อนุสรณ์ เร่งปฏิรูปประกันสังคม ชี้ 3 ขอ หากถอนโดยไม่มีเพดานหรือถอนได้ทุกปี กองทุนชราภาพจะหมดเร็วขึ้น 6–16 ปี

เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน รศ.ดร.อนุสรณ์ ธรรมใจ รองประธานกรรมาธิการ การเงิน การคลัง สถาบันการเงินและตลาดการเงิน และ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรกรุงเทพมหานคร พรรคประชาชน เปิดเผยว่า การแก้ไขกฎหมายประกันสังคมและการปฏิรูประบบประกันสังคมต้องมีเป้าหมายเพื่อประโยชน์ของผู้ประกันตนอย่างแท้จริง ต้องยึดหลักการพื้นฐานของระบบประกันสังคม คือ การเฉลี่ยทุกข์ เฉลี่ยสุข ดำเนินการโดยยึดหลักประโยชน์ต่อสังคมโดยรวม และ การช่วยเหลือเกื้อกูลกันในสังคมตามแนวคิดภราดรภาพนิยมและกรอบคิดแบบสังคมนิยมประชาธิปไตย การประกันสังคมจึงมีความแตกต่างจากระบบประกันจากเอกชนโดยทั่วไป ต้องรักษาสมดุลระหว่าง “ผลประโยชน์เฉพาะหน้า” ของผู้ประกันตน “มาตรการประชานิยม” เพื่อตอบสนองต่อความต้องการผู้ประกันตนแต่ละกลุ่ม กับ “หลักความยั่งยืนและความมีเสถียรภาพของกองทุน” อันเป็นประโยชน์ระยะยาวของผู้ประกันตนและสังคมโดยรวม

รศ.ดร.อนุสรณ์ กล่าวว่า ทั้งผู้ประกันตนในปัจจุบันและในอนาคต กองทุนประกันสังคมเป็นเงินออมของผู้ประกันตน บวกเงินสมทบของนายจ้าง และรัฐบาล ซึ่งสะสมไว้ราว 3.04 ล้านล้านบาท นับตั้งแต่มีการจัดตั้งกองทุนพร้อมสิทธิประโยชน์ 7 ด้านอันเป็นสิทธิประโยชน์พื้นฐานของระบบสวัสดิการสังคมที่เป็นมาตรฐาน   การเพิ่มทางเลือกให้กับผู้ประกันตน (ขอเลือก ขอคืน ขอกู้) และ การเพิ่มสิทธิประโยชน์ จึงต้องดำเนินไปพร้อมกับการรักษาความมั่นคงของกองทุน และ ต้องตั้งอยู่บนข้อมูลและหลักวิชาการ มิฉะนั้นภาระจะตกอยู่กับผู้ประกันตนรุ่นต่อไป

รศ.ดร.อนุสรณ์ กล่าวว่าคณะรัฐมนตรีจะเสนอร่างกฎหมายประกันสังคมฉบับ 3 ขอ โดย ขยายอายุผู้ประกันตนมาตรา 33 เป็น 65 ปี เพิ่มมาตรการ “3 ขอ” ได้แก่ ขอเลือก ขอคืน และขอกู้ และเปิดให้ผู้รับบำนาญสมัครเป็นผู้ประกันตนต่อตามมาตรา 39/1 ผมเห็นด้วยกับเจตนารมณ์ในการเพิ่มทางเลือกให้ผู้ประกันตน อย่างไรก็ตาม จากการจัดทำแบบจำลองทางการเงินของกองทุนโดยสอบเทียบกับประมาณการของสำนักงานประกันสังคม แล้วพบว่า อาจจะก่อผลกระทบต่อเสถียรภาพและความยั่งยืนทางการเงินของกองทุนประกันสังคมได้ ผมขอตั้งข้อสังเกต 3 ประการ ดังนี้

