นักวิชาการ ชี้ม็อบเจนZ สะท้อนปัญหาการศึกษา จี้รัฐเปิดทางร่วมออกแบบอนาคต-อย่าเมินเสียงเด็ก
เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน นายสมพงษ์ จิตระดับ นักวิชาการด้านการศึกษา เปิดเผยถึง จากกรณีที่กลุ่ม ‘เรานักเรียน’ ได้ประกาศนัดหมายรวมตัวของนักเรียน ที่ อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ในวันที่ 20 พฤศจิกายน เพื่อเรียกร้องในประเด็นสิทธิทางการศึกษาและการคุ้มครองสิทธิของนักเรียน นั้น คำว่า ‘ทนไม่ไหวแล้วโว้ย’ เป็นคำที่สะท้อนสังคมต่อสถานการณ์ที่สะสมมาอย่างยาวนาน ทั้งเรื่องสิ่งแวดล้อม ชีวิตความเป็นอยู่ ค่าครองชีพ และการศึกษา ซึ่งปัญหาแต่ละด้านได้ไต่ระดับขึ้นมาถึงจุดวิกฤต จนทำให้ประชาชนมีความรู้สึกร่วมกันว่าไม่สามารถอดทนได้อีกต่อไป ในขณะที่ปัญหาสังคมเป็นสิ่งที่น่ากังวล แต่กลไกของระบบการเมือง ทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้าน กลับวนเวียนอยู่กับการรวบอำนาจและการโต้เถียงที่ไม่มีบทสรุป ขาดแนวทางที่จะทำให้ประชาชนรู้สึกถึงความหวัง เป็นที่พึ่ง หรือความเป็นธรรม จนเกิดการตั้งคำถามร่วมกันทั่วประเทศถึงปัญหาในสังคมไทย ตั้งแต่ปัญหาสิ่งแวดล้อมในภูมิภาคต่างๆ เช่น สารหนูและสารพิษในแม่น้ำทางภาคเหนือ ปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ในภาคตะวันออก รวมถึงปัญหาสิ่งแวดล้อมในภาคใต้ ควบคู่ไปกับปัญหาปากท้องและค่าครองชีพที่สูง โดยปราศจากนโยบายเชิงบวกที่เข้ามาแก้ไขปัญหา เป็นภาพสะท้อนของ ‘ด้านมืดของประชาธิปไตย’ ที่เกิดขึ้น
นายสมพงษ์ กล่าวต่อว่า ขณะนี้เด็กและเยาวชนตระหนักว่า การปฏิรูปและการเปลี่ยนแปลงระบบการศึกษาเต็มไปด้วยความล่าช้า ไม่มีคำตอบ และไม่มีความหวัง สิ่งนี้ได้ปลุกการมีส่วนร่วมของนักเรียน นิสิต และนักศึกษา จนเกิดเป็นแนวร่วมขึ้น ตนมองว่าแนวร่วมนี้จะเป็นจุดใหญ่ของสังคมไทย เพราะไม่ใช่แค่ประเด็นเฉพาะจุด แต่เป็นความรู้สึกร่วมกันทั้งประเทศ หากรัฐบาลยังคงนิ่งเฉยและไม่มองปัญหา สถานการณ์จะลุกลาม
“สำหรับประเด็นการเรียกร้องของกลุ่มนักเรียน นิสิต และนักศึกษาด้านการศึกษา มีต้นแบบส่วนหนึ่งมาจากการเคลื่อนไหวในประเทศฝรั่งเศสและประเทศแถบยุโรป ที่ผ่านมาภาครัฐมักตอบรับข้อเรียกร้องแบบขอไปที เหมือนกับเหตุการณ์เมื่อปี 2563 ที่กลุ่มนักเรียนผูกโบว์ขาวไปชุมนุมหน้ากระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) แม้เจ้าหน้าที่จะออกมารับเรื่อง แต่เมื่อจบกิจกรรมกลับไม่มีการนำข้อเรียกร้องไปปรับปรุงแก้ไข สะท้อนว่าผู้ใหญ่เพียงแค่รับฟัง แต่ไม่ได้ยินเสียงของเด็ก” นายสมพงษ์ กล่าว
