ทำความรู้จัก ‘สมาธิสั้น’ ในผู้ใหญ่  ภาวะที่สังคมมองข้าม จนอาจถูกเข้าใจผิดว่า ‘ขี้เกียจ’

18.11.26 | 12:03 น.

ทำความรู้จัก ‘สมาธิสั้น’ ในผู้ใหญ่  ภาวะที่สังคมมองข้าม จนอาจถูกเข้าใจผิดว่า ‘ขี้เกียจ’

เคยสงสัยหรือไม่ว่าเหตุใดบางคนจึงเริ่มต้นทำงานได้ดี แต่กลับทำไม่เสร็จตามกำหนด จัดลำดับความสำคัญไม่ถูก ลืมนัดหมายบ่อยครั้ง หรือเสียสมาธิได้ง่ายเพียงมีสิ่งเล็กน้อยเข้ามารบกวน แม้จะพยายามจัดการตัวเองแล้วก็ตาม ปัญหาเหล่านี้อาจถูกมองว่าเป็นเรื่องของนิสัย ความขี้เกียจ หรือการขาดวินัย จนทำให้เจ้าตัวตำหนิตัวเองอยู่เสมอ ทั้งที่บางกรณีอาจมีสาเหตุมาจากภาวะสมาธิสั้น หรือ ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder)

หลายคนอาจคุ้นเคยกับภาพเด็กที่ซุกซน อยู่ไม่นิ่ง และควบคุมพฤติกรรมได้ยากเมื่อพูดถึงโรคสมาธิสั้น แต่ในความเป็นจริง ภาวะนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในวัยเด็ก และไม่ได้หายไปเองเมื่อเติบโตขึ้นเสมอไป เด็กจำนวนหนึ่งยังคงมีอาการต่อเนื่องเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ เพียงแต่รูปแบบอาการอาจเปลี่ยนไป จนเจ้าตัวไม่ทันตระหนักว่าปัญหาที่กำลังเผชิญมีความเกี่ยวข้องกับภาวะดังกล่าว


ประเด็นนี้เป็นสิ่งที่งาน “เปิดหัวใจ เข้าใจสมาธิสั้น ปลดล็อกศักยภาพที่แท้จริง” ต้องการสื่อสาร เพื่อสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับ ADHD ให้ครอบคลุมทุกช่วงวัย ลดการตีตรา และสนับสนุนให้ผู้ที่มีอาการเข้าถึงการประเมินและการรักษาอย่างเหมาะสม โดยเกิดจากความร่วมมือของ 10 ภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐและเอกชน

“ศ.เกียรติคุณ นพ.รณชัย คงสกนธ์” ประธานคณะทำงานส่งเสริมความเข้าใจโรคสมาธิสั้น (ADHD) ประเทศไทย กล่าวว่า การจัดงานต่อเนื่องเป็นปีที่ 2 มีเป้าหมายเพื่อทำให้สังคมเข้าใจภาวะสมาธิสั้นอย่างลึกซึ้งมากขึ้น โดยเฉพาะความเข้าใจที่ว่า ADHD สามารถเป็นต่อเนื่องจากวัยเด็กไปสู่วัยผู้ใหญ่ได้ ที่ผ่านมา สังคมมักเชื่อมโยงสมาธิสั้นกับเด็กที่ซุกซนหรืออยู่ไม่นิ่ง จึงเกิดความเข้าใจว่าเมื่อโตขึ้นอาการจะหายไป

Advertisement

แต่ความจริงคืออาการในผู้ใหญ่อาจไม่ได้แสดงออกอย่างชัดเจนเหมือนในเด็ก ทำให้หลายคนไม่รู้ว่าปัญหาด้านการทำงาน การจัดการชีวิต หรือความสัมพันธ์ที่เผชิญอยู่อาจเกี่ยวข้องกับภาวะนี้ การสร้างความเข้าใจจึงมีความสำคัญ เพราะช่วยลดการตีตรา (Stigma) ทำให้ผู้ที่มีอาการกล้าเปิดเผยปัญหาและเข้าสู่กระบวนการดูแลรักษา แทนที่จะต้องใช้ชีวิตอยู่กับความรู้สึกว่าตนเองมีข้อบกพร่องหรือไม่สามารถทำสิ่งต่างๆ ได้ดีเท่าคนอื่น

ด้าน “ศ.นพ.ชวนันท์ ชาญศิลป์” ประธานราชวิทยาลัยจิตแพทย์แห่งประเทศไทย ให้ข้อมูลว่า เด็กที่มีภาวะสมาธิสั้นประมาณ 40-50% ยังคงมีอาการต่อเนื่องจนถึงวัยผู้ใหญ่ ขณะที่ข้อมูลทางสถิติพบผู้ใหญ่ที่มีภาวะนี้ประมาณ 3% ของประชากรผู้ใหญ่ อาการในวัยผู้ใหญ่มักสะท้อนผ่านการขาดสมาธิและปัญหาด้านการบริหารจัดการตนเอง เช่น เริ่มต้นงานได้แต่ทำไม่เสร็จ จัดลำดับความสำคัญไม่เป็น ผัดวันประกันพรุ่ง ลืมนัดหมาย หรือว่อกแว่กง่าย บางรายอาจมีอาการหงุดหงิดและกระวนกระวายร่วมด้วย

เมื่อปัญหาเหล่านี้สะสม อาจกระทบต่อประสิทธิภาพการทำงาน การใช้ชีวิตประจำวัน ตลอดจนความสัมพันธ์กับคนใกล้ชิด อย่างไรก็ตาม อาการดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะมีภาวะสมาธิสั้น เพราะความเครียดสะสม การพักผ่อนไม่เพียงพอ ภาวะหมดไฟ หรือปัญหาสุขภาพอื่นๆ ก็อาจทำให้เกิดอาการคล้ายกันได้ การสังเกตตัวเองจึงเป็นเพียงจุดเริ่มต้น ไม่ใช่การวินิจฉัย หากสงสัยควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์