ประการแรก กองทุนประกันสังคมมีความเสี่ยงเชิงโครงสร้างอยู่แล้ว แม้ไม่มีมาตรการ 3 ขอ เมื่อสังคมไทยเข้าสู่สังคมสูงวัย สัดส่วนคนวัยทำงานต่อผู้สูงอายุจะลดลงจาก 4 ต่อ 1 เหลือเพียง 1.7 ต่อ 1 ตั้งแต่ราวปี 2580 กองทุนชราภาพจะจ่ายสิทธิประโยชน์มากกว่าเงินสมทบที่จัดเก็บได้ จากการประเมินทางด้านคณิตประกันภัยล่าสุด เงินกองทุนประกันสังคมจะขึ้นถึงจุดสูงสุดราวปี พ.ศ. 2584 (เดิมปี 2585)ก่อนจะลดลงจนหมดราวปี พ.ศ. 2598 (เดิม 2597)  การเพิ่มผลตอบแทนการลงทุนเพียงร้อยละ 1 จะยืดอายุกองทุนชราภาพออกไปได้ราว 2 ปีและหากดำเนินแผนปฏิรูปของสำนักงานประกันสังคมครบทุกด้าน จะยืดอายุกองทุนได้อีกราว 24 ปี การยกระดับการบริหารการลงทุนให้เป็นมืออาชีพ โปร่งใส และเป็นอิสระจากระบบราชการ ในลักษณะเดียวกับกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ จึงเป็นมาตรการที่เกิดประโยชน์ต่อผู้ประกันตนมากที่สุด ฉะนั้น การแก้ไขกฎหมายประกันสังคม จึงต้องนำไปสู่การปฏิรูปให้ “กองทุนประกันสังคม” หลุดออกจากข้อจำกัดของระบบราชการด้วย คือ ให้พัฒนาไปสู่ องค์กรของรัฐ ที่ไม่ใช่ระบบราชการ มีความเป็นอิสระ บริหารโดยมืออาชีพ ปลอดจากการครอบงำของอำนาจทางการเมืองที่อาจมีวาระซ่อนเร้นอันไม่สุจริตได้ แต่ต้องเชื่อมโยงกับ การเมืองที่สุจริตและยึดประโยชน์สาธารณะ

ประการที่สอง มาตรการ “3 ขอ” อาจไม่ใช่ต้นเหตุที่ทำให้กองทุนล้มละลาย แต่จะทำให้สภาพคล่องและผลตอบแทนของกองทุนลดลง ขนาดของกองทุนหดตัวลงได้ ไม่ถึงขั้นทำใหกองทุนชราภาพล้มละลายเร็วขึ้นมากๆหากมีเพดานและกลไกหักคืนที่รัดกุม ผลการทดสอบภาวะวิกฤตพบว่า แม้ผู้ประกันตนร้อยละ 30 ร้อยละ 40 หรือร้อยละ 50 ใช้สิทธิขอคืนเต็มเพดาน 35,000 บาท โดยไม่มีการหักคืนเลย กองทุนจะหมดเร็วขึ้นราว 4 เดือน 5.5 เดือน และ 7 เดือนตามลำดับ และหากหักคืนได้ครบพร้อมค่าเสียโอกาสร้อยละ 5 ต่อปีตามที่ร่างกำหนด ผลกระทบเล็กน้อย ส่วนมาตรการขอกู้ หากมีหนี้เสียถึงร้อยละ 30 ก็กระทบอายุกองทุนระดับหนึ่ง แต่หากมีหนี้เสียเกิน 30% จะเริ่มกระทบฐานะต่อกองทุนชัดเจนขึ้น

อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงจะเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ หากเปิดให้ถอนเงินเป็นสัดส่วนของเงินกองทุนโดยไม่มีเพดาน การถอนร้อยละ 30 ร้อยละ 40 และร้อยละ 50 ของเงินกองทุนโดยไม่หักคืน จะทำให้กองทุนหมดเร็วขึ้นราว 2.3 ปี 3.1 ปี และ 4.1 ปีตามลำดับ และหากเปิดให้ถอนได้ทุกปีต่อเนื่อง กองทุนจะหมดเร็วขึ้นถึง 6 ถึง 16 ปี ดังนั้น เพดานการขอคืนและกลไกหักคืนจึงต้องบัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติ ไม่ควรปล่อยให้กฎหมายลำดับรองผ่อนปรนได้ภายหลัง มิฉะนั้นจะเท่ากับเป็นการโอนภาระไปให้ผู้ประกันตนรุ่นต่อไป หากไม่กำหนดไว้เป็นเพดานให้ชัดเจนในกฎหมาย อาจทำให้สร้างแรงจูงใจในการเกิด “มาตรการประชานิยม” เพื่อแก้ปัญหาเฉพาะหน้าให้กับผู้ประกันตนที่ประสบความเดือดร้อนทางเศรษฐกิจโดย แต่อาจเกิดปัญหาเสถียรภาพและความมั่นคงของกองทุนในระยะยาวได้

