อาจารย์นิติ ชี้ปธ.ศาลอุทธรณ์ เปิดช่องร้องตรง กกต. คือการทำหน้าที่ปกติ ไม่ใช่ตุลาการภิวัฒน์ ขยายอำนาจด้อยค่าเจตจำนงของประชาชน 

จากกรณีที่ นายวิธูร คลองมีคุณ ประธานศาลอุทธรณ์ ได้มีคำวินิจฉัยชี้ขาดในสำนวนคดีที่ผู้สมัครส.ว.ในบัญชีรายชื่อสำรอง ยื่นฟ้องเลขาธิการคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) และกรรมการ กกต. รวม 8 คน กรณีถูกกล่าวหาว่าปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเกี่ยวกับการเลือก ส.ว. โดยวินิจฉัยว่า คดีดังกล่าวอยู่ในเขตอำนาจของศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พร้อมวินิจฉัยว่าประชาชนมีสิทธิยื่นฟ้องได้โดยตรง เนื่องจากประชาชนทุกคนย่อมเป็นผู้เสียหาย

เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 มุนินทร์ พงศาปาน อดีตคณบดี และอาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้โพสต์ข้อเขียน เรื่อง ว่าด้วยตุลาการภิวัฒน์ (judicialisation) โดยมีเนื้อหาดังนี้ ศาลมีหน้าที่ปรับใช้ และตีความกฎหมายเพื่อระงับข้อพิพาท เพราะฉะนั้น ปัญหาที่เกี่ยวกับการปรับใช้หรือตีความกฎหมายของศาล ไม่ว่าเราจะเห็นด้วยหรือไม่ ก็ยังคงเป็นปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการทำหน้าที่ปกติของศาล ซึ่งระบบกฎหมายย่อมต้องมีระบบการตรวจสอบทบทวนการใช้การตีความดังกล่าวโดยศาลสูง ในกรณีที่การปรับใช้กฎหมายเรื่องใดก่อให้เกิดข้อถกเถียง หรือวิพากษ์วิจารณ์ถึงความเป็นธรรมอยู่บ่อยครั้ง เช่น การปรับใช้ตีความมาตรา 112 แห่งประมวลกฎหมายอาญา การแก้ไขปัญหาให้เด็ดขาดไม่อาจทำได้ด้วยการพึ่งระบบทบทวนตรวจสอบโดยศาลสูงเป็นคดีๆไป แต่ต้องอาศัยกระบวนการทางนิติบัญญัติ คือ การพิจารณาแก้ไขกฎหมาย หรือการนิรโทษกรรม เพื่อให้เกิดความเป็นธรรม

ตุลาการภิวัฒน์ เป็นการขยายขอบเขตอำนาจของศาล เกินไปกว่าการทำหน้าที่ปรับใช้และตีความกฎหมายตามปกติ การขยายขอบเขตอำนาจในลักษณะที่เป็นตุลาการภิวัฒน์มีองค์ประกอบสองประการ ประการแรก คือ ขยายอำนาจในลักษณะเป็นกระบวนการหรือเป็นระบบไม่ว่าจะทำโดยอาศัยอำนาจกฎหมายหรือการกระทำในทางข้อเท็จจริง แต่ไม่ใช่เพียงแค่การตัดสินคดีและทำให้เกิดผลเฉพาะคดี และประการที่สอง มีเป้าหมายเพื่อด้อยค่าหรือควบคุมเจตจำนงของประชาชน โดยเฉพาะเจตจำนงของประชาชนที่แสดงผ่านทางองค์กรนิติบัญญัติหรือฝ่ายบริหาร

เฉพาะฉะนั้น การที่รัฐธรรมนูญให้อำนาจศาลรัฐธรรมนูญยุบพรรคการเมืองและปลดผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองด้วยเหตุผลที่คลุมเครือและการใช้ดุลยพินิจที่กว้างขวาง หรือการให้องค์กรตุลาการเข้ามาเกี่ยวข้องกับกระบวนการสรรหาผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองต่างๆ ล้วนแล้วเข้าลักษณะของตุลาการภิวัฒน์ เพราะเกิดขึ้นอย่างเป็นระบบตามที่กำหนดไว้ในกฎหมายและมีเป้าหมายเพื่อด้อยค่าเจตจำนงของประชาชน

ในขณะที่สถานการณ์ที่เกิดขึ้นอยู่ในปัจจุบัน การใช้อำนาจตีความกฎหมายของประธานศาลอุทธรณ์หรือการปฏิบัติหน้าที่ของศาลฎีกาในการควบคุมตรวจสอบการใช้อำนาจ กกต. ก็ดี ล้วนแล้วแต่เป็นการทำหน้าที่ปกติ การปรับใช้หรือการตีความกฎหมายของศาล ไม่ว่าเราจะเห็นด้วยหรือไม่ ก็เป็นปัญหาปกติของการใช้การตีความกฎหมายซึ่งอาจถูกวิพากษ์วิจารณ์ได้ แต่เป้าหมายของการทำหน้าที่ดังกล่าว ไม่มีทางเลยที่จะเป็นการใช้อำนาจตุลาการเพื่อด้อยค่าเจตจำนงของประชาชน

ในทางตรงกันข้ามสิ่งที่ศาลยุติธรรมกำลังทำอยู่ คือการทำหน้าที่ปกติขององค์กรตุลาการเพื่อปกป้องคุ้มครองเจตจำนงของประชาชนและเพื่อตรวจสอบถ่วงดุลเพื่อคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนที่ถูกทำลายและด้อยค่ามาอย่างต่อเนื่องโดยองค์กรหรือกลุ่มบุคคลอื่นจนแทบจะไม่หลงเหลืออยู่แล้ว