะสมกับเงื่อนไขที่มีอยู่
-
ส่งต่อความยั่งยืนสู่อนาคต
อีกประเด็นที่ ดร.สุเมธ ให้ความสำคัญ คือการสร้างความเข้าใจให้คนรุ่นใหม่เห็นคุณค่าของทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม รวมถึงการรู้จักนำสิ่งที่มีอยู่ในท้องถิ่นมาต่อยอดให้เกิดประโยชน์และสร้างคุณค่าใหม่ เพราะการสร้างโลกที่ยั่งยืนไม่ใช่ภารกิจที่ทำแล้วสิ้นสุดลงในคนรุ่นใดรุ่นหนึ่ง แต่เป็นงานที่ต้องส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น เพื่อให้คนรุ่นต่อไปยังมีทรัพยากรและคุณภาพชีวิตที่ดี คำกล่าวนี้ชวนให้กลับมามองความหมายของคำว่า ‘อนาคต’ ในมิติที่กว้างกว่าการพัฒนาเทคโนโลยีหรือการเติบโตทางเศรษฐกิจ เพราะโลกที่ดีขึ้นไม่ได้วัดจากความสะดวกสบายของคนในวันนี้เพียงอย่างเดียว แต่ต้องคำนึงด้วยว่าการตัดสินใจและการใช้ทรัพยากรในปัจจุบันจะส่งผลต่อชีวิตของคนที่ยังไม่ได้เกิดมาอย่างไร


การปลูกฝังเรื่องสิ่งแวดล้อมให้คนรุ่นใหม่จึงไม่ควรหยุดอยู่แค่การบอกให้ประหยัดน้ำ ปิดไฟ หรือแยกขยะ แต่ควรทำให้เข้าใจถึงความเชื่อมโยงระหว่างพฤติกรรมในชีวิตประจำวันกับระบบนิเวศ เศรษฐกิจ และคุณภาพชีวิตของผู้คน ขณะเดียวกัน การนำทรัพยากรและภูมิปัญญาท้องถิ่นมาต่อยอดก็เป็นอีกแนวทางที่ช่วยให้ชุมชนสามารถสร้างคุณค่าจากสิ่งที่มีอยู่ โดยไม่จำเป็นต้องพึ่งพาทรัพยากรจากภายนอกทั้งหมด แต่ต้องอาศัยความรู้ ความคิดสร้างสรรค์ และการจัดการที่เหมาะสม เพื่อให้เกิดประโยชน์ทั้งต่อเศรษฐกิจชุมชนและสิ่งแวดล้อมในระยะยาว นี่จึงเป็นอีกความหมายของการ ‘เปลี่ยน’ ที่ไม่ใช่การละทิ้งสิ่งเดิมทั้งหมด แต่เป็นการมองเห็นคุณค่าของสิ่งที่มีอยู่ แล้วนำมาปรับใช้ให้สอดคล้องกับโลกยุคใหม่
-
เปลี่ยนขยะทะเลเป็นงานศิลปะ
อีกหนึ่งแนวทางที่ทำให้เรื่องความยั่งยืนเข้าใจได้ง่ายและลงมือทำได้จริง คือการเปลี่ยนวัสดุเหลือทิ้งให้กลับมามีคุณค่า ผ่านงานศิลปะและความคิดสร้างสรรค์ ซึ่งเป็นสิ่งที่ SUSTAINABILITY EXPO 2026 (SX2026) นำเสนอผ่านกิจกรรม “The Ocean Loose Parts Keychain Workshop” เวิร์กชอปอัปไซเคิล (Upcycling) ที่ชวนผู้เข้าร่วมมองวัสดุเหลือใช้จากท้องทะเลในมุมใหม่ ไม่ใช่เพียงขยะที่ต้องกำจัด แต่เป็นทรัพยากรที่สามารถนำกลับมาสร้างประโยชน์ได้อีกครั้ง
กิจกรรมนี้นำโดย “เอ๋ – วิชชุลดา ปัณฑรานุวงศ์” ศิลปินที่นำประเด็นสิ่งแวดล้อมมาถ่ายทอดผ่านงานศิลปะ โดยเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมได้เลือกวัสดุเหลือใช้จากท้องทะเลมาประกอบและออกแบบเป็นพวงกุญแจแฮนด์เมดที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว สามารถนำไปใช้งานได้จริง ณ โซน SX GATHERING SPACE: BETTER LIVING แม้จะเป็นกิจกรรมขนาดเล็ก แต่สะท้อนแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ได้อย่างเป็นรูปธรรม ด้วยการนำวัสดุที่ผ่านการใช้งานหรือกลายเป็นของเหลือทิ้งกลับมาสร้างมูลค่าใหม่ แทนการใช้ทรัพยากรแล้วทิ้งไปโดยไม่เกิดประโยชน์ต่อเนื่อง