ประการที่สาม การตัดสินใจต้องอาศัยข้อมูลที่ครบถ้วน และกลไกการกำกับดูแลต้องยึดโยงกับผู้ประกันตน คณะกรรมการตรวจสอบไม่ควรมาจากการแต่งตั้งของรัฐมนตรี แต่ควรมาจากการแต่งตั้งคณะกรรมการสรรหาเพื่อคัดเลือกโดยบอร์ดประกันสังคม โดยที่ควรปรับแก้ร่างมาตรา 24/2 และมาตรา 24/3 ซึ่งมาจากการแต่งตั้งของรัฐมนตรี กระบวนการสรรหาต้องเปิดเผยโปร่งใสและรายงานต่อคณะกรรมการประกันสังคมแต่สามารถทำงานอย่างเป็นอิสระ  ส่วนเงินสงเคราะห์การหยุดงานเพื่อคลอดบุตรที่ร่างกำหนดไว้ 98 วัน ควรปรับเป็นไม่น้อยกว่า 120 วัน ให้สอดคล้องกับพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568

การเพิ่มสิทธิ การเพิ่มทางเลือกให้ผู้ประกันตนกับการรักษาความยั่งยืนของกองทุนมิใช่เป้าหมายที่ขัดแย้งกัน หากออกแบบด้วยหลักการของระบบประกันสังคม และ มีการคำนวณด้วยหลักคณิตศาสตร์ประกันภัยให้ชัดเจนจึงขอเสนอให้บัญญัติเพดานการขอคืนและกลไกหักคืนไว้ในพระราชบัญญัติ ให้สำนักงานประกันสังคมเปิดเผยผลการคำนวณทางคณิตศาสตร์ประกันภัยที่รวมทุกมาตรการก่อนการพิจารณาวาระที่สองวางรากฐานการบริหารการลงทุนแบบมืออาชีพปรับที่มาของคณะกรรมการตรวจสอบให้ยึดโยงกับผู้ประกันตน และบัญญัติเงินสงเคราะห์การหยุดงานเพื่อคลอดบุตรไม่น้อยกว่า 120 วัน เพื่อให้กฎหมายฉบับนี้เป็นประโยชน์ต่อผู้ประกันตนอย่างแท้จริง ทั้งในวันนี้และในอนาคต

รศ.ดร.อนุสรณ์  กล่าวต่อว่า ส่วนผลกระทบด้านความเสี่ยงและข้อกังวล มีตั้งแต่ ข้อแรก สภาพคล่องและผลตอบแทนการลงทุนลดลง หากผู้ประกันตนใช้สิทธิ “ขอคืน” เงินชราภาพบางส่วนในยามวิกฤตเป็นจำนวนมาก กองทุนจำเป็นต้องกันเงินสดสำรองไว้มากขึ้น และต้องปรับพอร์ตการลงทุนไปสู่สินทรัพย์ระยะสั้นที่มีสภาพคล่องสูงแทนการลงทุนระยะยาว การปรับพอร์ตลักษณะนี้มักให้ผลตอบแทนที่ต่ำลง ส่งผลให้เงินกองทุนเติบโตช้ากว่าเป้าหมาย กรณีมีการใช้สิทธิขอคืน “ช่วยยามฉุกเฉินหรือประสบภับพิบัติ” หากมีการใช้สิทธิขอคืน 30% ของมาตรา 33 กับ มาตรา 39 มีเงินไหลออกประมาณ 145,787 ล้านบาท คิดเป็น 4.5% ของเงินลงทุนรวมของกองทุนประกันสังคม

