เมื่อวันที่ 2 เมษายน ที่สถานีกลางบางซื่อ ภายในงานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ ครั้งที่ 50 และสัปดาห์หนังสือนานาชาติ ครั้งที่ 20 ผู้สื่อข่าวรายงานบรรยากาศที่บูธ A16 ‘สำนักพิมพ์มติชน’ ชั้น 1 (G floor) ใกล้ทางเชื่อมต่อ MRT โดยช่วงบ่ายวันนี้ มีนักอ่านสนใจเดินทางมาเลือกซื้อหนังสืออย่างล้นหลาม

ทั้งนี้ เวลา 14.00 น. บริเวณเวทีกลาง ชั้น M มีเสวนาเรื่อง ‘ก่อร่างเป็นบางกอก’ เบื้องลึกเบื้องหลังนานาชาติพันธุ์ในบางกอก โดยมี รศ.ดร.ยุกติ มุกดาวิจิตร อาจารย์คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, รศ.ดร.พวงทอง ภวัครพันธุ์ อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมเสวนา ดำเนินรายการโดย สมฤทธิ์ ลือชัย นักประวัติศาสตร์ชื่อดัง ทั้งนี้ ภายหลังจบการเสวนา รศ.ดร.ยุกติ ในฐานะผู้แปลหนังสือ ‘Simese Melting Pot ก่อร่างเป็นบางกอก’ ร่วมแจกลายเซ็นที่บูธมติชน โดยมีนักอ่านให้ความสนใจ ต่อแถวรับลายเซ็นเป็นจำนวนมาก (อ่าน ‘ยุกติ’ รีวิว ‘ก่อร่างเป็นบางกอก’ ยิ่งอ่านจบยิ่งสงสัย คนไทยมีด้วยหรือ? ชี้ ความเป็นลาวในกรุงเทพถูกกดมากสุด)

นายสมฤทธิ์กล่าวว่า วันนี้ตนมามาแนะนำหนังสือ ‘Simese Melting Pot ก่อร่างสร้างกรุงเทพ’ แล้วก็ต้องมาซื้อหนังสือด้วย เพราะมีหนังสือที่หมายตาเอาไว้อยู่หลายเล่มมาก เช่น ‘ภูมิปัญญาปฏิวัติฝรั่งเศส’ ของอาจารย์ปิยบุตร แสงกนกกุล รวมถึงหนังสือ ‘วัฒนธรรมและพฤติกรรมของไทย’ ที่ได้รางวัลหน้าปกสวย Very Thai (เวรี่ไทย) ด้วย

“การปฏิวัติฝรั่งเศส เป็นเรื่องที่มีความสำคัญอย่างมาก และผมก็ได้อ่านงาน อ.จรัล ดิษฐาอภิชัย ที่เขียนไว้เล่มใหญ่มาก ผมสนใจเรื่องการในปฏิวัติฝรั่งเศส จึงต้องการหาอ่าน ผมอยากฟังมุมมองของคนไทย ที่ไปอยู่ฝรั่งเศส อย่าง อ.ปิยบุตร เหมือนกับเป็นคนนอก แต่มีโอกาสได้ไปอยู่ในสังคมฝรั่งเศส อาจจะมีมุมมองอะไรที่น่าสนใจ

นอกจากนี้ อาจารย์ปิยบุตรเรียนทางด้านกฎหมาย ผมจึงคิดว่า ทรรศนะที่มองเห็นเหตุการณ์ ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่ใหญ่มากไม่ใช่เฉพาะฝรั่งเศส แต่ใหญ่ในระดับโลก มุมมองตรงนี้จึงน่าสนใจ เท่าที่อ่านงานของอาจารย์ปิยบุตรมา ผมคิดว่าเล่มนี้ต้องอ่าน” นายสมฤทธิ์กล่าว

นายสมฤทธิ์กล่าวต่อว่า ส่วนเล่ม ‘วัฒนธรรมและพฤติกรรมของไทย’ ที่ได้รางวัลหน้าปกสวย เล่มนี้ตนเคยอ่าน เป็นการสะท้อนมุมมองคนในโลกที่มีต่อไทย โดยเฉพาะนิสัยคนไทย ความเป็นไทย ซึ่งน่าสนใจ

“บางอย่างเราต้องให้คนทั่วโลกมองเรา มันจึงทำให้เราได้รู้ตัวบ้าง ถ้าเราดูกันเอง มันอาจจะเต็มไปด้วยอคติ หมายถึงดีอย่างเดียว หรือไม่ก็ชั่วทั้งหมด แต่พอคนนอกได้สัมผัสและสะท้อนออกมา สิ่งเหล่านี้บางอย่างต้องฟังจากเสียงข้างนอก ภาษาพุทธบอกว่า เสียงนั้นเป็นสิ่งที่เตือนเรา เป็นเสียงที่มีค่ามาก เราต้องฟัง มุมมองอย่างนี้ เป็นมุมมองที่ควรรับฟัง บางทีเขาอาจจะวิพากษ์วิจารณ์เรา เราก็ทนฟัง แล้วก็ควรดู ไม่ใช่ไปปฏิเสธหรือต่อต้าน

