ปธ.ศาลฎีกา บรรยายพิเศษงานสัมมนารับฟังความคิดเห็นปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษ (ยี่ต๊อก) มุ่งเน้นให้ศาลยุติธรรมเป็นองค์กรสร้างหลักประกันความสงบสุขของสังคม
เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน ที่อาคารสถาบันพัฒนาข้าราชการฝ่ายตุลาการศาลยุติธรรม ถ.รัชดาภิเษก ห้องประชุมสัญญา ธรรมศักดิ์ นายวีระพงศ์ สุดาวงศ์ ประธานศาลฎีกา ให้เกียรติบรรยายพิเศษ เรื่อง “ข้อสังเกตบางประการในการรับฟังความคิดเห็นปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษในความผิดสำคัญ” ในพิธีเปิดโครงการส่งเสริมการประสานความร่วมมือด้านการยุติธรรมของหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรม ประจำปี พ.ศ. 2570 : สัมมนาเชิงปฏิบัติการ เรื่องการรับฟังความคิดเห็นการปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษ หรือที่เรียกว่า “ยี่ต๊อก” โดยมีผู้บริหารศาลยุติธรรมและสำนักงานศาลยุติธรรม ผู้พิพากษา ผู้แทนจากหน่วยงานกระบวนการยุติธรรมและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ผู้ทรงคุณวุฒิ ร่วมงานอย่างคับคั่ง
โดยการบรรยายพิเศษ นายวีระพงศ์ เล่าย้อนถึงประสบการณ์การนั่งบัลลังก์พิจารณาพิพากษาคดีต่างๆ เพื่อให้ผู้เข้าร่วมงานรับฟังเป็นตัวอย่างคดี ซึ่งนำมาสู่หลักคิดการพัฒนาปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษหรือยี่ต๊อกในความผิดสำคัญ ที่ขณะนี้มีแนวทางพิจารณาความผิด 5 เรื่อง ได้แก่ 1. คดียาเสพติด คดีตาม พ.ร.ก.มาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. 2566 และคดีความผิดเกี่ยวกับการเลือกตั้งที่สำคัญ 2. คดีจราจรทางบกและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง 3. คดีอาวุธปืน ตาม พ.ร.บ.อาวุธปืน เครื่องกระสุนปืน วัตถุระเบิด ดอกไม้เพลิง และสิ่งเทียมอาวุธปืน พ.ศ. 2490 4. คดีทุจริตและประพฤติมิชอบ และ 5. คดีสิ่งแวดล้อม
นายวีระพงศ์ กล่าวระหว่างการบรรยายว่า วิสัยทัศน์หลักในการปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษ คือให้เป็นหลักประกันความสงบสุขของสังคม กฎหมายในเมืองไทยนั้นดี ส่วนที่อาจเห็นว่าทำไมยังไม่สงบสุขเท่าไร ทำไมเอาอาชญากรรมไม่อยู่ เพราะการลงโทษ การบังคับโทษ การบังคับใช้กฎหมายยังไม่สัมฤทธิ์ผล ลงเบาไปก็ไม่กลัว ตัวอย่างความผิดเกี่ยวกับอาวุธปืนบางทีว่าชอบสะสมไว้ แต่ตั้งคำถามว่าเหตุใดถึงสะสม ซึ่งไม่รู้ว่าบางส่วนนำไปให้บุคคลอื่นใช้หรือไม่ ก็กลายเป็นปืนผิดมือ ขูดลบเลขทะเบียน สุดท้ายขึ้นศาล ซึ่งนับแต่เป็นผู้พิพากษามายังไม่เคยเห็นที่มีฟ้องเจ้าของปืนเป็นผู้สนับสนุนที่ให้คนอื่นมีปืนนั้นไว้ในครอบครองโดยไม่ได้รับอนุญาต อาวุธปืนกลายเป็นเหมือนรถจักรยานเอาไปขี่เมื่อใดก็ได้ ทั้งที่เป็นวัตถุที่ทำให้เสียชีวิตได้