ส่วนในกรณี ขอเลือก เป็นการเพิ่มทางเลือกให้ผู้ประกันตน โดยการขอเลือกรับเงินเป็นก้อน “บำเหน็จ” จะช่วยลดภาระบำนาญระยะยาวให้กับกองทุน แต่อาจทำให้เกิดปัญหาทางการเงินต่อผู้ประกันตนได้หากใช้เงินบำเหน็จหมดและไม่มีรายได้ทางอื่น โดยมีอายุยืนยาวอาจประสบปัญหาความยากลำบากในดำรงชีพได้ และ กลายเป็นภาระต่อรัฐและสังคมต่อไป

ข้อสอง ขนาดของกองทุนหดตัว. เมื่อเงินถูกดึงออกไปใช้ก่อนกำหนดผ่านมาตรการขอคืนหรือการรับบำเหน็จเงินก้อน เงินต้นที่จะนำไปลงทุนสร้างผลตอบแทนทบต้นในระยะยาวจะลดลง ซึ่งอาจกระทบต่อความสามารถในการแบกรับภาระจ่ายสิทธิประโยชน์ในอนาคตท่ามกลางโครงสร้างสังคมผู้สูงอายุ

ข้อสาม ความเสี่ยงจากการผิดนัดชำระหนี้ (กรณีขอกู้) แม้การนำเงินชราภาพไปเป็นหลักประกันเงินกู้ (ไม่เกิน 30%) จะไม่ดึงเงินสดออกจากกองทุนทันที แต่หากผู้ประกันตนผิดนัดชำระหนี้กับสถาบันการเงิน กองทุนต้องนำเงินสะสมส่วนนั้นมาชำระหนี้แทน ซึ่งส่งผลกระทบต่อยอดเงินกองทุนและหลักประกันรายได้ในวัยชราของผู้ประกันตนได้

ความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจาก พรบ 3 ขอที่เพิ่มทางเลือกให้ผู้ประกันตน ก็คือ การมีกลไกควบคุมไม่ให้เงินไหลออกพร้อมกัน ต้องผ่านการศึกษาคณิตศาสตร์ประกันภัยอย่างตรงไปตรงมา ก็จะหลีกเลี่ยงผลกระทบต่อเสถียรภาพและความมั่นคงของกองทุนได้ระดับหนึ่ง

รศ.ดร อนุสรณ์ กล่าวต่อว่า ความวิตกกังวลเรื่อง อนาคตของกองทุนชราภาพในกองทุนประกันสังคมมีความเสี่ยงเรื่องความยั่งยืนทางการเงิน จะไม่สามารถจ่ายบำนาญได้ในอนาคตนั้นเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นในหลายประเทศ เพราะโครงสร้างประชากรเปลี่ยนแปลงไป ประชากรในวัยทำงานจ่ายสมทบให้กองทุนลดลง ขณะที่สัดส่วนประชากรวัยชราที่ได้รับสิทธิบำนาญเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด มีเงินไหลออกหรือรายจ่ายบำนาญมากกว่า ไหลเข้า (เงินสมทบ) ประเทศไทยเป็นประเทศหนึ่งในหลายประเทศที่ผู้เชี่ยวชาญและองค์การแรงงานระหว่างประเทศหรือไอแอลโอ พยากรณ์ว่า หากไม่มีการปฏิรูปหรือเปลี่ยนแปลงใดๆ กองทุนชราภาพในกองทุนประกันสังคมจะไม่มีเงินจ่ายบำนาญให้กับผู้ประกันตนในปี พ.ศ. 2597 (ILO คาดการณ์ไว้เมื่อหลายปีก่อน) สภาวะกองทุนชราภาพล้มละลายจะไม่เคยเกิดขึ้นในประเทศที่มีการวางแผนล่วงหน้าไว้อย่างดี และมีการปฏิรูปกองทุนประกันสังคมอย่างต่อเนื่อง การสร้างความยั่งยืนให้กับกองทุนชราภาพของกองทุนประกันสังคมนั้นไม่ได้เป็นเรื่องของสำนักงานประกันสังคม กระทรวงแรงงาน หรือ ของรัฐบาลแต่เพียงฝ่ายเดียว เป็นเรื่องของทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องต้องช่วยกันสร้างความยั่งยืน เพื่อให้กองทุนประกันสังคม มีความก้าวหน้า มีประสิทธิภาพ มีความยั่งยืน และครอบคลุมการให้หลักประกันและความมั่นคงในชีวิตให้กับผู้ใช้แรงงาน การปฏิรูปและการดำเนินการต่างๆนั้นจะอยู่ภายใต้ยุทธศาสตร์ดังต่อไปนี้ ยุทธศาสตร์การพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่อสร้างการให้บริการเชิงรุก (Modernized Service) ยุทธศาสตร์การสร้างพลังแห่งการขับเคลื่อนสู่องค์กรแห่งความเชื่อมั่น ความไว้วางใจและมีธรรมภิบาล (Trusted organization with good governance) ยุทธศาสตร์ การเพิ่มประสิทธิผลในการสร้างและเข้าถึงหลักประกันสังคมให้แก่แรงงาน ทุกกลุ่ม ทุกวัย (Effective Social Security System) ถ้ามีการออกกฎหมายและพัฒนาระบบและกลไกดีๆ ให้ สำนักงานประกันสังคมออกจากระบบราชการ และ พัฒนาเป็น องค์กรของรัฐที่มีศักยภาพสูง บริหารด้วยมืออาชีพที่ยึดหลักธรรมาภิบาล ยุทธศาสตร์ต่างๆเหล่านี้จะสามารถดำเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น และบรรลุเป้าหมายได้ดีขึ้น

