อว.-มหิดล ผนึกเบทาโกร ร่วมมือวิจัยไตหมู ปลูกถ่ายอวัยวะผู้ป่วยโรคไต ตั้งเป้า 5 ปีใช้ในมนุษย์
เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน ที่ มหิดลสิทธาคาร มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ร่วมกับมหาวิทยาลัยมหิดล บริษัท เบทาโกร จำกัด (มหาชน) และบริษัท NZeno Limited จากประเทศนิวซีแลนด์ แถลงความร่วมมือวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีการปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์ (Xenotransplantation) ภายใต้โครงการ Thailand Xenotransplantation Hub หรือ T-Xeno Hub พัฒนาสุกรดัดแปลงพันธุกรรมที่เลี้ยงในระบบปลอดเชื้อก่อโรคจำเพาะ เพื่อใช้เป็นแหล่งอวัยวะสำหรับการศึกษาวิจัยและต่อยอดสู่การปลูกถ่ายในมนุษย์ในอนาคต

โดยนายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกฯ และรมว.อว. กล่าวว่า ความร่วมมือครั้งนี้เป็นหมุดหมายสำคัญในการพัฒนานวัตกรรมการแพทย์ขั้นสูงของประเทศ สอดคล้องกับนโยบาย MHESI Flagship โดยเฉพาะเสาหลัก SIAM MEDICA ที่มุ่งสร้างความเชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์และการแพทย์ ตลอดจนการบำบัดรักษาขั้นสูง เพื่อเปลี่ยนบทบาทประเทศไทยจากผู้ซื้อเทคโนโลยีสู่การเป็นผู้วิจัยและพัฒนานวัตกรรมได้ด้วยตนเอง
ศ.นพ.ปิยะมิตร ศรีธรา อธิการบดีมหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวว่า ปัจจุบันประเทศไทยมีผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังกว่า 110,000 ราย ขณะที่ข้อมูลปี 2567 พบว่ามีผู้ที่เข้าเกณฑ์การปลูกถ่ายไตราว 23,000 ราย แต่ได้รับการปลูกถ่ายไตเพียง 989 รายเท่านั้น ทำให้ผู้ป่วยบางส่วนต้องรอรับอวัยวะนานกว่า 5 ปี และมีผู้ป่วยจำนวนหนึ่งเสียชีวิตก่อนจะได้รับการปลูกถ่าย

นอกจากนี้ การรักษาด้วยการบำบัดทดแทนไตยังสร้างภาระค่าใช้จ่ายให้แก่ระบบสาธารณสุข โดยค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องภายใต้ระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติอยู่ที่ประมาณ 36,678 ล้านบาทต่อปี สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนถึงความจำเป็นในการพัฒนาเทคโนโลยีทางการแพทย์เพื่อเพิ่มทางเลือกในการรักษา และลดข้อจำกัดจากการขาดแคลนอวัยวะบริจาค
โดยการเลือกเฉพาะสุกรที่ผ่านการดัดแปลงพันธุกรรม มาใช้ในการปลูกถ่ายให้มนุษย์ เนื่องจากสุกรมีขนาดอวัยวะและลักษณะทางสรีรวิทยาบางประการที่เหมาะสม อย่างไรก็ตาม การปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์ยังมีข้อจำกัดด้านการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันและความเสี่ยงจากการติดเชื้อ จึงจำเป็นต้องพัฒนาและประเมินความปลอดภัยอย่างรอบด้านก่อนนำไปใช้จริง