หรือตัวอย่างหลายปีมาแล้วมีโรงเรียนทะเลาะกัน คนรับเคราะห์เป็นชาวบ้านประชาชนโดนลูกหลง ไปงานบุญ งานแต่งตามต่างจังหวัดบางทีมีเหตุให้ต้องระวังทั้งชีวิต ทรัพย์สิน ทำไมคนไทยต้องอยู่แบบนี้ ขณะนี้ถึงเวลาที่จะเอาจริงเอาจัง และเรื่องของการปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษควรประกาศออกไปได้เลยว่าหากมีความผิดตามที่กำหนดจะเป็นอย่างไร โดยเชื่อว่าหากบัญชีมาตรฐานการลงโทษหนักพอ จะยับยั้งปัญหาอาชญากรรมได้ ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนจะมีหลักประกันเพิ่มมากขึ้น ในฐานะผู้พิพากษาวันนี้จะไม่ทำหน้าที่เฉยๆ เราควรแสดงบทบาทในการปกป้องคุ้มครองสังคมที่เราอยู่ด้วยกัน และในส่วนคดียาเสพติด คดีจราจร เช่น เมาแล้วขับ คดีสิ่งแวดล้อม คดีการทุจริต เช่นกัน ในวันนี้เราควรปกป้องสังคม
มีหลักประกันให้สังคมว่าคนที่กระทำผิดต้องรับโทษอะไร วันนี้ศาลยุติธรรมจะลองดู จะช่วยสังคม ถึงเวลาแล้วจะเหยาะแหยะไม่ได้ ต้องคุ้มครองปกป้องสิทธิเสรีภาพประชาชน ความรับผิดชอบต่อสังคมของศาลจะทำให้ออกมาเป็นรูปธรรม ตัวอย่างเช่นคดีสิ่งแวดล้อมหารือกับเลขาธิการสำนักงานศาลยุติธรรมจะรวบรวมข้อมูลในชั้นศาลชั้นต้น ศาลชั้นอุทธรณ์ และชั้นฎีกาเกี่ยวกับผลคำพิพากษาการคืนแผ่นดินให้กับกรมอุทยานฯ กรมป่าไม้ ว่าปีนี้ดำเนินการได้เท่าใด อย่างไร รวดเร็วหรือไม่ แต่ไม่ใช่การตั้งเป้าลงโทษจำเลย แต่เพื่อตอบคำถามให้ได้เป็นรูปธรรม ซึ่งสิ่งเหล่านี้คือความท้าทายของศาลยุติธรรม โดยเมื่อเป็นคดีความแล้วเราต้องดูแลโดยเวลาที่ไม่ชักช้า ให้ผู้พิพากษาทำงานให้เต็มที่ตามเจตนารมณ์ของกฎหมาย หรืออย่างคดีการทุจริตฯ ไม่ได้มุ่งปราบปรามเพียงอย่างเดียวแต่พยายามออกแบบทำให้การปราบปรามการทุจริตของเจ้าหน้าที่กับการคุ้มครองสิทธิเจ้าหน้าที่ในการปฏิบัติหน้าที่ได้ดุลยภาพ ไม่ให้เสียกำลังใจจากการถูกฟ้องกลับ เราต้องเปิดช่องให้พอเหมาะระหว่างให้สิทธิผู้เสียหายฟ้องคดีเองได้ง่าย กับศาลต้องตรวจสอบว่าการฟ้องนั้นมาศาลด้วยมือที่สุจริตหรือไม่
ประธานศาลฎีกา กล่าวด้วยว่า การตั้งคณะอนุกรรมการพิจารณาปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษขึ้นมา เจตนารมณ์คือ อยากให้สังคมในประเทศเราสงบสุข ตนไม่เข้าก้าวก่ายดุลพินิจของคณะอนุกรรมการฯ แต่ละท่าน ให้เป็นเรื่องพิจารณากลั่นกรองกันในแต่ละคณะ โดยมาตรฐานไม่ได้แปลว่าแข็งกระด้าง ซึ่งผู้พิพากษาคุ้นเคยกับการใช้บัญชีมาตรฐานการลงโทษมานานแล้วเพราะแต่ละศาลก็มีบัญชีมาตรฐานการลงโทษ เวลาที่จะไม่ยึดแนวบัญชีนั้นก็จะปรึกษาผู้พิพากษาหัวหน้าศาล แล้วเขียนเหตุผลลงในคำพิพากษาว่าเหตุใดไม่ยึดตามมาตรฐาน ซึ่งเรื่องแบบนี้เกิดขึ้นได้เพราะมาตรฐานเป็นเรื่องที่มนุษย์กำหนดขึ้น จึงต้องยืดหยุ่น ผู้พิพากษาสามารถใช้ดุลพินิจได้แต่ต้องอยู่บนพื้นฐานของเหตุผล ไม่ใช่อำเภอใจ ต้องมีเหตุผลที่หนักแน่นชี้แจงได้ว่าเหตุใดมีดุลพินิจที่แตกต่างจากแนวมาตรฐานการลงโทษ โดยสิ่งที่กำลังดำเนินการนี้ อะไรที่เป็นประโยชน์ต่อประเทศชาติ สังคม ตนจะทำ ต้องเดินหน้าแล้ว โดยการบริหารที่ดีต้องมีความโปร่งใส บัญชีมาตรฐานการลงโทษควรจะประกาศให้ประชาชนทราบด้วย เพื่อทราบหลักเกณฑ์เกี่ยวกับโทษที่เขาจะได้รับหากกระทำความผิด หรือละเมิดกฎหมาย เพื่อจะป้องปรามไม่กระทำผิด
