หมายเหตุ – นักวิชาการประเมินยุทธศาสตร์การเดินเกมของทั้งฝ่ายค้านและรัฐบาลในช่วง 1 เดือนก่อนการอภิปรายไม่ไว้วางใจ 18 รัฐมนตรี ตามรัฐธรรมนูญมาตรา 151 ระหว่างวันที่ 7-11 ธันวาคม
โอฬาร ถิ่นบางเตียว
อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์และนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา
การอภิปรายไม่ไว้วางใจ มองไปแล้วถือว่าเป็นการตรวจสอบของฝ่ายค้านในระบบรัฐสภา ซึ่งเป็นหลักการตามปกติ ที่ผ่านมาฝ่ายค้านวางยุทธศาสตร์ผิดพลาดมาโดยตลอด อาทิ ระยะเวลาในการอภิปราย ก่อนหน้านี้ฝ่ายค้านขอ 5 วันแต่ฝ่ายรัฐบาลให้ 3 วัน สุดท้ายมาจบที่ 4 วัน รวมทั้งการที่ฝ่ายค้านทิ้งช่วงการอภิปรายไม่ไว้วางใจนานเป็นเดือน ทำให้ฝ่ายรัฐบาลมีการปรับกลยุทธ์และประเด็นต่างๆ ที่เป็นจุดอ่อนของรัฐบาล หรือประเด็นที่สังคมกำลังให้ความสนใจและติดตามช่วงระยะเวลา 1 เดือนที่ผ่านมา เช่น กรณีของ ส.ส.สุชาดา ซึ่งจะมีผลกระทบต่อรัฐบาลอย่างมากมาย แต่ไม่ทำ จึงมองว่าการอภิปรายในครั้งนี้เป็นเพียงพิธีกรรมในกลไกการตรวจสอบเท่านั้น
ประการต่อมา เสียงของรัฐบาลถือว่าเป็นเสียงข้างมาก โดยมีคะแนนเสียงของภูมิใจไทย เพื่อไทย และอาจจะมีเสียงของพรรคกล้าธรรมเข้ามาร่วมอีกด้วย มองว่าฝ่ายค้านล้มรัฐบาลได้ยากมาก แต่แกนนำฝ่ายค้านคนสำคัญ โดยเฉพาะ พริษฐ์ วัชรสินธุ ได้ผลักดันให้พรรคกล้าธรรมออกจากการเป็นพรรคฝ่ายค้าน ทำให้มองได้ว่าเอกภาพของพรรคฝ่ายค้านมีปัญหา เพราะจริงๆ แล้ว พรรคกล้าธรรมถือว่าเป็นพรรคฝ่ายค้าน ยังมีสิทธิได้โควต้าเวลาการอภิปรายได้มากถึง 4 ชั่วโมง ซึ่งพรรคกล้าธรรมอาจจะอภิปราย “ชงหวาน” สร้างความได้เปรียบกับรัฐบาล เพื่อจะให้พรรคตัวเองยกมือให้กับฝ่ายรัฐบาล ซึ่งจะทำให้สังคมมองเห็นและตัดสินใจพรรคการเมืองนี้ในอนาคต จึงมองว่าการผลักดันให้พรรคกล้าธรรมออกจากฝ่ายค้าน คือความอ่อนประสบการณ์ของพรรคฝ่ายค้าน
ประเด็นสำคัญ คือเรื่องราคาน้ำมัน สแกมเมอร์ ทุนเทา น้ำท่วมปราจีนบุรี ยาเสพติด การคอร์รัปชั่น การโกงข้อสอบ ส่วนปัญหาเรื่องเขากระโดง การเลือก ส.ว. หากมีการอภิปราย จะมีการประท้วงอย่างหนัก พร้อมทั้งอ้างว่าเรื่อง ส.ว.เป็นเรื่องของอีกองค์กรหนึ่งไม่เกี่ยวกับรัฐบาล จะทำให้เสียเวลาในการอภิปรายในเรื่องนี้มาก ที่สำคัญจะพุ่งเป้าไปที่เนวิน ชิดชอบ ซึ่งเป็นระบอบใหญ่ของสีน้ำเงิน
