นักวิชาการ ชงบรรจุ ‘ผ้าไทย’ หลักสูตรท้องถิ่น ดึงราชภัฏหนุนวิจัย-ต่อยอดภูมิปัญญา

นายสมพงษ์ จิตระดับ นักวิชาการด้านการศึกษา เปิดเผยว่า กรณีกระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) และกระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) เตรียมบูรณาการองค์ความรู้ด้านผ้าไทย ศิลปหัตถกรรม ประวัติศาสตร์ และความหลากหลายทางวัฒนธรรม เข้ากับการพัฒนาผู้เรียนและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ เพื่อสร้างทักษะอาชีพและเพิ่มรายได้ให้ชุมชน นั้น ถือเป็นแนวทางที่ดีในการนำภูมิปัญญาและประวัติศาสตร์ไทยมาผสมผสานกับวิทยาการและเทคโนโลยีสมัยใหม่ ผ่านการศึกษาวิจัยและต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ โดยเฉพาะผ้าไทยและศิลปหัตถกรรม ซึ่งมีความเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของประเทศในภูมิภาคอาเซียน ถือเป็นจุดเด่นของประเทศไทยที่สามารถนำมาต่อยอดเป็นเศรษฐกิจสร้างสรรค์ และขับเคลื่อนซอฟต์พาวเวอร์ให้เกิดประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรม

“สำหรับการขับเคลื่อนด้านการศึกษา ควรผลักดันให้เกิด หลักสูตรท้องถิ่น โดยมีมหาวิทยาลัยราชภัฏ ซึ่งมีพันธกิจด้านการพัฒนาท้องถิ่น เข้ามาเป็นแกนหลักในการศึกษาวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยี เช่น มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร และมหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี ที่มีผลงานวิจัยและพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่น ทั้งเทคโนโลยีสี เทคโนโลยีการทอ และการยกระดับคุณภาพผ้าไทยจนเกิดผลเป็นรูปธรรม ทั้งนี้ การนำองค์ความรู้เหล่านี้เข้าสู่ระบบการเรียนรู้เป็นเรื่องดี แต่ควรดำเนินการในรูปแบบหลักสูตรท้องถิ่น โดยให้มหาวิทยาลัยราชภัฏหรือสถาบันอุดมศึกษาในภูมิภาคทำหน้าที่เชื่อมโยงโรงเรียน ศูนย์การเรียนรู้ และชุมชน เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้เรียนรู้จากคนในพื้นที่โดยตรง เพื่อให้การถ่ายทอดภูมิปัญญาเป็นระบบและต่อเนื่องจากรุ่นสู่รุ่น ไม่ใช่มุ่งเน้นเพียงการตลาดหรือโครงสร้างเศรษฐกิจเท่านั้น แต่ต้องปลูกฝังความตระหนักถึงคุณค่าของศิลปวัฒนธรรมควบคู่กันไปด้วย” นายสมพงษ์ กล่าว

นายสมพงษ์ กล่าวต่อว่า จากประสบการณ์ที่ทำงานร่วมกับชุมชนมาอย่างยาวนาน พบว่าการขับเคลื่อนเรื่องนี้มีประเด็นสำคัญที่ต้องระมัดระวัง 4 ประการ 1.การสร้างอาชีพและรายได้ต้องเป็นธรรม แม้การสร้างรายได้ให้คนในชุมชนเป็นเรื่องดี แต่ต้องไม่ลืมว่าคนในชุมชนคือผู้ถือครองและสืบทอดภูมิปัญญามาหลายชั่วอายุคน ต้องใช้แรงงานและความประณีตในการผลิต แต่ที่ผ่านมาเกษตรกรและช่างทอผ้ามักถูกกดราคา ทั้งค่าแรงและราคาผลิตภัณฑ์ ทำให้ผลประโยชน์ส่วนใหญ่ไม่ตกถึงมือผู้สร้างสรรค์ผลงาน ดังนั้น ราคาผ้า ค่าแรง และค่าวัสดุต้องมีความเป็นธรรม , 2.ต้องคุ้มครองลิขสิทธิ์และความเป็นเจ้าของภูมิปัญญา ปัจจุบันคนในชุมชนยังได้รับการยอมรับและให้เครดิตต่อองค์ความรู้ของตนเองน้อยเกินไป ขณะที่หน่วยงานส่วนกลางอาจเข้าไปมีบทบาทกำกับดูแลหรือแสดงความเป็นเจ้าของมากเกินควร จึงจำเป็นต้องมีระบบบริหารจัดการลิขสิทธิ์และแบ่งปันผลประโยชน์อย่างเป็นธรรม โดยให้ชุมชนมีสิทธิในภูมิปัญญาของตนเอง 3.ป้องกันวัฒนธรรมขาดช่วง หากขาดการดูแลและให้คุณค่า ภูมิปัญญาที่สั่งสมมาอย่างยาวนานอาจสูญหาย เพราะไม่มีผู้สืบทอด ความร่วมมือระหว่าง ศธ.และ วธ.จึงเป็นโอกาสในการนำภูมิปัญญามาสร้างคุณค่าและต่อยอดเป็น ‘วัฒนธรรมกินได้’ ที่สร้างประโยชน์ทั้งด้านสังคมและเศรษฐกิจ

“และ 4.ต้องไม่มองข้ามชุมชนในฐานะฐานราก ปัจจุบันชุมชนไทยกำลังเผชิญความเปราะบางจากโครงสร้างเศรษฐกิจที่ดึงคนมีความสามารถ โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ ออกจากท้องถิ่นเข้าสู่เมืองใหญ่เพื่อทำงานและหารายได้ ส่งผลให้ขาดผู้สืบทอดภูมิปัญญา หากต้องการให้วัฒนธรรมดำรงอยู่ได้ จึงต้องทำให้ชุมชนเข้มแข็ง สามารถสร้างอาชีพ มีรายได้ และมีอนาคตได้ด้วยตนเอง พร้อมสร้างแรงจูงใจให้คนรุ่นใหม่กลับมาสนใจและรับช่วงต่อองค์ความรู้จากคนรุ่นเก่า” นายสมพงษ์ กล่าว