“ยศชนัน“ แจงยิบลงพื้นที่แก้สารพิษแม่น้ำสาย กางแผนลุยระยะยาว แก้ปัญหาด้วยวิทยาศาสตร์ที่เห็นผลลัพธ์ ดันสร้างฝายดักตะกอน พร้อมให้กำลังใจนักวิจัยเกาะติดพื้นที่ ยืนยัน “M-Sense” ช่วยตรวจคัดกรองสารหนูได้จริง

เมื่อวันที่ 15 พ.ย. นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) สรุปภารกิจหลังนำทีมลุยพื้นที่ชายแดนตรวจสอบวิกฤตการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในแม่น้ำสาย และนำนวัตกรรมขั้นสูง จาก สวทช. ที่สามารถใช้งานได้จริงในชีวิตประจำวัน เข้าช่วยเหลือประชาชนในพื้นที่อย่างเร่งด่วน

นายยศชนัน กล่าวว่า การลงพื้นที่จังหวัดเชียงรายในครั้งนี้ เป็นการติดตามความคืบหน้าโครงการขยายระบบผลิตน้ำประปาชุมชนที่ดำเนินการไว้เมื่อประมาณ 3 เดือนก่อน ซึ่งใช้เทคโนโลยีระบบกรองร่วมกับระบบอาร์โอ (RO) เพื่อลดปริมาณสารหนูและโลหะหนัก พบว่าระบบยังคงทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ แนวทางการแก้ปัญหาอย่างยั่งยืนในระยะยาว การแก้ไขที่ดีที่สุดคือการจัดการที่ต้นน้ำ ซึ่งรัฐบาลได้ดำเนินการควบคู่กันไปในหลายมิติ ทั้งการหารือร่วมกับฝ่ายจีนและเมียนมาอย่างต่อเนื่อง โดยมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเป็นเจ้าภาพหลักในการเจรจา รวมถึงกลไกระดับพื้นที่ที่ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายประสานงานกับฝ่ายเมียนมา นอกจากนี้ ยังเตรียมสื่อสารประเด็นดังกล่าวไปยังองค์การสหประชาชาติ (UN) และหน่วยงานระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้อง เนื่องจากแม่น้ำสายหนึ่งหล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนหลายประเทศ ทุกฝ่ายจึงต้องดำเนินการด้วยความรับผิดชอบร่วมกัน

นายยศชนัน กล่าวต่อว่า ขณะเดียวกันในฝั่งประเทศไทยได้วางมาตรการระยะยาวเพื่อแก้ไขปัญหาทั้งระบบโดยอาศัยหลักวิศวกรรมและงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ ดังนี้
เร่งสร้างฝายชะลอน้ำดักตะกอนพิษ – เนื่องจากข้อมูลทางวิชาการชี้ชัดว่าสารหนูมักสะสมอยู่ในตะกอนดิน ภายหลังการลงพื้นที่จึงได้ประชุมร่วมกับผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย โดยในฐานะที่กำกับดูแลด้านภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือ ได้มอบหมายให้จังหวัดเชียงรายเร่งเสนอโครงการจัดทำฝายชะลอน้ำเพื่อดักตะกอนให้ตกลงสู่ก้นแม่น้ำและกำจัดสารหนูออกไป โดยจะนำแผนโครงการเดิมที่เคยเสนอไว้เมื่อ 2 ปีก่อนมาบูรณาการร่วมกับแผนของจังหวัด เพื่อประเมินจุดเร่งด่วนที่ต้องดำเนินการก่อน

นายยศชนัน กล่าวว่า ใช้วิทยาศาสตร์และห้องปฏิบัติการสร้างหลักฐานการเจรจา – กระทรวง อว. ได้ระดมสรรพกำลังด้านงานวิจัยเข้ามาสนับสนุนอย่างเต็มที่ ทั้งการร่วมกับ มหาวิทยาลัยนเรศวร ใช้เทคโนโลยีตรวจพิสูจน์ระดับ ไอโซโทป (Isotope) เพื่อยืนยันแหล่งที่มาของสารหนูว่าเป็นตัวเดียวกับแหล่งต้นกำเนิดหรือไม่ รวมถึงการผลักดันให้มีห้องปฏิบัติการมาตรฐานของฝ่ายจีนเข้ามาดำเนินการร่วมกันและตรวจเทียบมาตรฐาน (Recheck) ในพื้นที่ เพื่อให้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เป็นที่ยอมรับร่วมกันของทุกฝ่ายในการเจรจา พร้อมทั้งลงพื้นที่ให้กำลังใจทีมนักวิจัยที่ปักหลักทำงานเกาะติดพื้นที่เพื่อช่วยเหลือประชาชน

นายยศชนัน กล่าวอีกว่า สำหรับการรับมือเฉพาะหน้าในวันนี้ ได้นำนวัตกรรมชุดเซนเซอร์ตรวจวัดสารหนูภาคสนามแบบพกพา “M-Sense” จากศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สวทช. ลงพื้นที่เพิ่มเติมเพื่อมอบให้หน่วยงานในพื้นที่นำไปใช้คัดกรองคุณภาพน้ำ ยืนยันว่าชุดตรวจนี้สามารถช่วยคัดกรองสารหนูได้อย่างแม่นยำและใช้งานได้จริง โดยมีจุดเด่นคือรู้ผลภายใน 3-5 นาที จากเดิมที่ต้องเก็บตัวอย่างน้ำส่งตรวจในห้องปฏิบัติการซึ่งใช้เวลานาน การมีชุดตรวจภาคสนามจะช่วยให้ประชาชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถตรวจสอบเฝ้าระวังได้บ่อยครั้งขึ้น เตรียมความพร้อม และดูแลความปลอดภัยในการใช้น้ำของพี่น้องประชาชนได้อย่างทันท่วงที

“ในการประชุมร่วมกับผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ยังได้หารือถึงการเตรียมความพร้อมรับมือสถานการณ์ ฝุ่นควันและไฟป่าล่วงหน้าก่อนเข้าสู่ช่วงฤดูการเผาไหม้ในเดือนก.พ.70 โดยได้มีการติดตั้งระบบ กล้องอัตโนมัติ สำหรับเฝ้าระวังและตรวจจับไฟป่าในพื้นที่เสี่ยง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการป้องกันและแก้ไขปัญหาอย่างทันท่วงที” นายยศชนัน กล่าว