‘ดร.สุเมธ’ เปิดงาน SX 2026 ชี้โลกเผชิญวิกฤตรอบด้าน เตือนคำตรัส ร.9 เรื่องความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นจริงแล้ว-ย้ำคำเตือนในปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ชู 3 ทางรอด “สู้-หนี-อยู่ร่วม” ดันมอก.9999 มาตรฐานไทยสู่สากล เร่งสร้างคนรุ่นใหม่สานต่อภารกิจความยั่งยืน
ดร.สุเมธ ตันติเวชกุล กรรมการและที่ปรึกษาพิเศษอาวุโส มูลนิธิชัยพัฒนา กล่าวเปิดงาน Sustainability Expo (SX) 2026 ว่า งาน Sustainability Expo จัดขึ้นเป็นปีที่ 7 ครั้งเคยจัดงานครั้งแรกที่มีองค์กรเข้าร่วมแสดงผลงานประมาณ 10 บูธ เคยได้ฝากความหวังไว้ 2 ประการ คือ อยากเห็นองค์กร ชุมชน และผู้คนเข้ามามีส่วนร่วมในแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืนให้มากขึ้น และต้องการให้ทุกฝ่ายเลิกพูดถึงปัญหา แต่หันมาเสนอทางออกและวิธีแก้ไข ปัจจุบันผ่านไป 6 ปี ความหวังเกิดขึ้นแล้ว งานในครั้งนี้หากมองไปสุดสายตาจะพบว่ามีองค์กรเข้าร่วมประมาณ 300 องค์กร สะท้อนให้เห็นถึงการขยายตัวของความร่วมมือด้านความยั่งยืน อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จที่เกิดขึ้นยังไม่เพียงพอ เพราะโลกกำลังเผชิญปัญหารุนแรง และมีความเปลี่ยนแปลงที่ไม่พึงปรารถนาเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง
นายสุเมธ กล่าวว่า ปัจจุบันมีคนหลายกลุ่มกำลังทุ่มเททุกสิ่งทุกอย่างเพื่อรักษาและฟื้นฟูโลกให้กลับมาสู่ความยั่งยืน แต่ในขณะเดียวกันก็ยังมีคนอีกกลุ่มหนึ่งกำลังทำลายล้างโลก ทำลายชีวิตซึ่งกันและกัน และทำลายทรัพยากรที่เหลืออยู่น้อยนิด ส่งผลให้พื้นที่ป่าสูญหายไปอย่างมากมาย มลพิษเกิดขึ้นรอบตัว และปัจจัยแห่งชีวิต ทั้งดิน น้ำ ลม ไฟ เกือบจะสูญสิ้น
ดังนั้น ความสำเร็จที่เกิดขึ้นจากการจัดงานจึงยังไม่จบ และต้องดำเนินการต่อไป ทั้งนี้ หากย้อนถึงพระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ที่ได้รับสั่งก่อนเสด็จเข้าประทับรักษาพระองค์ในโรงพยาบาล ว่า “งานยังไม่เสร็จ” โดยรับสั่งซ้ำถึง 3 ครั้ง ซึ่งปัจจุบันสิ่งที่ทุกฝ่ายกำลังทำถือว่าดีและมาถูกทางแล้ว แต่ยังไม่เพียงพอ เพราะคำว่าพอเพียงจะเกิดขึ้นได้เมื่อโลกมีความยั่งยืน เพื่อให้ลูกหลานที่อยู่ข้างหลังสามารถมีชีวิตอยู่ต่อไปได้
นายสุเมธ กล่าวว่า บ้านเมือง ประเทศชาติ และโลก ยิ่งเจริญขึ้นเท่าใด ปัญหาก็ยิ่งตามความเจริญขึ้นมา จนบางครั้งไม่รู้ว่าจะตั้งตัวรับอย่างไร ทั้งภัยพิบัติที่มาจากธรรมชาติและภัยที่เกิดจากมือมนุษย์ ซึ่งเกิดขึ้นอย่างไม่คาดฝัน จึงต้องเตรียมพร้อมรับ ปรับ เปลี่ยน ให้ทัน โดยเฉพาะปัญหาสิ่งแวดล้อม ขยะ น้ำเสีย การสูญเสียพื้นที่ป่า และปัญหาน้ำ ซึ่งในอีก 30 ปีข้างหน้า กรุงเทพฯ อาจเผชิญปัญหาน้ำท่วมจากภาวะโลกร้อนและน้ำแข็งขั้วโลกละลาย เช่นเดียวกับเมืองอีกหลายแห่งที่อยู่ติดทะเล
