หน้าแรก การเมือง NGO เบิกเนตร!...

NGO เบิกเนตร! หลังเจอเคส ‘เทรดผู้ลี้ภัย’ ดีลแลกตัวข้ามรัฐ? ทำ UN ต้องคอมเมนต์ไทยครั้งแรก

19.11.26 | 19:29 น.

ภาคประชาสังคม เบิกเนตร! หลังเจอเคส ‘เทรดผู้ลี้ภัย’ ดีลแลกเปลี่ยนตัวข้ามรัฐ? 1 ใน 7 เป็น ‘เด็ก’-ต้นเหตุ ‘ยูเอ็น’ คอมเมนต์ไทยครั้งแรกสดๆ ร้อนๆ จี้ออกมาตรกาาป้องกัน หวั่นเป็นที่ครหาในเวทีโลก ‘เอื้อประเทศอื่นมีอิทธิพล’

เมื่อเวลา 13.00 น. วันที่ 19 พฤศจิกายน ที่ห้องประชุมศาสตราจารย์ ดร.ประสาท หลักศิลา (ห้อง 11-201) คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มูลนิธิสิทธิเพื่อสันติภาพ (PRF) ร่วมกับภาควิชานิติศาสตร์ จัดเวทีเปิดตัว ‘คู่มือการให้ความช่วยเหลือผู้โยกย้ายถิ่นในประเทศไทย’ พร้อมวงเสวนาแลกเปลี่ยน ‘สถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ และกลไกการคุ้มครองตาม พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานฯ‘

ท่ามกลางตัวแทนภาครัฐ นักวิชาการ นิสิต ตลอดจนตัวแทนภาคประชาสังคม และองค์กรระหว่างประเทศเข้าร่วมคับคั่ง เพื่อพูดคุยถึงผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชน พร้อมตอกย้ำหลักการห้ามส่งกลับไปเผชิญอันตราย (Non-Refoulement) ตามมาตรา 13 ของ พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ.2565


บรรยากาศเวลา 13.30 น. นายเย ชาน ลี (Yae Chan Lee) ผู้แทน สำนักงานข้าหลวงใหญ่แห่งสหประชาชาติว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (OHCHR) นำเสนอภาพรวมสถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ (Transnational Repression) ในไทยและอาเชียน

จากนั้นเวลา 14.30 น. เข้าสู่เวทีเสวนา ‘ส่องสถานการณ์การกดปราบข้ามชาติ กับแนวทางคุ้มครองทางกฎหมายและกลไกความร่วมมือในประเทศไทย‘ โดยมี น.ส.กฤตพร เสมสันทัด ผู้อำนวยการมูลนิธิสิทธิเพื่อสันติภาพ (PRF), ผศ.ดร.ประพีร์ อภิชาติสกล อาจารย์ประจำภาควิชานิติศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มศว, นายนฤนาท คุ้มไพบูลย์ ผู้อำนวยการสำนักคุ้มครองสิทธิมนุษยชน 2 ตัวแทนคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.), พ.ต.ท.สมัชญ์ บำรุงชาติ ผู้แทน สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง (สตม.) และ นางธัญสุดา หน่อแก้ว ผู้อำนวยการสำนักงานป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย (ผอ.สปท.) กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ ร่วมแลกเปลี่ยนแนวทางคุ้มครอง ดำเนินรายการโดย ผศ.ดร.พิชชา ใจสมคม อาจารย์ประจำภาควิชานิติศาสตร์

Advertisement

ในตอนหนึ่ง น.ส.กฤตพรกล่าวว่า มูลนิธิสิทธิเพื่อสันติภาพ (PRF) ได้ทำงานกับประชากรโยกย้ายถิ่นฐานในไทย เป็น ‘โลคอล NGO’ นอกจากตัวเมือง ยังอยู่ตามชายแดนผู้ลี้ภัย 9 ค่ายระหว่างไทย-เมียนมา โดยเราให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม รวมทั้งที่ผู้ไม่ได้อยู่ในศูนย์พักพิง ซึ่งมีเข้ามาในหลายรูปแบบ ทั้งหลบหนีเข้าเมือง ผู้ที่อยู่ในราชอาณาจักรแม้ใบอนุญาตสิ้นสุด หรือ กลุ่มที่หนีการประหัดประหาร

“ไทยรับผู้ลี้ภัยมาตลอด ตั้งแต่ครั้งประหัดประหาร 3 ฝ่าย ในกัมพูชา โดยมูลนิธิ PRF ให้ความช่วยเหลือพื้นฐาน สถานะบุคคล เพื่อให้เข้าถึงสิทธิที่พึงได้

