เมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม เวลา 15.00 น. ที่ตึกสิงห์ คอมเพล็กซ์ (MRT สถานีเพชรบุรี) ณ เวทีกลางงาน ชั้น 2 ที่งานเทศกาลหนังสือ 𝐁𝐎𝐎𝐊𝐒 & 𝐁𝐄𝐄𝐑𝐒 𝟐𝟎𝟐𝟐 (เทศกาลอ่านและดื่มอย่างรื่นรมย์) มีกิจกรรมเสวนา “พจนานุกรมสร้างชาติ: อุดมการณ์รัฐไทยในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน” โดย ดร.มานิตา ศรีสิตานนท์ เหลืองกระจ่าง อาจารย์สถาบันวิจัยพัฒนาและสาธิตการศึกษา มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ผู้เขียน (อ่านข่าว อาจารย์มศว เอกซเรย์ราชบัณฑิต ถอดรหัส ‘พจนานุกรมสร้างชาติ’ ชี้ไม่ได้มีไว้แค่ดูคำแปล-เช็คสะกด)
ในตอนหนึ่ง ดร.มานิตา กล่าวว่า ในหนังสือ ‘พจนานุกรมสร้างชาติ’ ที่ตนเขียนขึ้น มีการกล่าวถึง ‘พจนานุกรมฉบับมติชน’ และพจนานุกรมของ สอ เสถบุตร (หรือเศรษฐบุตร) ด้วย
“ในเล่มนี้จะพูดถึงพจนานุกรมของมติชน ซึ่งเรียกว่าพจนานุกรมฉบับนอกรีต และพจนานุกรมของ สอ เสถบุตร เป็นสนามของพจนานุกรม เวลาที่เรามีพจนานุกรมหลักของชาติ ทำไมต้องมีพจนานุกรมฉบับอื่นๆ ด้วย แสดงว่าพจนานุกรมหลักไม่สนองความต้องการของผู้ใช้ภาษาหรือของชุมชนภาษานั้นๆ หรือไม่ ถึงต้องมีตัวเลือกอื่นๆ เข้ามาให้ผู้ใช้ภาษาได้มีความหลากหลายในการเลือกมากขึ้น
ความแตกต่างของพจนานุกรมราชบัณฑิตยสถานกับของมติชน คือ พจนานุกรมฉบับมติชนไม่ได้ต้องการกำหนดแบบแผน แต่ต้องการที่จะอธิบายภาษาอย่างที่ควรจะเป็นอย่างที่มีการใช้ในสังคมเพราะฉะนั้นจะเห็นว่านิยามบัญญัติไม่เหมือนกับราชบัณฑิตสถาน หรือพจนานุกรมฉบับบมติชนจะมีศัพท์ที่ใช้ในสังคมขณะนั้น แต่ไม่มีในพจนานุกรมหลัก เช่น จ๊าบ ซึ่งมองว่าเป็นศัพท์แสลง แต่มติชนมองว่าเป็นสิ่งที่เราใช้จริงในสังคมเพราะฉะนั้นมันควรอยู่ในนั้นด้วย
ส่วนของ พจนานุกรมของ สอ เสถบุตร เป็นหนึ่งในพจนานุกรมที่พูดถึงในหนังสือเล่มนี้ เพราะทำให้เห็นถึงอุดมการณ์ทางภาษาของผู้เขียน เช่นการเลือกใช้ประโยคตัวอย่างภาษาอังกฤษสื่อให้เห็นถึง ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์
พจนานุกรมที่จัดทำโดยเอกชนจะขึ้นอยู่กับอุดมการณ์ทางภาษาของผู้จัดทำ สำหรับพจนานุกรมราชบัณฑิตยสถาน เรียกง่ายๆ ว่าเป็นแบบ ไทยกรุงเทพฯ แต่ฉบับมติชนคือที่ใช้ในสังคม ส่วนพจนานุกรมของ สอ เสถบุตร อาจเป็นส่วนของผู้เขียนว่าเขามองภาษาอย่างไร มีอุดมการณ์ทางการเมืองทางภาษาอย่างไรบ้าง” ดร.มานิตากล่าว
ในตอนท้าย ดร.มานิตากล่าวว่า หวังว่าหนังสือเล่มนี้น่าจะสร้างบทสนทนาให้ภาษามาตรฐานว่าควรเป็นอย่างไร แต่คงต้องมีมาตรฐานในเรื่องการเขียน เรื่องการสะกด ไม่เช่นนั้นอาจเข้าใจกันคลาดเคลื่อน แต่สำหรับนิยามควรปล่อยให้สังคมมีส่วนร่วมในการกำหนดหรือไม่ เพราะสิ่งที่พูดอาจไม่ตรงตามที่ราชบัณฑิตยสถานนิยามไว้ นอกจากนี้ บทบาทพจนานุกรมอาจต้องเปลี่ยนไป การครอบงำความคิดว่าต้องรู้จักคำนี้อย่างไร นิยามและใช้ภาษาอย่างไร ควรที่จะเปิดรับความหลากหลายของภาษาให้มากขึ้น เปิดโอกาสให้เห็นภาษาที่ใช้จริงมากขึ้น (อ่านข่าว ผู้เขียน ‘พจนานุกรมสร้างชาติ’ ยกเคส ‘สมัคร’ ชิมไปบ่นไปใช้นิยาม ‘ลูกจ้าง’ จากราชบัณฑิต ไม่ใช่ประมวลกม.)