กรณีการริบอำนาจ กมธ.ของประธานสภา มองว่าจะไม่เป็นประเด็นสำคัญในการอภิปราย เนื่องจากที่ผ่านมา กมธ.ปฏิบัติงานนอกเหนือกฎระเบียบจนเกิดความเคยชิน เมื่อพรรคภูมิใจไทยผลักดันให้กลับมาใช้หลักการตามข้อบังคับการประชุมปี 2562 ซึ่งกำหนดให้การเชิญบุคคลเข้าชี้แจงต้องผ่านมติของคณะกรรมาธิการ จึงทำให้รัฐบาลที่มีเสียงข้างมากในทุกคณะเป็นฝ่ายได้เปรียบ ดังนั้น ฝ่ายค้านควรแก้เกมด้วยการยื่นเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าข้อบังคับปี 2562 ขัดต่อเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญเรื่องอำนาจการตรวจสอบหรือไม่ มิเช่นนั้นกลไกการตรวจสอบของฝ่ายค้านจะทำงานได้ยาก
การอภิปรายในเรื่องการให้ศาลรัฐธรรมนูญตรวจสอบอำนาจของศาลฎีกา เรื่องนี้เป็นเรื่องของ กกต. หากมีการอภิปรายเรื่องนี้ฝ่ายรัฐบาลจะอ้างว่าไม่เกี่ยวกับฝ่ายบริหาร เพราะเป็นเรื่องของ ส.ว. ถึงแม้ว่าทางการเมืองจะมีการเชื่อมโยงกันก็ตาม หากมีการอภิปรายขึ้นมา จะมีองครักษ์พิทักษ์รัฐบาลออกมาประท้วงแน่นอน
การอภิปรายไม่ไว้วางใจช่วงนี้ฝ่ายค้านไม่ค่อยตีปี๊บเท่าที่ควร ซึ่งอาจเกิดจากความอ่อนประสบการณ์หรือความจงใจประวิงเวลา ทำให้สังคมหันไปสนใจข่าวลบเรื่องเงินบริจาคของพรรคฝ่ายค้านแทน จนดูคล้ายเป็นการทำหน้าที่ “ฝ่ายค้ำ” รัฐบาล ขณะที่พรรคประชาธิปัตย์ไหวตัวทันและพยายามเว้นระยะห่างจากพรรคประชาชนหลังเกิดกระแส “โง่ ห่วย เลว”
แม้ฝ่ายค้านจะมองว่ารัฐบาลมีเสียงข้างมากท่วมท้น แต่ในอดีตประเด็นที่แหลมคมอย่างกรณีที่ดิน ส.ป.ก.4-01 หรือสัญชาติของนายบรรหาร ศิลปอาชา ก็เคยล้มรัฐบาลได้แม้ฝ่ายค้านจะมีเสียงน้อยดังนั้น ในวันที่ 7-11 ธันวาคมนี้ หากฝ่ายค้านมีข้อมูลที่คมชัดและรัฐบาลตอบไม่ได้ รัฐบาลจะสูญเสียความชอบธรรมทางการเมืองและส่งผลกระทบต่อพรรคภูมิใจไทยในการเลือกตั้งครั้งหน้า
หากพรรคประชาชนเป็นฝ่ายค้ำไม่ใช่ฝ่ายค้าน ไม่รู้ว่าจงใจหรือเจตนาที่จะวางเกมทางการเมืองหรือเปล่า เช่น ประวิงเวลาอภิปรายไปอีก 1 เดือน ทำให้รัฐบาลแก้เกมได้ทัน อาทิ ราคาน้ำมัน ถ้าฝ่ายค้านเปิดการอภิปรายเร็วกว่านี้ เชื่อว่าจะมีผลกระทบต่อรัฐบาลมาก หรือรัฐบาลอาจจะจบไปเลย ซึ่งพฤติกรรมลักษณะนี้ชวนให้ย้อนนึกถึงบทบาทของพรรคเพื่อไทยในสมัยรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ และทำให้เกิดคำถามถึง “ดีลลับ” หรือเปล่า ระหว่างพรรคประชาชนกับพรรคภูมิใจไทยที่เคยโหวตสนับสนุนให้เป็นรัฐบาลมาก่อน
ข้อเสนอแนะต่อทุกฝ่ายในสภา ทุกฝ่ายควรทำหน้าที่ตามวุฒิภาวะ โดยฝ่ายค้านต้องทำหน้าที่ตรวจสอบอย่างเต็มที่ด้วยข้อมูลใหม่และพยานหลักฐานที่ชัดเจน ฝ่ายรัฐบาลต้องชี้แจงอย่างตรงไปตรงมาโดยไม่เล่นเกมปั่นป่วนทำลายสมาธิผู้อภิปราย และประธานสภาต้องวางตัวเป็นกลางเพื่อรักษากลไกการตรวจสอบ ทั้งนี้ เชื่อว่านักการเมืองรุ่นใหม่หลายคนมีศักยภาพในการอภิปรายจนสร้างแรงกระเพื่อมต่อการบริหารงานของรัฐบาลได้ แม้จะไม่สามารถล้มรัฐบาลชุดนี้ได้เนื่องจากเสียงในสภาไม่เพียงพอก็ตาม
สุดเขต สกุลทอง
