รัฐบาล โต้ข้อเสนอเลิกศูนย์ CI ย้อนยกเลิกแล้วใช้อะไรแทน ย้ำอย่าสับสนตรวจสอบตัวบุคคล กับเอกสารรับรองสัญชาติ

เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน ร.อ.หญิง ภัทร์ดารัสมิ์ ทองสลวยกร รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยกรณีที่มีการวิพากษ์วิจารณ์การดำเนินงานของศูนย์ออกเอกสารรับรองบุคคล (Certificate of Identity : CI) สำหรับแรงงานเมียนมา โดยเรียกร้องให้รัฐบาลยกเลิกศูนย์ดังกล่าวและเปลี่ยนไปใช้ระบบบัตรประจำตัวคนซึ่งไม่มีสัญชาติไทย (บัตรสีชมพู) ว่าการเสนอให้ยกเลิกระบบเดิมเป็นเรื่องที่สามารถวิพากษ์วิจารณ์ได้ แต่ผู้เสนอควรตอบให้ได้ด้วยว่าจะนำระบบใดมาใช้แทน และระบบดังกล่าวจะทำงานได้ครบถ้วนจริงหรือไม่ เพราะการบริหารแรงงานต่างด้าวไม่ใช่แค่การออกบัตรหรือเก็บข้อมูลบุคคล แต่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบตัวตน การจัดการสถานะ และการประสานเอกสารกับประเทศต้นทาง ดังนั้น การเสนอให้ยกเลิกระบบ CI ควรมาพร้อมกับข้อเสนอเกี่ยวกับระบบทดแทนที่ชัดเจน ทั้งด้านกฎหมาย ขั้นตอนการดำเนินงาน การเชื่อมโยงข้อมูล และมาตรการรองรับผลกระทบ เพื่อให้การเปลี่ยนผ่านเกิดขึ้นได้จริงโดยไม่กระทบต่อแรงงาน นายจ้าง และระบบบริหารจัดการของประเทศ

สำหรับข้อวิจารณ์ที่ว่า CI ไม่สามารถยืนยันสัญชาติเมียนมาได้อย่างสมบูรณ์ ต้องทำความเข้าใจให้ตรงกันก่อนว่า “การตรวจสอบตัวบุคคล” กับ “การรับรองสัญชาติ” เป็นคนละกระบวนการ ประเทศไทยมีอำนาจจัดเก็บประวัติ ตรวจสอบอัตลักษณ์บุคคล และพิจารณาสิทธิการอยู่หรือทำงานตามกฎหมายไทย แต่การรับรองสัญชาติเมียนมาและการออกเอกสารของประเทศต้นทางเป็นอำนาจของหน่วยงานเมียนมา ไทยไม่สามารถทำหน้าที่แทนได้โดยลำพัง

การที่ CI ไม่ใช่เอกสารรับรองสัญชาติอย่างสมบูรณ์ไม่ได้แปลว่าเอกสารนี้ไม่มีประโยชน์ เพราะยังเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการจัดการเอกสารและสถานะแรงงาน ช่วยให้แรงงานดำเนินการด้านเอกสารในประเทศไทยได้โดยไม่ต้องเดินทางกลับไปดำเนินการทุกขั้นตอน ทั้งนี้ การมี CI ไม่ได้ทำให้ได้รับอนุญาตให้อยู่หรือทำงานในไทยโดยอัตโนมัติ ยังต้องเป็นไปตามกฎหมายไทย

ร.อ.หญิง ภัทร์ดารัสมิ์กล่าวว่า ผู้ที่เสนอให้ยกเลิก CI แล้วใช้ระบบขึ้นทะเบียนหรือเก็บข้อมูลชีวมิติของไทย ต้องตอบให้ชัดว่าจะจัดการเอกสารสำหรับการเดินทางระหว่างไทยกับเมียนมาอย่างไร จะเชื่อมโยงและตรวจสอบข้อมูลกับประเทศต้นทางได้อย่างไร รวมถึงใครจะรับรองเอกสารเมื่อแรงงานต้องเดินทางกลับประเทศหรือสิ้นสุดการจ้างงาน เพราะการที่ไทยจัดเก็บข้อมูลบุคคลได้ ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถออกเอกสารแทนประเทศต้นทางได้ทุกกรณี หากยังไม่มีระบบรองรับที่ชัดเจน การยกเลิกก่อนแล้วค่อยตามแก้ปัญหาภายหลังอาจสร้างภาระให้ทั้งแรงงาน นายจ้าง และหน่วยงานไทย ดังนั้น ก่อนเรียกร้องให้รื้อกลไกเดิม ผู้เสนอควรแสดงให้เห็นก่อนว่าทางเลือกใหม่สามารถแก้ปัญหาได้จริง ไม่ใช่เพียงเปลี่ยนชื่อระบบแต่ยังตอบคำถามสำคัญไม่ได้

ส่วนข้อร้องเรียนเรื่องค่าธรรมเนียม หรือการเอาเปรียบแรงงานภายในศูนย์ CI หากมีการเรียกเก็บเงินไม่เป็นธรรมหรือไม่เป็นไปตามหลักเกณฑ์ ต้องตรวจสอบเป็นรายกรณีและดำเนินการในส่วนที่อยู่ภายใต้อำนาจหน้าที่ การที่หน่วยงานเมียนมาเป็นผู้ออกเอกสาร ไม่ได้ทำให้การดำเนินการภายในประเทศไทยพ้นจากการตรวจสอบ จึงต้องแยกให้ออกระหว่างการแก้ไขข้อบกพร่อง หรือการกระทำที่ไม่ถูกต้อง กับการเรียกร้องให้ยกเลิกกลไกทั้งหมด เพราะเป็นคนละเรื่องกัน การพบปัญหาในบางขั้นตอนไม่ได้ทำให้ข้อเสนอรื้อระบบทั้งหมดกลายเป็นคำตอบโดยอัตโนมัติ

