นิทานสุภาษิตจีน (393)
成语故事(三九三)
นิทานสุภาษิตจีนที่ “เรียนไทยได้จีน” จะนำเสนอในฉบับนี้คือ 孟子休妻Mènɡzǐ xiū qī (เมิ่งจื่อ ซิว ชี) โดย คำว่า
孟子 Mènɡzǐ (เมิ่งจื่อ) แปลว่า ชื่อคน
休 xiū (ซิว) แปลว่า หย่า (บริบทนี้)
妻 qī (ชี) แปลว่า ภรรยา
孟子休妻 เมื่อแปลรวมกันหมายถึง เมิ่งจื่อหย่าเมีย หรือแปลเป็นทางการก็คือ เมิ่งจื่อหย่าภรรยา ซึ่งเมิ่งจื่อมี อคติคิดเองว่าภรรยาของตนไม่เหมาะสมกับตน ซึ่งคนเราบางครั้งเมื่อมีภาพคำตอบบางอย่างไว้ในใจแล้ว มักจะเหมือนคนหูหนวกตาบอด ทำให้เกิดความผิดพลาดในการตัดสินใจ หรือประเมินว่าคนนั้นคนนี้เป็นเช่นไร ทั้งที่ในความเป็นจริงแล้ว ปัญหามันอาจจะอยู่ที่ตัวเองก็ได้ มาดูตัวอย่างนิทานสุภาษิตคำนี้กัน
เมิ่งจื่อ 孟子 นักปราชญ์โบราณยุคสมัยรัฐศึกของจีน 战国/ 戰國 Zhànɡuó (จ้านกั๋ว) ผู้เป็นศิษย์ค่ายสำนักหรู 儒家 Rújiā (หรูเจีย) ที่ก่อตั้งโดยข่งจื่อ 孔子 Kǒnɡzǐ (ขงจื่อ) ตอนเด็กนั้นลำบากอย่างยิ่ง เพราะเขาเสียพ่อตั้งแต่เด็ก มีเพียงแม่คนเดียวที่เลี้ยงดูส่งเสริมให้ได้ร่ำเรียนวิชาจนสำเร็จ เมื่อเติบโตขึ้นก็เป็นคนทรงภูมิความรู้ และรักษาขนบธรรมเนียมประเพณีอย่างเคร่งครัด จนเป็นที่นับถือตลอดกว่าสองพันปีที่ผ่านมา แต่นักปราชญ์ก็ใช่ว่าจะไม่เคยทำอะไรผิดเสียเลย จึงมีเรื่องเล่าว่า ครั้งหนึ่งภรรยาของเมิ่งจื่อนั่งอยู่ตามลำพังภายในห้อง ดังนั้นนางจึงนั่งเหยียดแข้งเหยียดขาทั้งสองข้างออกอย่างสบายๆ เมื่อเมิ่งจื่อเดินผลุนผลันเข้าไปในห้องและเห็นสภาพที่ภรรยานั่งอยู่ในลักษณะดังกล่าว เขาจึงไปกล่าวกับมารดาของตัวเองว่า
เมิ่งจื่อ: “ภรรยาของข้าช่างไม่รู้จักธรรมเนียมมารยาท ขอท่านแม่อนุญาตให้ข้าหย่าขาดจากนางด้วยเถิด”
มารดา: “เพราะเหตุใดเล่า?”
เมิ่งจื่อ: “เพราะนางนั่งเหยียดแข้งเหยียดขาทั้งสองข้างออกอย่างไม่สำรวมเอาเสียเลย”
มารดา: “แล้วเจ้ารู้ได้อย่างไรว่านางนั่งอยู่ในท่านั้น?”