อย่างง่ายที่สุดเรื่องคนไทยไม่มีวินัย เราก็รู้ แต่ทำไมถึงยังทำไม่ได้ คนไทยเข้าคิวไม่เป็น หรือไม่เคารพกฎเกณฑ์ อะไรแบบนี้เป็นสิ่งที่ต้องให้คนอื่นมองเรา พูดง่ายๆ ว่า หนังสือเล่มนี้จะทำให้เรารู้สึกตัว” นายสมฤทธิ์ชี้ (อ่าน ‘พวงทอง’ ฟันธง กรุงเทพ เทพไม่ได้สร้าง คนสร้างคือไพร่ ทาส เชลย สามัญชน)

เมื่อถามถึงหนังสือ ‘ก่อร่างเป็นบางกอก’ ว่า ทำไมคนไทยควรจะต้องได้อ่านเล่มนี้ ?

นายสมฤทธิ์ระบุว่า เพราะหนังสือ ‘ก่อร่างเป็นบางกอก’ เป็นหนังสือที่ตนอ่านแล้วคิดว่า สิ่งที่เราเรียกว่าความเป็นไทย รวมมิตรอะไรก็ตามที่มีความเป็นไทย ซึ่งดีมากในสายตาชาวตะวันออกอย่างเรา เช่น เพลงชาติไทย ที่ขึ้นต้นว่า ‘ประเทศไทย รวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย’ ประเทศนี้เป็นประเทศของคนไทย ชาติเชื้อไทย เรื่องนี้แค่เฉพาะในบางกอก ก็มีไม่รู้กี่ชนชาติ ซึ่งมีความหลากหลายเต็มไปหมด

“ก่อนจะได้อ่านเล่มนี้ ผมอ่านบทความของ ปัลเลอกัวซ์ ซึ่งเขียนไว้เมื่อสมัยรัชกาลที่ 3 มีการสำรวจประชากรในกรุงเทพฯ ตอนนั้นมีทั้งหมด 500,000 คน ปรากฏว่ามีคนไทย 200,000 คนอยู่ ในกรุงเทพฯ มีคนจีน 210,000 คน ที่สุดแล้ว หนังสือเล่มนี้ได้มาขยายความต่อจาก ปัลเลอกัวซ์ แยกไปเลยว่า จีน แขก ฝรั่ง ลาว มอญ ชาติพันธุ์อะไรต่างๆ มีเขียนแยกไว้เต็มไปหมด ปรากฏว่าเกี่ยวข้องตั้งแต่ระดับบนสุดจนถึงล่าสุด เต็มไปด้วยความเป็นไทย ความเป็นไทยที่แท้จริง ล้วนเต็มไปด้วยความหลากหลาย ไม่ใช่หนึ่งเดียว เพลงชาติไทยที่บอกว่า ‘ประเทศไทยรวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย’ เรามองอีกอย่าง เมื่อได้อ่านเล่มนี้

ไทยมีร้อยพ่อ พันแม่ ฉะนั้น คำว่า Melting Pot เป็นภาษาฝรั่งที่หมายถึง สังคมนิวยอร์ก ซึ่งเป็นเมืองท่า ฝรั่งใช้คำว่า Melting Pot เพื่ออธิบายสังคมนิวยอร์ก บ้านเราก็คือ จับฉ่าย หรือ แกงโฮะ เต็มไปด้วยความหลากหลาย น่าสนใจมาก อ่านแล้วจะเห็นว่าแม้แต่คนระดับสูง ขุนนาง พ่อค้า ชาวบ้าน ที่มีความหลากหลาย คือความเป็นไทย ที่มีความเป็นอื่นผสมผสานกัน” นายสมฤทธิ์กล่าว

นายสมฤทธิ์กล่าวอีกด้วยว่า เราก่อร่างด้วยกระทรวงศึกษาธิการ คำว่ารวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย กลายเป็นแกนใหญ่ อ่านเล่มนี้แล้วพบว่าย้อนไปถึงต้นกำเนิด พูดถึงชุมชนนานาชาติเยอะมาก เป็นเพราะรัฐไทยได้ประโยชน์จากความหลากหลาย ตั้งแต่ระดับจับกัง จนถึงระดับต่างประเทศ เพียงแต่อยู่ภายใต้การกำกับกับของรัฐสยาม

“ผมเคยบรรยายให้ทหารฟัง บอกว่า ไม่มีชาติไทยแท้ 100 เปอร์เซ็นต์ ไม่ต้องบรรยาย ให้เขาอ่านเล่มนี้ เต็มไปด้วยชาติพันธุ์” นายสมฤทธิ์เผย

ทั้งนี้ นายสมฤทธิ์ยังร่วมสนุกถ่ายภาพที่ตู้ถ่ายสติ๊กเกอร์ ภายในบูธมติชน หลังจากซื้อหนังสืออีกด้วย