“จนกระทั่งเมื่อ 2-3 ปีทีผ่านมา เราเห็น ‘แพทเทิร์นที่เกิดขึ้นในชุมชน’ ก่อนคำว่า ‘กดปราบข้ามชาติ’ จะถือกำเนิดขึ้น ผู้ลี้ภัยจะอยู่เป็นชุมชน เช่น ชาวเวียดนาม เราได้รับทราบว่ามีเจ้าหน้าที่ท้องที่คนไทย และเจ้าหน้าที่ทางการเวียดนามเข้ามาในบริเวณชุมชนผู้ลี้ภัย ซึ่งต้องบอกก่อนว่าผู้ลี้ภัยไม่มีสถานะตามกฎหมาย ทางการไทยก็ได้อะลุ่มอล่วยปิดตาข้างนึง มองเป็นการช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม เพราะถ้าส่งกลับเขาอาจเจออันตรายหรือถูกประหารได้

โดย ‘เจ้าหน้าที่เข้ามาสำรวจ’ ว่ามีกี่คน อยู่ตึกไหนบ้าง ทำให้รู้สึกไม่ปลอดภัย หลังจากนั้นก็มีการ ‘จับใหญ่’ ผู้ลี้ภัยที่เคยมองไทยเป็นที่ปลอดภัย ก็มองว่าอาจมีการร่วมมือกับบางอย่างหรือไม่ ระหว่างประเทศต้นทาง องค์กรฮิวแมนไรท์วอทช์ มองว่าลักษณะนี้คือ ‘การแลกเปลี่ยนตัวกัน’ ให้ความร่วมมือกันในการจับผู้เห็นต่าง มาสลับกัน เป็นการ Trade-off ซึ่งกันและกัน” น.ส.กฤตพรกล่าว และว่า ถ้าไม่มีการลักพาตัว ก็มักจะออกมาในรูปแบบ ‘การใช้กฎหมาย’ ส่งผลให้เกิดความกังขา เพราะการปราบปรามข้ามชาติ คือ ‘คำใหม่’ ไม่มีใครฟันธงได้ หรือยอมรับว่าเขากระทำสิ่งนี้

น.ส.กฤตพรกล่าวต่อว่า ประเทศไทยมี พ.ร.บ.อุ้มหาย ในปี 2565 นอกจากการจับใหญ่ ยังมีเคสที่เป็นเหมือนตัว ‘เบิกเนตร’ ภาคประชาสังคม คือการส่งผู้ร้ายข้ามแดน เป็นชาวเวียดนาม และชาวกัมพูชา 7 คน ซึ่ง 1 ในนั้นเป็น ‘เด็ก’ เมื่อกลับไป ตำรวจกัมพูชารวบ ชาร์จทันที จับข้อหากบฏ ลักษณะเช่นนี้เป็นการร่วมมือหรือไม่ หรือเป็นแค่การทำตามกฏหมายหน้างาน?

“มาตรา 13 ของ พ.ร.บ.ทรมานฯ เป็นมาตราแรกที่ห้ามรัฐทำ 3 อย่างคือ ‘ห้ามขับไล่ ห้ามส่งกลับ และส่งผู้ร้ายข้ามแดน’ แต่ในทางปฏิบัติกลับมีช่องทางรองรับให้รัฐไทยสามารถทำได้” น.ส.กฤตพรชี้

จากนั้นกล่าวถึงเส้นทางที่ผู้ลี้ภัยเจอบ่อย ‘4 ขั้นตอน’ คือ 1.จับกุม 2.ขึ้นศาลแขวง/จังหวัด 3.กักตัวตาม ม.54 และ 4.ส่งกลับ หรือส่งไปประเทศที่ 3

น.ส.กฤตพรกล่าวด้วยว่า กรณีชาวอุยกูร์ 40 ราย ทั้งที่ไม่ได้เป็นโทษอาญา หรือคดีร้ายแรงด้วยซ้ำ กลับถูกส่งกลับ

จากนั้นกล่าวถึง ‘ความท้าทายหน้างาน’ ประการแรกคือ ‘กฎหมายไม่สามารถบังคับใช้ได้จริง’ พร้อมยกกรณีตัวอย่าง เป็นเคสที่กำลังจะละเมิดมาตรา 13 ก็พบคำกล่าวอ้างเช่นว่า ‘ยังไม่เกิด’ หรือ ‘ไม่มีเจ้าภาพ’ เป็นต้น จึงต้องเลี่ยงไปใช้มาตราอื่นแทน และสุดท้ายเคสที่ถูกละเมิด ก็ถูกยกคำร้องไป