ทั้งนี้ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เคยพระราชทานแนวคิดเกี่ยวกับการรับมือปัญหาน้ำไว้ 3 ทางเลือก คือ สู้ หนี และอยู่ร่วมกับปัญหา หากจะสู้ต้องวิเคราะห์ให้ดีว่าสู้แล้วต้องชนะ ไม่ใช่สร้างเขื่อนหรือกำแพงเพียงเพื่อรักษาเกียรติยศ แต่ต้องพิจารณาความเป็นไปได้อย่างรอบคอบ หากเห็นว่าสู้ไม่ไหวก็ต้องมีทางเลือกในการหนี เช่น กรณีอินโดนีเซียที่เตรียมย้ายเมืองหลวงจากจาการ์ตาไปยังพื้นที่ใหม่
นายสุเมธ กล่าวว่า ส่วนทางเลือกที่สามคือ ไม่สู้ ไม่หนี แต่อยู่ร่วมกับปัญหาอย่างจ.อยุธยา ซึ่งเป็นพื้นที่น้ำท่วม แต่คนโบราณมีภูมิปัญญาสร้างบ้านใต้ถุนสูง เมื่อถึงหน้าน้ำก็สามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติ และเมื่อน้ำลดก็ล้างใต้ถุนบ้านกลับมาใช้ชีวิตดังเดิม เช่นเดียวกับประเทศฮอลแลนด์ที่ในอดีตพยายามต่อสู้กับน้ำด้วยการสูบและใช้เครื่องมือป้องกันต่างๆ แต่ปัจจุบันมีการปรับตัวให้เข้ากับน้ำมากขึ้น โดยมีบ้านลอยน้ำที่เห็นเป็นตัวอย่าง ทางเลือกมีอยู่เสมอ สิ่งสำคัญคือต้องมีสติปัญญาในการเลือกแนวทางที่เหมาะสม สอดคล้อง และเป็นประโยชน์สุขของทุกคนในอนาคต
นายสุเมธ กล่าวถึงปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงว่า อยากให้ทุกคนอ่านคำจำกัดความทั้ง 13 บรรทัดอย่างละเอียด เพราะมีสาระสำคัญที่มักถูกมองข้าม โดยเฉพาะเรื่องความมีเหตุผล การมีภูมิคุ้มกัน ความรอบรู้ รอบคอบ และระมัดระวัง เพื่อให้เกิดความสมดุล มั่นคง และยั่งยืน สิ่งที่ต้องการเน้นคือ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงเคยเตือนเรื่องความเปลี่ยนแปลง ซึ่งเริ่มต้นจากการเตือนให้รู้เท่าทันโลกาภิวัตน์ เพราะโลกาภิวัตน์มีทั้งด้านดีและด้านไม่ดี บางสิ่งแม้จะดีแต่ก็อาจไม่เหมาะสมกับเรา
นอกจากนี้ ยังทรงเตือนถึงความเปลี่ยนแปลงจากภายนอกและภายใน รวมถึงความเปลี่ยนแปลงอย่างกว้างขวางและรวดเร็ว ทั้งด้านสังคม วัตถุ และสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้ คำเตือนดังกล่าวมีมาตั้งแต่ปี 2542 ซึ่งผ่านมากว่า 20 ปี แล้วทุกอย่างเกิดขึ้นแล้ว ทั้งเรื่องภูมิอากาศ อุบัติภัยทางธรรมชาติ เศรษฐกิจ พลังงาน และปัญหาอื่นๆ ที่เกิดขึ้นอย่างท่วมท้น จึงต้องกลับมาถามว่าทุกฝ่ายเตรียมการรับมือแล้วหรือยัง และเพียงพอแล้วหรือไม่
นายสุเมธ กล่าวว่า ทั้งนี้ เมื่อประมาณปี 2555 เริ่มเห็นความจำเป็นที่จะต้องมีมาตรวัด เพื่อให้การดำเนินงานตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงไม่เป็นเพียงคำพูดที่เลื่อนลอย และไม่จำกัดอยู่เพียงเรื่องการเกษตรหรือการปลูกป่า จึงได้หารือกับหน่วยงานภาคอุตสาหกรรม รวมถึงผู้เกี่ยวข้อง เพื่อพัฒนามาตรฐาน มอก.9999 โดยนำหลักความมีเหตุผล การมีภูมิคุ้มกัน และองค์ประกอบต่างๆ ของปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาพัฒนาเป็นมาตรวัดสำหรับองค์กรอุตสาหกรรม และประกาศใช้ในปี 2556