มหาวิทยาลัยมหิดลจึงร่วมกับคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล และคณะสัตวแพทยศาสตร์ พัฒนาโครงการ T-Xeno Hub เพื่อสร้างแพลตฟอร์มวิจัยสำหรับพัฒนาสุกรดัดแปลงพันธุกรรมและระบบการเลี้ยงสุกรปลอดเชื้อก่อโรคจำเพาะ (DPF) เพื่อใช้ในงานวิจัยทางการแพทย์
ผศ.ดร.สัตวแพทย์หญิงศศิธร รุ่งอรุณเลิศ รองคณบดีฝ่ายวิจัยและนวัตกรรม คณะสัตวแพทยศาสตร์ กล่าวถึง กระบวนการพัฒนาสุกรดัดแปลงพันธุกรรม ว่า เริ่มจากการนำเซลล์ต้นแบบที่ได้รับการสนับสนุนจากบริษัท NZeno มาใช้เป็นต้นแบบในการพัฒนา จากนั้นนำเซลล์ไข่มาผ่านกระบวนการนำเอานิวเคลียสเดิมออก ก่อนนำนิวเคลียสจากเซลล์ต้นแบบใส่เข้าไปแทนที่ เพื่อให้ได้เซลล์ที่มีสารพันธุกรรมตามที่กำหนด แล้วนำไปเพาะเลี้ยงให้พัฒนาเป็นตัวอ่อน
เมื่อตัวอ่อนพัฒนาถึงระยะที่เหมาะสม จะนำไปฝากในแม่สุกรอุ้มบุญเพื่อให้ตั้งครรภ์และให้กำเนิดลูกสุกรที่มีพันธุกรรมตามเป้าหมายของการวิจัย จากนั้นนำสุกรที่ได้เข้าสู่ระบบการเลี้ยงแบบปลอดเชื้อก่อโรคจำเพาะ (DPF) ซึ่งต้องควบคุมสภาพแวดล้อมและตรวจสอบเชื้อก่อโรคอย่างเป็นระบบ เพื่อให้ได้สุกรที่มีคุณสมบัติเหมาะสมสำหรับการศึกษาวิจัยทางการแพทย์ และลดความเสี่ยงจากการติดเชื้อที่อาจเกี่ยวข้องกับการนำเซลล์ เนื้อเยื่อ หรืออวัยวะจากสุกรมาใช้ในมนุษย์

ทั้งนี้ โครงการมีแผนพัฒนาศูนย์ผลิตสุกรทางการแพทย์มาตรฐาน DPF อยู่ที่ มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตกาญจนบุรี เพื่อรองรับการเลี้ยงสุกรภายใต้ระบบควบคุมดังกล่าว โดยคาดว่าจะดำเนินการแล้วเสร็จภายใน 18 เดือน
ด้าน ศาสตราจารย์ นายแพทย์ หม่อมหลวงชาครีย์ กิติยากร รองอธิการบดีฝ่ายวิจัย มหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวว่า หากการพัฒนาและการทดสอบในแต่ละขั้นตอนเป็นไปตามเป้าหมาย อาจสามารถต่อยอดสู่การปลูกถ่ายอวัยวะในมนุษย์ได้ภายในประมาณ 5 ปี
นอกจากนี้ มหาวิทยาลัยมหิดลและเบทาโกรยังร่วมจัดตั้งบริษัท เอ็มยูไบโอโกร จำกัด (MU BioGro Co., Ltd.) เพื่อขับเคลื่อนโครงการ T-Xeno Hub ให้ไทยกาวสู่ศูนย์กลางการเปลี่ยนถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์แห่งแรกในอาเซียน และเปิดประตูสู่เศรษฐกิจสุขภาวะระดับโลก (Wellness Economy)
ทั้งนี้ โครงการ T-Xeno Hub ตั้งเป้ายกระดับความพร้อมทางเทคโนโลยีจาก TRL 4 สู่ TRL 5 ภายใน 18 เดือน โดยในระยะต่อไปจะต้องผ่านการตรวจสอบคุณภาพสุกรและทดสอบความปลอดภัยในสัตว์ตระกูลไพรเมตที่ไม่ใช่มนุษย์ ก่อนเข้าสู่กระบวนการทดสอบทางคลินิกและการขึ้นทะเบียนตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง เพื่อพัฒนาไปสู่การใช้ประโยชน์ทางการแพทย์ในอนาคต