สิ่งที่ผู้เข้าร่วมได้รับจึงไม่ได้มีเพียงพวงกุญแจที่ลงมือทำด้วยตัวเอง แต่ยังเป็นประสบการณ์ที่ทำให้เห็นว่า ปัญหาขยะทะเลสามารถเชื่อมโยงกับพฤติกรรมการใช้ทรัพยากรในชีวิตประจำวันได้อย่างไร และการลดขยะไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เสมอไป หากเริ่มจากการรู้จักใช้สิ่งของให้คุ้มค่า มองเห็นโอกาสในการนำวัสดุกลับมาใช้ซ้ำ และเลือกสร้างคุณค่าใหม่จากสิ่งที่เคยถูกมองว่าไร้ประโยชน์ ก็เป็นอีกก้าวหนึ่งของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อสิ่งแวดล้อมได้เช่นกัน
-
มองธรรมชาติผ่านเลนส์กล้อง
นอกจากการเรียนรู้เรื่องความยั่งยืนผ่านกิจกรรมสร้างสรรค์แล้ว การเปิดพื้นที่ให้ผู้คนได้มองเห็นคุณค่าของธรรมชาติผ่านงานศิลปะและภาพถ่าย ก็เป็นอีกวิธีหนึ่งที่ช่วยสร้างความตระหนักรู้ด้านสิ่งแวดล้อมได้อย่างน่าสนใจ ภายในงาน SUSTAINABILITY EXPO 2026 (SX2026) จึงมีการนำผลงานจากโครงการประกวดภาพถ่าย “ห้วงเวลาในธรรมชาติ” ครั้งที่ 5 ประจำปี 2569 มาจัดแสดง เพื่อถ่ายทอดความงดงามและความหลากหลายทางชีวภาพของธรรมชาติไทยผ่านสายตาของช่างภาพ
โครงการดังกล่าวจัดโดยสมาคมถ่ายภาพแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ร่วมกับมูลนิธิพิทักษ์อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ และมูลนิธิส่งเสริมการถ่ายภาพ เปิดโอกาสให้ผู้รักการถ่ายภาพส่งผลงานที่สะท้อนความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่า พันธุ์พืช และสัตว์ป่า จากพื้นที่อนุรักษ์ทั่วประเทศ ไม่ว่าจะเป็นอุทยานแห่งชาติ วนอุทยาน เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า เขตห้ามล่าสัตว์ป่า หรือป่าสงวนแห่งชาติ


ผลงานแบ่งออกเป็น 2 หัวข้อ ได้แก่ “สภาพแวดล้อมธรรมชาติและพันธุ์พืช” ซึ่งนำเสนอภาพทิวทัศน์และพืชพรรณจากระบบนิเวศบนบก แหล่งน้ำ และทะเล อีกหัวข้อคือ “ห้วงเวลาแห่งชีวิต” ที่เปิดพื้นที่ให้ช่างภาพถ่ายทอดชีวิตสัตว์หลากหลายชนิด โดยให้ความสำคัญกับการบันทึกภาพอย่างรับผิดชอบ ไม่รบกวนสภาพแวดล้อมหรือเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมตามธรรมชาติของสัตว์ป่า เบื้องหลังความงดงามที่ปรากฏผ่านภาพถ่าย ยังสะท้อนถึงความสำคัญของพื้นที่อนุรักษ์และผู้ปฏิบัติงานที่มีส่วนดูแลทรัพยากรธรรมชาติของประเทศ

โครงการนี้จึงมุ่งสร้างขวัญและกำลังใจให้แก่เจ้าหน้าที่และลูกจ้างอุทยานแห่งชาติทั่วประเทศกว่า 23,000 คน ซึ่งทำหน้าที่ปกป้องผืนป่าและระบบนิเวศ พร้อมใช้ภาพถ่ายเป็นสื่อกลางเชื่อมโยงผู้ชมให้เห็นคุณค่าของธรรมชาติที่อาจอยู่ห่างไกลจากชีวิตประจำวัน

ภาพหนึ่งภาพอาจทำให้ผู้ชมได้หยุดมองรายละเอียดของธรรมชาติที่ไม่เคยสังเกตมาก่อน ตั้งแต่ความหลากหลายของพันธุ์พืช วิถีชีวิตสัตว์ป่า ไปจนถึงความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ และเมื่อความงดงามเหล่านั้นนำมาซึ่งความเข้าใจและความรู้สึกผูกพัน ก็อาจต่อยอดเป็นความหวงแหนและความตั้งใจที่จะร่วมดูแลทรัพยากรธรรมชาติให้คงอยู่ต่อไป

ตลอด 7 ปีของ SX เป็นภาพสะท้อนของการเดินทางจากความร่วมมือเล็กๆ ไปสู่เครือข่ายที่กว้างขึ้น สิ่งสำคัญกว่าการได้มาร่วมชมงาน คือการนำแนวคิดและแรงบันดาลใจกลับไปเปลี่ยนเป็นการกระทำในชีวิตจริง เพราะท้ายที่สุด โลกที่ยั่งยืนไม่ได้เกิดจากนวัตกรรมที่ล้ำสมัยที่สุดเพียงอย่างเดียว แต่เริ่มจากการที่ผู้คนเข้าใจว่าเราทุกคนต่างเป็นส่วนหนึ่งของโลกใบเดียวกัน และทุกการตัดสินใจในวันนี้ล้วนส่งผลต่อวันข้างหน้า ‘ปรับ รับ เปลี่ยน’ เป็นโจทย์ที่ทุกคนต้องนำกลับไปคิดและลงมือทำ เพื่อให้โลกยังคงเป็นพื้นที่ที่คนรุ่นต่อไปสามารถใช้ชีวิตได้อย่างสมดุลและมีคุณภาพ