รศ.ดร.อนุสรณ์ กล่าวต่อว่า ควรเร่งรับรองผลเลือกตั้ง บอร์ดประกันสังคม ไม่ควรยื้อผลการเลือกตั้งจากการร้องคัดค้านที่ไม่สมเหตุสมผล การเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมโดยตรงจากผู้ประกันตนและองค์กรนายจ้างครั้งล่าสุดเป็นครั้งที่สอง และ มีผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้งเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจนเพิ่มขึ้นกว่า 300% ซึ่งสะท้อนว่า ผู้ประกันตนและนายจ้างต้องการมีส่วนร่วมในการกำกับดูแล “เงินสมทบ” ให้กับกองทุน เพื่อให้มีการใช้เม็ดเงินอย่างมีประสิทธิภาพและโปร่งใส ถือเป็นความก้าวหน้าที่สำคัญที่ระบบประกันสังคมของไทย และ ถือว่าเป็นระบบประกันสังคมที่อยู่บนฐานของหลักการประชาธิปไตยและการบริหารจัดการระบบสวัสดิการแบบมีส่วนร่วมที่เป็นแบบอย่างของระบบประกันสังคมของประเทศอื่นๆได้  การเลือกตั้งครั้งนี้เป็นก้าวสำคัญของระบบประกันสังคมไทย การนับคะแนนเลือกตั้งคณะกรรมการประกันสังคม ฝ่ายลูกจ้างและนายจ้างที่ปรากฏต่อสาธารณะ ส่งสัญญาณที่ชัดเจนจากผู้ประกันตนว่าต้องการความก้าวหน้า ต้องการการเปลี่ยนแปลง และต้องการให้เกิดการปฏิรูปใหญ่ คาดหวังว่าทุกฝ่ายควรร่วมกันสร้างบรรยากาศที่เปิดโอกาสให้การปฏิรูปเดินหน้าอย่างสร้างสรรค์”