นายสมพงษ์ กล่าวต่อว่า คีย์เวิร์ดสำคัญของการศึกษาในยุคนี้คือ เยาวชนอยากมาร่วมกันออกแบบอนาคตการศึกษาของไทย เพราะโครงสร้างปัจจุบันเป็นแบบผู้ใหญ่กำหนด กำกับ และสั่งการ โดยให้เด็กเป็นเพียงผู้รับฟัง ผู้ปฏิบัติ ไม่ใช่การวางแผนร่วมกันระหว่างเด็กกับผู้ใหญ่ นอกจากนี้ ระบบการศึกษาไทยยังเผชิญวิกฤตความเหลื่อมล้ำ โดยช่องว่างของการศึกษาระหว่างในเมืองกับชนบทมีช่องว่างห่างกันมาก เมื่อเยาวชนต้องการเรียนต่อในระดับสูงที่ไม่ได้เรียนฟรี จำเป็นต้องกู้ยืมเงินผ่านกองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษา (กยศ.) ทำให้ต้องแบกรับภาระหนี้สินตั้งแต่อายุยังน้อย คำถามสำคัญคือ เมื่อเด็กกู้หนี้มาเรียนจนจบแล้ว อนาคตของพวกเขาคืออะไร ในยุคที่เทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทแทนที่แรงงาน จบออกมาแล้วอาจไม่มีงานทำ แต่หนี้สินกลับเกิดขึ้นแล้ว ระบบการศึกษาที่อ้างว่ากำลังสร้างทุนมนุษย์และตอบโจทย์ตลาดแรงงาน แทบจะเป็นไปไม่ได้เลยในทางปฏิบัติ เด็กยุคนี้จึงรับรู้ว่า การศึกษาไม่ได้ให้คำตอบที่สำคัญต่ออนาคต ซึ่งการชุมนุมครั้งนี้ ไม่ได้มาจากทิศทางเดียว แต่กำลังปรากฏให้เห็นจากหลายกลุ่ม และมีแนวโน้มจะขยายตัวกลายในเวลาไม่นาน สำหรับสิ่งที่ศธ.ออกแถลงแนวทาง 5 ข้อ ในการรับมือการชุมนุมครั้งนี้ เป็นสิ่งที่ดีและเป็นการเปิดรับฟังข้อเรียกร้อง แต่แค่ศธ.เพียงกระทรวงเดียว ไม่สามารถปลดล็อกปัญหาเชิงโครงสร้างได้ทั้งหมด หากรัฐบาลยังไม่ปรับวิธีคิดและไม่ลงมาทำงานอย่างจริงจัง ก็อาจนำการลุกลาม
“สำหรับข้อเสนอเชิงนโยบายที่ควรหยิบขึ้นมาพิจารณามี 3 ประเด็นหลัก ดังนี้ 1.การเรียนฟรีถึงระดับปริญญาตรี ข้อเรียกร้องนี้เคยถูกมองว่าทำได้ยากในอดีต เพราะจำนวนเด็กมีมาก ที่นั่งในมหาวิทยาลัยมีจำกัด และติดข้อจำกัดด้านงบประมาณ แต่ปัจจุบันบริบทเปลี่ยนไปแล้ว อัตราการเกิดลดลง มหาวิทยาลัยมีที่นั่งเพียงพอ และหลักสูตรปรับเปลี่ยนไปมาก รัฐจึงควรมองเรื่องนี้ในมิติทางสังคมและสวัสดิการที่เป็นไปได้ เช่น การเรียนฟรีในสาขาที่จำเป็น หรือการออกแบบระบบทุนการศึกษาและเงินกู้ให้ตอบโจทย์ และดึงเยาวชนเข้ามาร่วมพูดคุยหาทางออกร่วมกัน ไม่ใช่เพียงรับเรื่องไว้พิจารณาแล้วปล่อยผ่าน , 2.การแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำ ที่ผ่านมาการแก้ปัญหายังติดอยู่ในกรอบของระบบราชการ ทำต่อเนื่องมานานหลายปี แต่กลับไม่สามารถแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำได้และ 3.การจัดสวัสดิการ สวัสดิการที่มีอยู่มีลักษณะกระจัดกระจาย เปรียบเสมือนสวัสดิการแบบสังคมสงเคราะห์ มากกว่าจะเป็นสวัสดิการที่ยกระดับคุณภาพชีวิต ทั้งนี้ การเรียกร้องของเด็กและเยาวชนล้วนมีเหตุผลและที่มาที่ไป หากรัฐบาลยังไม่สามารถให้คำตอบได้ สถานการณ์ความเคลื่อนไหวครั้งนี้มีแนวโน้มจะยืดเยื้อ และกลายเป็นเรื่องที่น่าเป็นห่วง” นายสมพงษ์ กล่าว