ศ.นพ.ชวนันท์ระบุด้วยว่า ปัจจุบันมีแนวทางการรักษาที่ได้ผล โดยผู้ป่วยประมาณ 70-80% ตอบสนองต่อการรักษาด้วยยาตัวแรก การเข้ารับการประเมินจึงเป็นโอกาสสำคัญในการทำความเข้าใจปัญหาและปรับปรุงคุณภาพชีวิต ไม่จำเป็นต้องปล่อยให้อาการกลายเป็นอุปสรรคต่อการทำงานและการพัฒนาตัวเองต่อไป

ขณะที่ “รศ.นพ.ณัทธร พิทยรัตน์เสถียร” ประธานชมรมจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น กล่าวว่า ผลกระทบจากภาวะสมาธิสั้นแตกต่างกันไปตามช่วงวัย ในเด็กอาจส่งผลต่อการเรียน เมื่อเข้าสู่วัยรุ่นอาจเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมเสี่ยงและความสัมพันธ์ ส่วนในวัยผู้ใหญ่ ปัญหามักปรากฏชัดในเรื่องการทำงาน การสร้างความสัมพันธ์ และการจัดการชีวิตประจำวัน การดูแลจึงต้องปรับให้เหมาะสมกับแต่ละช่วงวัย โดยเฉพาะเมื่อเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ ซึ่งเจ้าตัวควรมีส่วนร่วมในการทำความเข้าใจอาการของตนเอง เรียนรู้วิธีปรับตัว และค้นหาแนวทางจัดการชีวิตที่เหมาะสม

สิ่งสำคัญคือการมีภาวะสมาธิสั้นไม่ได้หมายความว่าบุคคลนั้นจะมีแต่ข้อจำกัด เพราะแต่ละคนยังมีความสามารถและศักยภาพที่พัฒนาได้เมื่อได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม บางคนมีความคิดสร้างสรรค์ มองเห็นมุมใหม่ๆ หรือมีความสามารถเฉพาะด้านที่โดดเด่น การทำความเข้าใจอาการจึงไม่ใช่การตีกรอบตัวเองด้วยคำวินิจฉัย แต่เป็นการรู้จักข้อจำกัดเพื่อหาวิธีรับมือ พร้อมเปิดโอกาสให้ความสามารถด้านอื่นได้แสดงออก

นอกจากการรักษาโดยผู้เชี่ยวชาญแล้ว ครอบครัว เพื่อนร่วมงาน และคนใกล้ชิดยังมีบทบาทสำคัญในการช่วยให้ผู้มีภาวะสมาธิสั้นได้รับความเข้าใจและความช่วยเหลืออย่างเหมาะสม การสังเกตโดยไม่ด่วนตัดสิน และการแนะนำให้เข้ารับการประเมินอย่างสร้างสรรค์ อาจช่วยลดความกังวลและทำให้ผู้ที่กำลังเผชิญปัญหากล้าขอความช่วยเหลือมากขึ้น

ในส่วนของเด็ก “ศ.นพ.วิฐารณ บุญสิทธิ” รองประธานราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย และสมาคมกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย เน้นย้ำว่า พ่อแม่และครอบครัวควรเข้าใจว่าเด็กที่มีภาวะสมาธิสั้นไม่ได้ตั้งใจซน ดื้อ หรือขาดความรับผิดชอบ การเข้าใจลักษณะของภาวะนี้จะช่วยให้ผู้ปกครองปรับความคาดหวังและจัดสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมได้มากขึ้น

แนวทางที่ช่วยได้ เช่น จัดพื้นที่ให้เป็นระเบียบ กำหนดกติกาให้ชัดเจน ใช้เครื่องมือช่วยเตือนความจำ หรือแบ่งงานที่มีขั้นตอนซับซ้อนและใช้เวลานานออกเป็นงานย่อยๆ เมื่อเด็กทำได้ควรกล่าวชื่นชมเพื่อสร้างความมั่นใจและความภูมิใจในตนเอง ทั้งหมดนี้ควรอาศัยความร่วมมือระหว่างบ้าน โรงเรียน และบุคลากรทางการแพทย์ เพื่อให้การดูแลเป็นไปในทิศทางเดียวกัน

ในมุมของกรุงเทพมหานคร “ชัชชาติ สิทธิพันธุ์” ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร กล่าวว่า การดูแลเด็กที่มีความต้องการพิเศษทางการเรียนรู้เป็นส่วนหนึ่งของการทำให้กรุงเทพฯเป็นเมืองที่ทุกคนเติบโตได้เต็มศักยภาพ โดยครูมีบทบาทสำคัญในการสังเกต ทำความเข้าใจ และปรับรูปแบบการเรียนการสอนให้เหมาะสม ขณะเดียวกันสังคมต้องเปิดใจยอมรับความแตกต่าง เพื่อไม่ให้เด็กคนใดถูกทิ้งไว้ข้างหลัง

เรื่องราวเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่า การทำความเข้าใจ ADHD ไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการสังเกตพฤติกรรมของเด็ก แต่ควรขยายไปถึงผู้ใหญ่ที่อาจใช้ชีวิตพร้อมกับอาการมาเป็นเวลานานโดยไม่รู้สาเหตุ การเข้ารับการประเมินจากแพทย์จะช่วยให้เข้าใจปัญหาได้ตรงจุด และวางแนวทางดูแลที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล

การได้รับการดูแลอย่างเหมาะสมย่อมช่วยเปิดโอกาสให้แต่ละคนค้นพบศักยภาพและใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพมากขึ้น