การพัฒนาให้ “กองทุนประกันสังคม” เป็นเสาหลักของระบบสวัสดิการสังคมของไทย มีความสำคัญต่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ จำเป็นต่อการรับมือความท้าทายจากปัญหาทางเศรษฐกิจและสังคมในปัจจุบันและอนาคต “ระบบประกันสังคม” จะเป็นพื้นฐานในการที่ประเทศไทยจะก้าวสู่การมี “ระบบสวัสดิการถ้วนหน้า” ในอนาคต ซึ่งขณะนี้ยังอยู่ห่างไกลหากเปรียบเทียบกับประเทศยุโรปเหนือที่มีสัดส่วนภาษีต่อจีดีพีอยู่ที่ 35-48% (สัดส่วนภาษีต่อจีดีพีของไทยอยู่ที่ 14.6%) ส่วนรายจ่ายด้านสวัสดิการสังคมต่อจีดีพีของไทยอยู่ที่ 4.8% อยู่ในระดับต่ำกว่าเฉลี่ยเล็กน้อยเมื่อเทียบกันประเทศที่มีฐานะทางเศรษฐกิจใกล้เคียงกัน แต่รายจ่ายสวัสดิการสังคมจะเป็นภาระทางงบประมาณเพิ่มขึ้นเรื่อยๆจากสังคมผู้สูงวัย ขณะนี้ สัดส่วนรายจ่ายด้านสวัสดิการต่องบประมาณอยู่ที่ 20-23% สิ่งนี้ตอกย้ำชัดเจนว่า ทำไมเราต้องปฏิรูปรายได้ภาครัฐ ปฏิรูประบบภาษี ทำไมเราต้องให้เศรษฐกิจไทยมีอัตราการขยายสูงกว่าในระดับปัจจุบัน และ มีการกระจายรายได้ที่ดีกว่าเดิม

การออกแบบให้ระบบประกันสังคมให้ครอบคลุมแรงงานให้มากที่สุดเป็นเรื่องที่มีความสำคัญ เพื่อให้คนทำงานทุกท่านไม่ว่าจะเป็นแรงงานนอกระบบ แรงงานอิสระ แรงงานภาคเกษตรได้หลักประกันในชีวิตและความคุ้มครองทางสังคมจากระบบประกันสังคม ขณะนี้ มีคนทำงานประมาณ 59% ประมาณ 23.5 ล้านคน ที่อยู่นอกระบบหลักประกันทางสังคมของรัฐ คนเหล่านี้โดยเฉพาะกลุ่มรายได้น้อย แรงงานอิสระ แรงงานในภาคเกษตรกรรม แรงงานทำงานตามบ้าน เมื่อเจ็บป่วย อุบัติเหตุ ต้องหยุดงาน จะเอารายได้มาจากไหน เกิดเหตุการณ์ไม่คาดคิด มีปัจจัยเสี่ยงเกิดขึ้น จะเอารายได้จากไหนมาใช้สำหรับค่าใช้จ่ายที่จำเป็น เมื่อเข้าสู่วัยชราภาพแล้วจะเอารายได้และเงินที่ไหนมาดำรงชีพ สังคมไทยจะมีประชากรวัยชรายากจนไม่มีเงินออมแต่มีหนี้จำนวนมาก ระบบประกันสังคมจะช่วยบรรเทาปัญหาได้ สำหรับผู้ที่เป็นผู้ประกันตนอยู่แล้วตามมาตรา 33 ก็ดี มาตรา 39 ก็ดี มาตรา 40 ก็ดี จะพัฒนาสิทธิประโยชน์ให้เพิ่มเติมอย่างไรได้บ้างโดยคำนึงถึงความยั่งยืนระยะยาวตามหลักการคณิตศาสตร์ประกันภัย การพัฒนาระบบประกันสังคมให้รองรับรูปแบบการจ้างงานที่เปลี่ยนแปลงไปในอนาคตตามพลวัตของธุรกิจอุตสาหกรรมและเทคโนโลยี เราจะเห็น รูปแบบการจ้างงานที่มีลักษณะเป็น non-standard form of Work มากขึ้น พัฒนาโครงการเชิงนวัตกรรมรองรับรูปแบบการจ้างงานที่เปลี่ยนแปลงไป ให้ผู้เป็นเจ้าของธุรกิจแพลตฟอร์มหรือผู้ใช้บริการต้องร่วมจ่ายเงินสมทบกับคนทำงานให้แพลตฟอร์มเพื่อให้อาชีพอิสระที่ทำงานให้แพลตฟอร์ม เช่น ไรเดอร์ แรงงานสร้างสรรค์ที่ทำงานเป็นโครงการเป็นชิ้นงาน พนักงานขายอิสระออนไลน์ ได้รับการคุ้มครองทางสังคมด้วย