รองโฆษกประจำสำนักนายกฯกล่าวว่า ข้อกล่าวหาว่ารัฐบาลเพิกเฉยต่อกรณีเมียนมากำหนดให้แรงงานส่งรายได้กลับประเทศอย่างน้อยร้อยละ 25 นั้น ไม่ตรงกับการดำเนินการที่เกิดขึ้นจริง เนื่องจากนายจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ รมว.แรงงาน ได้เชิญทูตแรงงานเมียนมาเข้าหารือแล้ว และเตรียมส่งหนังสืออย่างเป็นทางการผ่านกระทรวงการต่างประเทศ เพื่อคัดค้านการนำหลักฐานการโอนเงินย้อนหลัง 3-6 เดือนมาเป็นเงื่อนไขประกอบการออกเอกสาร CI โดยฝ่ายไทยเห็นว่าไม่ควรนำสิทธิในการส่งเงินให้ครอบครัวมาเป็นข้อผูกมัดต่อการทำงานในต่างประเทศ ทั้งนี้ การส่งเงินกลับประเทศ การจัดเก็บภาษี และค่าธรรมเนียมการจัดทำเอกสารเป็นคนละประเด็น ต้องตรวจสอบตามกฎหมายและหลักฐานที่เกี่ยวข้อง ไม่ควรนำมารวมเป็นข้อกล่าวหาเดียวโดยไม่มีข้อมูลรองรับ

รัฐบาลยังเดินหน้าจัดระบบแรงงานในภาพรวม โดยที่ประชุมคณะกรรมการนโยบายการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว (คบต.) เมื่อวันที่ 6 พ.ย.ที่ผ่านมา เห็นชอบแนวทางต่ออายุใบอนุญาตทำงานให้แรงงานที่กำลังจะสิ้นสุดในช่วงเดือน ก.พ.-มี.ค.2570 สามารถทำงานต่อเนื่องได้ถึงวันที่ 13 ก.พ.2572 รวมถึงผ่อนผันแรงงานที่มีสถานะไม่ถูกต้องตามกฎหมาย ให้อยู่และทำงานในประเทศไทยได้ชั่วคราวอีก 1 ปี พร้อมเพิ่มทางเลือกนำเข้าแรงงานจากประเทศศรีลังกา เพื่อรองรับความต้องการของตลาดแรงงานและลดผลกระทบต่อผู้ประกอบการ

“รัฐบาลไม่ได้ปฏิเสธการตรวจสอบ และไม่ได้เพิกเฉยต่อปัญหาที่เกิดขึ้น แต่การแก้ปัญหาต้องแยกแยะให้ถูกว่าเรื่องใดเป็นด้วยว่าจะใช้อะไรแทน จะดูแลแรงงานอย่างไร และจะรับมือกับผลกระทบที่ตามมาอย่างไร รัฐบาลไม่สามารถตัดสินใจข้อบกพร่องที่ต้องตรวจสอบ เรื่องใดเป็นอำนาจของประเทศต้นทาง และเรื่องใดเป็นหน้าที่ของไทย การเรียกร้องให้ยกเลิกทำได้ แต่ต้องตอบให้ได้รื้อระบบโดยไม่มีหลักประกันว่าประเทศจะจัดการปัญหาที่เกิดขึ้นได้” ร.อ.หญิง ภัทร์ดารัสมิ์กล่าว

แนวทางที่เหมาะสมจึงไม่จำเป็นต้องเป็นการคงระบบเดิมไว้ทั้งหมดหรือยกเลิกระบบเดิมทันที แต่ควรพิจารณาปรับปรุงระบบ CI ให้มีประสิทธิภาพ โปร่งใส ตรวจสอบได้ และพัฒนาระบบทดแทนในระยะยาว โดยต้องกำหนดมาตรการเปลี่ยนผ่านที่ชัดเจนก่อนดำเนินการ เพื่อไม่ให้เกิดช่องว่างทางกฎหมายและส่งผลกระทบต่อการบริหารแรงงานต่างด้าว

ร.อ.หญิง ภัทร์ดารัสมิ์กล่าวด้วยว่า การวิจารณ์รัฐบาลเป็นสิทธิที่ทำได้ แต่ข้อเสนอที่มีคุณภาพต้องไม่หยุดอยู่แค่การชี้ว่าระบบเดิมมีข้อจำกัด ต้องแสดงให้เห็นด้วยว่ามีทางเลือกที่ดีกว่าและสามารถนำไปปฏิบัติได้จริง เพราะการเรียกร้องให้ยกเลิกเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการตั้งคำถาม ไม่ใช่คำตอบของการบริหารประเทศ เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงแล้วเกิดผลกระทบขึ้น ผู้ที่ต้องรับผิดชอบต่อแรงงาน นายจ้าง และประชาชนไทย คือหน่วยงานของรัฐ รัฐบาลจึงต้องตัดสินใจบนพื้นฐานของกฎหมาย ข้อเท็จจริง และผลประโยชน์ของประเทศไทย ไม่ใช่ทำตามข้อเรียกร้องโดยไม่ประเมินผลที่จะตามมา