อย่างไรก็ตาม เมื่อผ่านไปประมาณ 10 ปี จากตรวจสอบและได้รับรายงานว่ามีหน่วยงานอุตสาหกรรมในประเทศไทยเพียงประมาณ 10% ที่มาขอรับมาตรฐาน มอก.9999 ส่วนใหญ่มุ่งไปที่มาตรฐาน ISO จึงมีคำถามว่า เหตุใดจึงพูดถึงเศรษฐกิจพอเพียง แต่กลับไม่ลงมือปฏิบัติ ทั้งที่มีมาตรฐานรองรับแล้ว ซึ่งหลังจากนั้นประมาณ 4 เดือน ThaiBev ได้รายงานว่า บริษัทในเครือ ThaiBev ได้ยื่นขอรับมาตรฐาน มอก.9999 แล้ว ต่อมาอีกประมาณ 2 สัปดาห์ก็ได้รับเชิญไปพูดที่ SCG โดย SCG รายงานว่าบริษัทต่างๆ ดำเนินการครบแล้ว ยกเว้นบริษัทย่อยที่กำลังจัดตั้งและอยู่ระหว่างดำเนินการ ส่วน CP เชิญไปพบที่ Digital Center ก็รายงานว่าเริ่มดำเนินการยื่นขอมาตรฐาน มอก.9999 ครอบคลุมบริษัทต่างๆ แล้ว ทั้งนี้ ประเทศไทยสามารถสร้างมาตรฐานของตนเองให้เป็นสากลได้ ไม่จำเป็นต้องยึดติดว่าต้องเป็นมาตรฐานจากต่างประเทศ หากมาตรฐานของเราดีจริง ต่างประเทศก็จะให้ความสนใจ
นายสุเมธ กล่าวว่า นอกจากนี้ เหตุการณ์เมื่อประมาณ 7 ปีก่อน ธนาคารชาติได้ติดต่อมายังมูลนิธิชัยพัฒนา เพื่อขอเข้ามารับฟังเรื่องเศรษฐกิจพอเพียง โดยในวันนั้นติดภารกิจตามเสด็จฯ จึงมอบหมายให้รองเลขาธิการมูลนิธิชัยพัฒนาเป็นผู้ต้อนรับและอธิบายแนวคิดดังกล่าวแก่ Mr. Achim Steiner (อาคิม สไตเนอร์) ภายหลังได้มีการให้ข้อมูลและเอกสารประกอบ ก่อนที่ Mr. Achim Steiner จะนำแนวคิดดังกล่าวไปกล่าวในการพบกับนายกรัฐมนตรี โดยยืนยันว่าเศรษฐกิจพอเพียงเป็นทางออกของโลก ไม่ใช่เฉพาะประเทศไทย ในตอนแรกยังคิดว่าอาจเป็นคำพูดที่กล่าวเพื่อให้คนไทยดีใจ แต่เมื่อเวลาผ่านไปและได้กลับมาพิจารณาอย่างลึกซึ้ง จึงเห็นว่าถ้อยคำดังกล่าวเป็นสิ่งที่เกิดจากการสั่งสมและตกผลึก ไม่ได้เกิดขึ้นทันทีทันใด
“เราอยู่ใกล้ปราชญ์ แต่เราไม่ได้ทำตาม ดำเนินการอะไรต่ออะไรเลย ปล่อยให้ต่างชาติเขาตื่นเต้นมาก แล้วมาเตือนเรา โดยอาศัยถ้อยคำของนักปราชญ์แห่งแผ่นดิน ของหัวใจของเราจริงๆ” นายสุเมธกล่าว
นายสุเมธ กล่าวทิ้งท้ายว่า การจัดงาน SX ครั้งนี้เป็นครั้งที่ 7 และไม่แน่ใจว่าจะมีโอกาสมาร่วมงานครั้งที่ 8 หรือไม่ เนื่องจากครั้งก่อนก็ไม่ได้มาร่วมงานเพราะปัญหาเรื่องสุขภาพ แต่สิ่งที่ต้องคิดต่อไปคือจะส่งต่อเรื่องราวและภารกิจเหล่านี้ให้คนรุ่นใหม่ได้อย่างไร ทุกวันนี้มีคนหลาย Generation ทั้ง Gen Y, Gen Z และ Gen Alpha เข้ามาร่วมงาน จึงต้องสร้างคนรุ่นใหม่ขึ้นมารองรับ ไม่ใช่เมื่อคนรุ่นปัจจุบันหมดบทบาทแล้ว งานที่ทำมาก็สิ้นสุดลง เพราะภารกิจด้านความยั่งยืนยังต้องดำเนินต่อไป
ในอนาคตอาจต้องเปลี่ยนแนวคิดของงานเป็น “Sustainability to Our Survival” เพราะโลกอาจอยู่ไม่ได้แล้ว หากมนุษย์ยังไม่สามารถรับมือกับปัญหาได้ หวังว่าในการจัดงาน SX ครั้งที่ 8 ซึ่งจะถึงวาระ 100 ปี พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิต จะได้เห็นภาพความสำเร็จของการดำเนินงานด้านความยั่งยืน เพื่อให้คนรุ่นหลังสามารถสานต่อภารกิจได้ต่อไป