อาจารย์ประจำวิทยาลัยบริหารศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้
ความเคลื่อนไหวของฝ่ายค้านและรัฐบาลก่อนศึกอภิปรายไม่ไว้วางใจ เป็นปกติของประเทศที่เป็นประชาธิปไตยที่ฝ่ายค้านจะตรวจสอบการทำงานของรัฐบาลตามกลไก ส่วนรัฐบาลที่มีความเป็นพรรคการเมืองก็ต้องบริหารกระแสทางการเมือง เพื่อเช็กฟีดแบ๊กหลังเลือกตั้งว่าการเมืองไทยเข้าสู่ช่วงการแข่งขันแล้วหรือไม่ ซึ่งมีอยู่ 2 ฉากทัศน์ คือ 1.ฉากทัศน์รัฐสภา ที่กำลังเตรียมจะเปิดอภิปรายไม่ไว้วางใจนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีอีก 18 คน แต่ครั้งนี้ไม่มีจุดหักเลี้ยวใหญ่เหมือนยุค น.ส.แพทองธารชินวัตร เป็นนายกรัฐมนตรี ที่มีเหตุการณ์สู้รบระหว่างไทยและกัมพูชา ทั้งนี้ ประเด็นใหญ่ในการอภิปราย คือ เรื่องคดีฮั้วเลือก ส.ว. การทุจริตสอบเลือกตั้งท้องถิ่น โครงการ TH-AI Passport ของกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม
2.ฉากทัศน์ความชอบธรรมทางการเมือง ทั้งการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐขององค์กรผู้ดำรงตำแหน่งในฝ่ายนิติบัญญัติ องค์กรอิสระ และกระบวนการยุติธรรม ซึ่งนักวิจารณ์หลายคนออกมาพูดถึงระบอบสีน้ำเงิน ในเรื่องความชอบธรรมด้านการเมือง การตรวจสอบอำนาจการแต่งตั้งองค์กรอิสระที่มาจาก ส.ว. เช่น ป.ป.ช. กกต. เพราะแม้เป็นองค์กรอิสระแต่ถูกแต่งตั้งโดย ส.ว. รวมทั้งองค์กรอื่นๆ ที่เป็นองค์กรอิสระ
ศึกอภิปรายไม่ไว้วางใจครั้งนี้หากฝ่ายใดมีข้อมูลมากกว่าเชื่อว่าจะนำไปสู่ 2 ฉากทัศน์ดังกล่าว คือ ฉากทัศน์ในสนามรัฐสภาที่ตัดสินกันด้วยการยกมือโหวตและรัฐบาลมีโอกาสชนะสูงเพราะมีเสียงข้างมากอยู่แล้วไม่มีปัญหา แต่ฉากทัศน์ความชอบธรรมทางการเมืองมีแรงกระแทกมากกว่าเพราะใช้กระแสสังคมตัดสิน ฝ่ายค้านและรัฐบาลจึงต้องแข่งขันกันอธิบายต่อสาธารณะว่า ใครที่ทำหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญ และใครที่ใช้อำนาจอย่างเหมาะสม
ดังนั้น รัฐบาลต้องตอบปัญหาสำคัญของประเทศให้ได้เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้ประชาชน เพราะความชอบธรรมทางการเมืองไม่มีคะแนนโหวตในสภา ทั้งฝ่ายค้านและรัฐบาลต้องพิจารณาสถานการณ์ทางการเมืองก่อนจะเปิดอภิปรายเพื่อวางไทม์ไลน์ว่าจะต้องทำอะไรบ้าง ทั้งจำนวนรัฐมนตรีที่ถูกยื่นอภิปรายทั้ง 18 คน จำนวนวันที่อภิปราย และวันลงมติ รวมทั้งประเด็นข้อกล่าวหา ซึ่งมี 2 เรื่องสำคัญ คือ คดีฮั้วเลือก ส.ว.และการทุจริตสอบท้องถิ่น ที่อยู่ในกระบวนการศาลจึงไม่สามารถตัดสินถูกผิดได้