ขณะที่ในวันนี้ยังมีการจัดสัมมนาวิชาการ เรื่องแนวทางปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษ และการเปิดรับฟังความคิดเห็นแบบ onsite จนถึงเวลา 16.30 น. ด้วย เพื่อรวบรวมความเห็นเสนอต่อคณะอนุกรรมการปรับปรุงบัญชีมาตรฐานการลงโทษทั้ง 5 คณะ เพื่อกำหนดมาตรฐานการลงโทษให้สอดคล้องต่อความคิดเห็นของภาคส่วนที่เกี่ยวข้องต่อไป 
ด้านนายสุริยัณห์ หงษ์วิไล โฆษกศาลยุติธรรม กล่าวว่า นี่เป็นนโยบายสำคัญของประธานศาลฎีกาที่อยากให้กระบวนการยุติธรรมช่วยคุ้มครองสังคมได้ เรื่องหนึ่งที่เป็นรูปธรรมเร็วที่สุดตอนนี้คือบัญชีมาตรฐานการลงโทษ โดยที่ประชาชนทั่วไปรู้จักกันในชื่อ “ยี่ต๊อก” โดยมีอยู่ในศาลแต่ละศาล ผู้พิพากษาทุกท่านใช้ “ยี่ต๊อก” เป็นแนวทางประกอบวิธีการกำหนดโทษ เพื่อให้วิธีการกระทำความผิดที่เหมือนกันต้องได้รับการลงโทษที่ใกล้เคียงกัน ไม่ได้ไปกำหนดหรือบังคับดุลพินิจของผู้พิพากษาแต่ช่วยในเรื่องดุลพินิจของผู้พิพากษา โดยทางประธานศาลฎีกาที่ได้มีดำริให้รีบทำเรื่องนี้เพราะมีกลุ่มคดีอยู่หลายประเภทอย่างเช่นคดีเกี่ยวกับสิ่งแวดล้อม คดีเกี่ยวกับ พ.ร.บ.จราจรทางบก เกี่ยวกับยาเสพติด อาวุธปืน การทุจริต ยังเป็นปัญหาอยู่ ประธานศาลฎีกาจึงอยากให้ศาลในฐานะขององค์กรหลักที่จะลงโทษมาตรวจสอบและดูว่าบัญชีมาตรฐานการลงโทษในแต่ละศาลสอดคล้องกันหรือไม่ และที่สำคัญสามารถที่จะใช้ได้สอดคล้องกับสภาพสังคมปัจจุบัน หรือทำให้สถิติกระทำความผิดลดลงหรือไม่ โดยงานในวันนี้เป็นครั้งแรกด้วยที่เปิดรับฟังความคิดเห็นของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและประชาชนเพื่อร่วมกันกำหนดมาตรฐานการลงโทษให้สอดคล้องกับความเป็นจริง
เมื่อถามว่าหลังจากการพูดคุยจะใช้เวลาเท่าไรถึงจะออกตัวยี่ต๊อกได้ นายสุริยัณห์ กล่าวว่า คณะอนุกรรมการทั้ง 5 คณะจะนำความเห็นที่ได้รับไปรวบรวมจัดทำเป็นบัญชียี่ต๊อก เป็นคดีที่สำคัญและฟ้องกันเข้ามามากก่อนเสนอไปยังประธานศาลฎีกา โดยคณะอนุกรรมการได้เริ่มทำงานและวางกรอบเวลาเอาไว้แล้ว คาดว่าจะเสร็จก่อนสิ้นปีนี้ ก่อนจะประกาศให้ประชาชนรับทราบด้วย และจะพยายามทำให้เป็นมาตรฐานเดียวกันในศาลทั่วประเทศ แต่ก็ยังมีความยืดหยุ่นอยู่บ้างในแต่ละพื้นที่ผู้พิพากษาก็ยังใช้ดุลพินิจของตัวเองต่างจากบัญชีมาตรฐานการลงโทษได้ และจากคณะอนุกรรมการที่ได้ตรวจสอบยังมีความแตกต่างกันอยู่บ้างแม้ว่าจะไม่แตกต่างอย่างสิ้นเชิง แต่จะเห็นได้ว่าพื้นที่ต่างๆ มีความแตกต่างอยู่บ้าง
เมื่อถามว่ามาตรฐานที่กำหนดจากศาลจะส่งผลในชั้นสอบสวนของตำรวจและอัยการหรือไม่ นายสุริยัณห์ กล่าวว่า จริงๆ ศาลเหมือนเป็นปลายทางของคดี แต่แนวทางที่กำลังจะทำหวังว่าจะส่งผลไปที่สังคม ไปช่วยแก้ปัญหาในจุดเริ่มต้นเมื่อเราประกาศอย่างชัดเจนจะทำให้การเริ่มกระทำความผิดลดลง