“พอมันเป็นเรื่องระหว่างประเทศ ความมั่นคง ฝั่งนโยบายที่สูงไปกว่า คนที่อยู่หน้างานที่บังคับใช้กฎหมายหรือข้ารายการ เมื่อมีประโยคนี้จึงไม่สามารถส่งกลับ เคสอุยกูร์ก็ไม่รู้จะไปฟ้องใคร สตม.ก็ทำตามกฎหมาย ทำให้เรามีความท้าทายในการพิสูจน์ว่า ม.13 จะถูกใช้บังคับได้อย่างไร” น.ส.กฤตพรกล่าว

จากนั้น น.ส.กฤตพรยังตั้งข้อสังเกตถึง ‘ยุทธวิธีส่งกลับ’ ว่ามีการเปลี่ยนไปตลอด เช่น ‘ต้องซื้อตั๋วกลับเอง’ แต่ในกรณีเพื่อบ้านที่มีพรมแดนติดกัน เข้าใจว่ามีรถ สตม.ไปส่งชายแดน

“ผลักดันส่งกลับได้เลย โดยไม่ต้องขึ้นศาลด้วย ผู้ลี้ภัยจากประเทศเพื่อนบ้าน แสดงว่าเขาเสี่ยงมากๆ ที่จะถูกจับและส่งกลับไป อย่างเคสกัมพูชา เกิดขึ้นใน 3 วัน ศุกร์ เสาร์ อาทิตย์ จากชายแดนถึงเลย

ก็ต้องถามว่าตอนนี้ประเทศไทย ไปถึงไหน และเป็นสาเหตุให้เราจัดงานเสวนานี้ขึ้นมา

น.ส.กฤตพรเผยว่า ล่าสุด ในการประชุมทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนที่เป็นสากล (Universal Periodic Review : UPR) ที่ประเทศสมาชิกของยูเอ็นได้มารีวิวสถานการณ์สิทธิในแต่ละประเทศซึ่งกันและกัน (รัฐสมาชิกคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ จาก 47 ประเทศ เป็นผู้ดำเนินการทบทวน)

อ่านข่าว

ซึ่งทางไทยก็ได้ส่ง 3 รายงานไป ทั้งรายงานรายงานของรัฐเอง ของภาคประชาสังคม และยูเอ็น เพื่อให้ประชาคมโลกช่วยดูหน่อยว่าสถานการณ์สิทธิในประเทศไทย เป็นยังไงบ้าง ก็พบว่า

“9 พ.ย.ที่ผ่านมา ล่าสุดสดๆ ร้อนๆ ได้ยินว่า ประเทศไทยถูกตั้งคำถาม ถูกแนะนำว่า ‘คุณช่วยดูเรื่องการกดปราบข้ามชาติในประเทศคุณหน่อยนะ ว่ามันมีการละเมิดสิทธิหรือเปล่า? และช่วยออกกฎหมายที่เป็นมาตรการป้องกันออกมาหน่อย’ ซึ่งถือเป็นครั้งแรก ที่ประเทศไทยถูกตั้งคำถามในเวทีโลก และไทยก็รับหลักการในบางส่วน

ไหนๆ ประไทยถูกคอลเอาต์ประมาณนี้แล้ว ก็อยากหาทางร่วมมือกัน ในการช่วยยกระดับ Safeguard
ของไทย ให้ไม่ถูกครหาได้ง่ายๆ ว่า ‘เราอยู่ในฐานะให้ประเทศอื่นเข้ามามีอิทธิพล กับการให้ความช่วยเหลือคุ้มครองผู้ลี้ภัย“

“การที่บุคคลลี้ภัยจากประเทศต้นทาง ถูกมองว่าเป็นศัตรูของรัฐในชั่วข้ามคืน ทำให้ต้องหนีจากประเทศต้นทาง ถ้าเกิดการลี้ภัยนั้นยังไม่พ้นเงื้อมมือประเทศต้นทาง เราจะกลายเป็นร่างที่ถูกพบในแม่น้ำโขง เอาขึ้นรถตู้ที่กัมพูชาหรือเปล่า? เราไม่มีทางรู้เลย แล้วตรงไหนคือพื้นที่ปลอดภัย เช่น ชาวอุยกูร์ ที่ส่งกลับไปปีกว่าๆ ครอบครัวเพื่อสนิทติดต่อไม่ได้ เขาหายไปจากระบบ จากการที่ประเทศไทยส่งกลับไปจีน มันทำให้เราเป็นประเทศที่มีจุดยืนแบบไหน ?” น.ส.กฤตพรตั้งคำถาม พร้อมแนะนำคู่มือฉบับนี้ ในฐานะของขวัญปีใหม่ของผู้ลี้ภัย