นักวิชาการ ชี้บรรจุ ‘ชุดไทย’ ไม่ต้องรื้อหลักสูตร เตือนสอนผิดวิธี เสี่ยงปลูกฝังเกลียดชัง

นายอรรถพล อนันตวรสกุล อาจารย์ประจําคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เปิดเผยว่า ตามที่ กระทรวงศึกษาธิการ(ศธ.) และกระทรวงวัฒนธรรม(วธ.) เตรียมจัดทำองค์ความรู้ ด้านผ้าไทย ศิลปหัตถกรรม ประวัติศาสตร์ และความหลากหลายทางวัฒนธรรม เข้ากับการพัฒนาผู้เรียนและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ เพื่อสร้างทักษะอาชีพและรายได้ให้ชุมชน นั้น แนวทางการนำเรื่องชุดไทยพระราชนิยมและมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม (Intangible Cultural Heritage: ICH) มาส่งเสริมการเรียนรู้ในสถานศึกษา ปัจจุบันเนื้อหาเกี่ยวกับวัฒนธรรมปรากฏอยู่ในหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานแล้ว โดยเฉพาะในกลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ทั้งส่วนของหน้าที่พลเมืองและวัฒนธรรม รวมถึงวิชาประวัติศาสตร์ ทั้งนี้ ส่วนตัวมองว่า ความร่วมมือดังกล่าว สามารถดำเนินการภายใต้หลักสูตรที่มีอยู่ได้ โดยไม่จำเป็นต้องจัดทำหรือเขียนหลักสูตรใหม่ เนื่องจากเรื่องมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ทั้งระดับไทย อาเซียน และสากล เป็นเนื้อหาที่หลักสูตรกำหนดตัวชี้วัดไว้แล้ว เพียงแต่ต้องเพิ่มเติมหัวข้อการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับสถานการณ์และความเคลื่อนไหวทางวัฒนธรรมร่วมสมัย ตัวอย่างเช่น หากชุดไทยได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของยูเนสโก โรงเรียนก็สามารถนำเรื่องดังกล่าวมาเพิ่มเติมเป็นหัวข้อการเรียนรู้ เพื่อให้เด็กได้ศึกษาและทำความเข้าใจมากขึ้น โดยเป็นการส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ภายใต้รายวิชาเดิม ไม่ใช่การเปิดวิชาใหม่แต่อย่างใด

นายอรรถพล กล่าวต่อว่า สิ่งสำคัญอยู่ที่การออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ของครู ไม่ใช่ตัวหลักสูตร เพราะหลักสูตรไม่ได้กำหนดให้ครูต้องสอนด้วยวิธีท่องจำ แต่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้รู้จักและวิเคราะห์ว่ามรดกทางวัฒนธรรมแต่ละอย่างเกิดขึ้นจากปัจจัยและบริบททางสังคมอย่างไร ครูจึงควรพัฒนาการเรียนรู้ให้ก้าวไกลกว่าการจดจำว่าสิ่งนั้นคืออะไร มีที่มาจากที่ใด หรือเป็นของประเทศใด แต่ต้องทำให้ผู้เรียนเข้าใจถึงกระบวนการก่อกำเนิดและพัฒนาการของวัฒนธรรมผ่านปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้คนและสังคมโดยเฉพาะในภูมิภาคอาเซียน วัฒนธรรมจำนวนมากมีรากฐานร่วมกัน ไม่ได้เป็นของประเทศใดประเทศหนึ่งเพียงลำพัง แต่เกิดจากการแลกเปลี่ยน รับเอา และปรับประยุกต์ให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละสังคม การเรียนรู้วัฒนธรรมจึงควรทำให้เด็กเข้าใจทั้งอัตลักษณ์ของตนเองและความเชื่อมโยงกับวัฒนธรรมของประเทศอื่น ตลอดจนเห็นคุณค่าของความหลากหลายทางวัฒนธรรม ซึ่งจะนำไปสู่การสร้างสำนึกความเป็นพลเมืองโลก

“เราต้องไม่สอนวัฒนธรรมเพื่อสร้างความเกลียดชัง หรือสอนเพื่อประกาศความเป็นเจ้าของแต่เพียงฝ่ายเดียว เพราะวัฒนธรรมไม่มีใครเป็นเจ้าของลำพัง แต่เป็นสิ่งที่เกิดจากปฏิสัมพันธ์ร่วมกันของผู้คนในสังคม สิ่งที่ศธ. และวธ. ต้องระมัดระวังคือ การทำให้การเรียนรู้ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมกลายเป็นเครื่องมือในการประกาศความเป็นเจ้าของ หรือสร้างความรู้สึกว่าวัฒนธรรมของประเทศหนึ่งแตกต่างและเหนือกว่าประเทศอื่น เพราะในความเป็นจริง ผู้คนในภูมิภาคสุวรรณภูมิมีการติดต่อสื่อสาร แลกเปลี่ยน และรับเอาวัฒนธรรมระหว่างกันมาอย่างต่อเนื่อง ก่อนจะนำมาปรับให้เข้ากับสภาพแวดล้อมของตนเอง ขณะที่การขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของยูเนสโก ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อประกาศกรรมสิทธิหรือความเป็นเจ้าของวัฒนธรรม แต่เป็นการยอมรับและตระหนักถึงคุณค่าของสิ่งที่มีความโดดเด่นและเป็นอัตลักษณ์ของชุมชนหรือสังคมหนึ่งๆ แม้บางส่วนจะมีรากฐานหรือความเชื่อมโยงกับวัฒนธรรมของสังคมอื่นก็ตาม” นายอรรถพล กล่าว