รศ.ดร.อนุสรณ์กล่าวต่อว่า ขณะที่กิจการการผลิตหรือบริการที่อาศัยแรงงานมนุษย์จะมีลักษณะคุณค่าในตลาดเฉพาะเจาะจง (Gain Niche Value)  ผลิตภาพที่สูงขึ้น ลดระดับราคาของสินค้าจำเป็นทั้งหลาย เปลี่ยนแปลงพลวัตทางเศรษฐกิจ เศรษฐกิจเคลื่อนตัวสู่การเป็น Hyper Capitalism มากขึ้นพร้อมอัตราเงินเฟ้อที่ต่ำ  Artificial General Intelligence (AGI) หรือ General AI (ปัญญาประดิษฐ์ที่พัฒนาให้ใกล้เคียงมนุษย์) ทำให้เกิดความจำเป็นในการต้องปฏิรูปและปรับเปลี่ยนระบบประกันสังคม ระบบความมั่นคงและความปลอดภัยของแรงงาน   ข้อถกเถียงเรื่องภาษี หุ่นยนต์และ AI เกิดขึ้นในยุโรป สหรัฐอเมริกา เกาหลีใต้และญี่ปุ่น บางประเทศมีการเก็บภาษีเพื่อมาใช้สำหรับสวัสดิการแรงงาน บางประเทศไม่เก็บเพราะเห็นว่าเป็นสิ่งลดแรงงานจูงใจในการพัฒนาความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี

มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องให้เกิดระบบการเรียนรู้ตลอดชีวิต การคุ้มครองทางสังคมแบบถ้วนหน้า สนับสนุนให้มีการเข้าถึงเทคโนโลยีอย่างเสมอภาค หากมีมาตรการและนโยบายในการเปลี่ยนผ่านเพื่อรองรับเทคโนโลยีใหม่ๆได้อย่างเหมาะสมจะทำให้ GDP ไทยมีแนวโน้มขยายตัวเพิ่มขึ้นและเพิ่มศักยภาพการเติบโตอย่างยั่งยืนในระยะยาว  เมื่อการดำเนินนโยบายครอบคลุมและเน้นความเสมอภาคเท่าเทียม การเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล (Digital transition) สามารถเป็นพลังลดความเหลื่อมล้ำและสร้างการเติบโตอย่างยั่งยืนได้ สังคมในอนาคตจะให้คุณค่ากับการใช้ชีวิตตามความปรารถนามากขึ้น หลายประเทศเริ่มคิดถึงระบบ Universal Basic Income และ ระบบประกันรายได้ขั้นต่ำเพื่อรองรับ แรงงานมนุษย์ส่วนเกิน เพื่อให้สามารถดำรงชีพตามมาตรฐานขั้นต่ำได้ นอกจากนี้ การพัฒนาเกี่ยวกับ AI นั้นควรมีการจัดตั้ง National AI Office ขึ้นมา หลายประเทศเริ่มคิดถึงระบบ Universal Basic Income เพื่อรองรับ แรงงานมนุษย์ส่วนเกิน เพื่อให้สามารถดำรงชีพตามมาตรฐานขั้นต่ำได้ ระบบคุณค่าของสังคมมนุษย์ ความเชื่อศรัทธาต่อศาสนาอาจเปลี่ยนแปลงในอนาคตภายใต้พลวัตเทคโนโลยี

รศ. ดร. อนุสรณ์กล่าวว่า ด้วยความสามารถของ AI ทำให้สามารถใช้ AI ในการเจาะระบบออนไลน์อัตโนมัติต่างๆ ได้ นำไปสู่การใช้เป็นเครื่องมือในการโจมตีทางไซเบอร์ส่งผลกระทบทางด้านต่างๆได้ เป็นรูปบบหนึ่งของสงครามก่อการร้ายยุคใหม่ หากรัฐบาลไทยไม่เตรียมรับมือให้ดี จะได้รับผลกระทบทางเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างรุนแรงได้