“ส่งชู้สอนสาว” วรรณกรรมไตดำในเวียดนาม จากรักโรแมนติก สู่การต่อสู้ทางชนชั้น งานวิชาการสำคัญของ ยุกติ มุกดาวิจิตร (อาจารย์ประจำภาควิชามานุษยวิทยามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์)
ส่งชู้สอนสาว (หมายถึง สั่งเสียคนรัก หรือสั่งลาคนรัก) หนังสือนิยายรักโรแมนติก แต่งเป็นคำคล้องจอง ใช้ขับลำให้คนฟังในงานมีการละเล่นรื่นเริง เป็นวรรณกรรมของชาวไตดำในเวียดนาม
“สั่งเสียสั่งลา” เป็นประเพณีมีเก่าสุดเท่าที่พบขณะนี้อยู่ในพิธีทำขวัญเพื่อเรียกขวัญคนตาย แล้วส่งขวัญคนตาย (ผีขวัญ) ไปสู่โลกหลังความตาย (ซึ่งเชื่อว่าอยู่เมืองฟ้า) ไม่น้อยกว่า 2,500 ปีมาแล้ว
ดังนั้นสั่งเสียสั่งลา บทรพึงรำพันในวรรณกรรมไทย จึงมีต้นทางจากขับลทำขวัญหลายพันปีมาแล้วนี่เอง
ประเพณีสั่งเสียสั่งลาเมื่อต้องพลัดพรากจากกัน ตกทอดเป็นแบบแผนบทเดินดงในหมอลและช่างขับของกลุ่มคนลุ่มน้ำโขง ส่วนกลุ่มคนลุ่มน้ำเจ้าพระยาเรียกบทชมดง พบในวรรณกรรมตั้งแต่ยุคต้นอยุธยาสืบมา
ในที่สุดมีพัฒนาการเป็นขนบของวรรณกรรมไทย เรียกต่อมาภายหลังว่านิราศ มีถ้อยคพรรณนาคร่ำครวญถึงคนรักที่พลัดพรากจากกัน โดยพาดพิงสถานที่ตามเส้นทางผ่านไปซึ่งกวีจะเดินทางจริงหรือไม่จริงก็ได้ ต้นฉบับเก่าสุดเท่าที่พบขณะนี้ ได้แก่ นิราศหริภุญไชย, กำสรวลสมุทร, ทวาทศมาส
งานเล่มนี้ของ อ. ยุกติ เป็นวิชาการด้านมานุษยวิทยา ที่เกี่ยวข้องอย่างยิ่งกับมนษุ ยศาสตร์แขนงต่างๆ ที่สว่ นมากหลงทางในโลกแคบ จึงเท่ากับเปิดโลกกว้างให้ภาษาไทย, วรรณกรรม (วรรณคดี) ไทย, ประวัติศาสตร์ไทย, โบราณคดีไทย ฯลฯ (ปัญหาอยู่ที่มนุษย์ถ้ำของเพลโตพร้อมจะเปิดตาแล้วปรับใจมองโลกนอกถ้ำหรือไม่?)
แต่ผู้จัดพิมพ์มองข้ามความสำคัญการเกี่ยวข้องเชื่อมโยงทางวิชาการลุ่มลึก เลยมีกิจกรรมแนะนำหนังสือตามยถากรรม โดยไม่เชิญชวนครูบาอาจารย์สถาบันที่มีการเรียนการสอนเกี่ยวข้องมาชื่นชม (ดังมีรายงานของ พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร ใน ประชาชื่น มติชน วันศุกร์ที่ 17 สิงหาคม 2561 หน้า 13)
คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (ศูนย์รังสิต) จะมี นำเสนอหนังสือ “ส่งชู้สอนสาว” อย่างวิชาการเน้นๆ เนื้อๆ ในงาน “เชื่อม ข้าม เผชิญหน้า ณ จุดตัด” เป็นชื่อหัวข้อประชุมวิชาการประจำปีด้านมานุษยวิทยาและสังคมวิทยาครั้งที่ 1 ณ ศูนย์มานุษยวิทยาฯ ระหว่างวันศุกร์ที่ 24-วันเสาร์ที่ 25 สิงหาคม 2561
ย้อนอ่าน : ‘ส่งชู้สอนสาว’ รัก ขวัญ ชนชั้น และความโรแมนติกเหลือร้าย วรรณกรรมไตดำ ต้นทางขับลำหลายพันปีมาแล้ว?