ส่วนประเด็นการเอื้อประโยชน์ การดึงบุคคลในครอบครัวของนักการเมืองมาดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีก็ไม่มีกฎหมายบังคับ และการแต่งตั้งโยกย้ายข้าราชการที่ถูกกล่าวหาว่าไม่เป็นธรรม โดยเฉพาะกรณีนายวรญาณ บุญณราช ผู้ว่าราชการ จ.มุกดาหาร ที่ยื่นหนังสือลาออกจากราชการ หลังมีคำสั่งกระทรวงมหาดไทยย้ายไปเป็นผู้ตรวจราชการกระทรวงมหาดไทย ถือเป็นประเด็นท้าทายรัฐบาล
นอกจากนี้ ยังมีประเด็นเรื่องการบริหารเศรษฐกิจ การแก้ไขปัญหาน้ำท่วม แม้ปัญหาผ่านมาแล้ว แต่ประชาชนส่วนใหญ่ยังคาใจการบริหารจัดการและการรับมือของรัฐบาล ข้อกล่าวหาเหล่านี้ฝ่ายค้านได้เสนอในญัตติขณะที่รัฐบาลก็ต้องพร้อมชี้แจงในสภา ประเด็นทั้งหมดนี้มองว่าเป็นนามธรรมมาก โดยเฉพาะประเด็นฮั้วเลือก ส.ว.และทุจริตสอบท้องถิ่น กระบวนการอยู่ในศาลไม่สามารถล่วงละเมิดได้ จึงต้องหยิบประเด็นร้อนอื่นๆ ขึ้นมาแต่ก็ยังหาประเด็นอื่นที่มีน้ำหนักหรือมีหลักฐานขึ้นมาไม่ได้ เหมือนกรณีความขัดแย้งระหว่างไทย-กัมพูชาในยุครัฐบาล น.ส.แพทองธาร ชินวัตร
การลงมติโหวตในสภาหลังการอภิปราย วิเคราะห์ว่า รัฐบาลจะผ่านด่านนี้ได้แต่อาจมีแผล ขณะที่ยุทธศาสตร์การเดินเกมของฝ่ายค้านครั้งนี้เชื่อว่าจะนำไปสู่การปรับ ครม. เมื่อรัฐมนตรีคนใดตอบคำถามไม่ได้ หรือตอบคำถามไม่เคลียร์ จะมีการปรับ ครม. แต่เป็นการเปลี่ยนกันในมุ้ง ไม่ได้ดึงคนนอกเข้ามา
บุคคลที่อาจมีปัญหา คือกรณีของนายโสภณ ซารัมย์ ประธานสภา ที่มีคำสั่งริบอำนาจกรรมาธิการทั้ง 30 กว่าชุด ไม่ให้ใช้อำนาจเพียงลำพังในการกำหนดระเบียบวาระการประชุม หรือเรียกบุคคลและเอกสารมาชี้แจง เพื่อรวมแนวปฏิบัติให้สอดคล้องกัน ขณะที่ตามระบอบประชาธิปไตย กรรมาธิการจะมีอำนาจอิสระในการเชิญบุคคลมาชี้แจง ซึ่งจะมาหรือไม่มาก็ได้ เป็นความขัดแย้งระหว่างประธานสภาและกรรมาธิการชุดต่างๆ ในเชิงการตรวจสอบ เพราะกรรมาธิการส่วนใหญ่มีฝ่ายค้านเป็นประธาน กรรมาธิการจึงถือเป็นเครื่องมือสำคัญของระบอบประชาธิปไตยทำให้รัฐสภาประหยัดเวลาในการกลั่นกรองเรื่องต่างๆ ก่อนเข้าสู่สภา
ข้อเสนอสำหรับฝ่ายค้านและรัฐบาล มี 3 ประเด็นคือ อำนาจของกรรมาธิการ อำนาจ กกต. และอำนาจศาลฎีกา โดยอำนาจของกรรมาธิการเป็นผู้ตรวจสอบถ่วงดุลฝ่ายนิติบัญญัติ รวมทั้งกลั่นกรองประเด็นปัญหาต่างๆ ของประเทศตกผลึกก่อนเข้าสู่รัฐสภา ดังนั้นกรรมาธิการจะต้องทำงานหนักเพื่อเดินหน้าตรวจสอบจริงๆ ไม่ได้เอนเอียงไปข้างใด หรือมุ่งล้มรัฐบาลเพียงอย่างเดียว ส่วน กกต.เป็นกรรมการการเลือกตั้ง มีข้อกฎหมายและเอกสารรองรับ
แต่เวลานี้ กกต.กำลังเสนอในสิ่งที่ไม่รู้ว่าเป็นหน้าที่ของ กกต.หรือไม่ในการยื่นศาลรัฐธรรมนูญตรวจสอบเขตอำนาจของศาลฎีกา และอำนาจศาลฎีกาต้องดูว่าความสัมพันธ์ระหว่างองค์กรตามรัฐธรรมนูญ การให้ศาลรัฐธรรมนูญไปตรวจสอบศาลฎีกาเป็นการแทรกแซงความเป็นอิสระของศาลหรือไม่