เมิ่งจื่อ: “ข้าเห็นกับตาตนเอง”
มารดา: “นั่นแสดงว่าเจ้าต่างหากที่ไม่มีมารยาท มิใช่ภรรยาของเจ้าที่ไร้มารยาท ในคัมภีร์หลี่จี้ 《礼记》/《禮記》Lǐjì (คัมภีร์ว่าด้วยพิธีการและจารีต) มิได้กล่าวไว้หรอกหรือว่า ‘เมื่อกำลังจะเข้าไปในห้อง ควรถามเสียก่อนว่ามีผู้ใดอยู่ข้างใน เมื่อกำลังจะเข้าไปในโถง ควรส่งเสียงแจ้งให้ผู้ที่อยู่ภายในรับรู้ และเมื่อกำลังจะก้าวเข้าไปในห้อง ควรก้มสายตาลง’ ทั้งหมดนี้ก็เพื่อมิให้ผู้อื่นต้องตกอยู่ในสภาพที่ไม่ทันได้เตรียมตัวมิใช่หรือ? บัดนี้ เจ้ากลับเข้าไปในสถานที่ที่ภรรยาของเจ้ากำลังพักผ่อนตามลำพัง โดยไม่ส่งเสียงแจ้งให้รู้ตัวก่อน จึงทำให้เจ้าเห็นนางในขณะที่กำลังนั่งเหยียดขาทั้งสองข้างอย่างผ่อนคลาย เรื่องนี้เป็นเพราะเจ้าต่างหากที่ไม่รู้จักมารยาท มิใช่เพราะภรรยาของเจ้าไม่มีมารยาท!”
เมื่อเมิ่งจื่อได้ฟังคำสั่งสอนของมารดา ก็สำนึกได้ว่าตนเองเป็นฝ่ายผิด จึงไม่กล้าหย่าขาดจากภรรยาอีกต่อไป
เรื่องนี้สะท้อนแนวคิดเรื่องมารยาทและการรู้จักพิจารณาตนเองในปรัชญาขงจื่อ กล่าวคือ ก่อนจะตำหนิผู้อื่นหรือกล่าวโทษว่าผู้อื่นประพฤติไม่เหมาะสม เราควรย้อนกลับมาพิจารณาการกระทำของตนเองเสียก่อน เพราะบางครั้งความผิดที่เรามองเห็นในตัวผู้อื่น อาจมีต้นเหตุมาจากความบกพร่องของเราเอง
ข้อคิดจากประโยคสุภาษิตนี้
成语比喻：再要求别人之前，应先反省自己的行为是否合乎规范。
成語比喻：再要求別人之前，應先反省自己的行為是否合乎規範。
Chénɡyǔ bǐyù：Zài yāoqiú biérén zhīqián, yīnɡ xiān fǎnxǐnɡ zìjǐ de xínɡwéi shìfǒu héhū ɡuīfàn.
เฉิงยหวี่ ปี่ยวี่: ไจ้ เยาฉิว เปี๋ยเหริน จือเฉียน, อิง เซียน ฝานสิ่ง จื้อจี่ เตอะ สิงเหวย ฉื้อโฝ่ว เหอฮู กุยฟ่าน.
สุภาษิตเปรียบว่า ก่อนที่จะเรียกร้องให้ผู้อื่นปฏิบัติตามสิ่งใด ควรทบทวนพฤติกรรมของตนเองก่อนว่าเป็นไปตามหลักเกณฑ์และข้อกำหนดที่เหมาะสมหรือไม่
ประโยคตัวอย่างที่ใช้สำนวนสุภาษิตนี้ เช่น
待人处事多自省，“孟子休妻”的教训至今仍有借鉴意义。
待人處事多自省，“孟子休妻”的教訓至今仍有借鏡意義。
Dài rén chǔ shì duō zìxǐnɡ, “Mènɡzǐ xiū qī”de jiàoxùn zhì jīn rénɡ yǒu jièjiàn yìyì.
ไต้ เหริน ฉู่ ฉื้อ ตัว จื้อสิ่ง, “เมิ่งจื่อ ซิวชี” เตอะ เจี้ยวซวิ่น จื้อ จิน เหริง โหย่ว เจี้ยเจี้ยน อี้อี้.
ในการปฏิบัติต่อผู้อื่นและจัดการเรื่องราวต่างๆ ควรหมั่นทบทวนและสำรวจตนเองอยู่เสมอ บทเรียนจากเรื่อง “เมิ่งจื่อหย่าภรรยา” ยังคงมีคุณค่าให้เราได้ศึกษาและนำมาปรับใช้ได้จนถึงทุกวันนี้
อาจารย์ซ่อซิง เมธาธารณ์กุล
ศูนย์ภาษาและวัฒนธรรมจีนสิรินธร มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
