นักวิชาการ ส่งจดหมายเปิดผนึกถึง ‘สีหศักดิ์’ ใช้โอกาสเยือนเมียนมา เรียกร้อง ‘มิน ออง ไลง์’ ร่วมรับผิดชอบมลพิษข้ามแดน สารพิษปนเปื้อนแม่น้ำจนภูมิภาคอาเซียนเดือดร้อน จี้รีบตั้งคณะทำงาน-ลงพื้นที่แก้โดยเร็ว

เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน นายสืบสกุล กิจนุกร นักวิชาการสาขาวิชาการพัฒนาระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เผยแพร่จดหมายเปิดผนึกถึงนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและ รมว.ต่างประเทศ หลังจากมีรายงานว่าจะเดินทางไปประเทศเมียนมาในวันที่ 12 พ.ย.นี้ เพื่อหารือกับรัฐบาลเมียนมาหลายเรื่องโดยเฉพาะเตรียมประชุม รมว.ต่างประเทศอาเซียน ก่อนประชุมสุดอายอดอาเซียนครั้งที่ 49 ที่ประเทศฟิลิปปินส์ วันที่ 16-18 พ.ย.นี้ และจะมีการพูดคุยเรื่องอื่นๆ เช่น การสู้รบที่ชายแดน ผลกระทบต่อแม่น้ำกกและอื่นๆ ฯลฯ

หลังจากก่อนหน้านี้เคยมีจดหมายเปิดผนึกถึงนายอนุทิน ชาญวีรกุล นายกรัฐมนตรีและ รมว.มหาดไทย โดยมีเนื้อหาเดียวกัน แต่เรียกร้องให้มีการจัดตั้งคณะทำงานร่วม (ราชการ วิชาการ ประชาสังคม) ระดับชาติ เพื่อเป็นกลไกกลางในการกำหนดนโยบายแก้ไขปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดนอย่างเป็นระบบ และบูรณาการการทำงานของทุกภาคส่วน

สำหรับจดหมายถึงนายสีหศักดิ์มีเนื้อหาว่า สืบเนื่องจากปัญหาแม่น้ำกก สาย รวก โขง สาละวิน และกระบุรีปนเปื้อนเนื่องจากการทำเหมืองแร่ในประเทศเมียนมา จนส่งผลกระทบให้กับประชาชนในประเทศเมียนมาเองและประเทศไทย ดังนั้น การไปพบปะกับ “มิน ออง ไลง์” ประธานาธิบดีเมียนมานั้น ตนมีข้อเท็จจริงถึงสถานการณ์ที่ทวีความหนักหน่วงมากยิ่งขึ้นตามลำดับ คือ กรมอนามัยออกคำเตือนให้ประชาชนในลุ่มแม่น้ำกกและแม่น้ำโขงงดการบริโภคสัตว์น้ำ (กุ้ง หอย) งดเว้นการบริโภคเครื่องในปลา เนื่องจากเสี่ยงสะสมสารโลหะหนักปริมาณมาก และหลีกเลี่ยงการบริโภคชนิดเดียวกันเป็นเวลานาน เพื่อลดการสะสมสารโลหะหนักในร่างกาย

ส่วนกรมควบคุมโรค ตรวจพบประชาชนมีสารหนูอนินทรีย์ (สารหนูแบบมีพิษ)ในร่างกายใน จ.เชียงราย จำนวน 31 ราย (24 ราย อยู่ใน 6 อำเภอแม่น้ำปนเปื้อน) และ อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ จำนวน 7 ราย ที่ผ่านมา จ.เชียงราย ได้มีประกาศห้ามประชาชนนำน้ำจากแม่น้ำสายมาใช้ในการอุปโภคและบริโภคโดยตรงและงดการบริโภคสัตว์น้ำ

ส่วนกรมชลประทาน ตรวจพบดินเพาะปลูกที่ใช้แม่น้ำกกและแม่น้ำสายปนเปื้อนนาข้าว มีสารหนูเกินค่ามาตรฐาน 11 จุด ในผลผลิตข้าวมีสารหนูเกินค่ามาตรฐานความปลอดภัยการบริโภค 23 จุด มีสารตะกั่วเกินค่ามาตรฐาน 2 จุด และมีแนวโน้มเพิ่มมากขึ้น เนื่องจากใช้น้ำปนเปื้อนปลูกข้าวปีละ 2 ครั้ง เนื้อที่ 110,000 ไร่

ขณะที่การประปาส่วนภูมิภาค สาขาอำเภอแม่สาย ต้องยุติการผลิตน้ำเป็นการชั่วคราวในบางช่วง ส่งผลกระทบต่อผู้ใช้น้ำ 23,455 ครัวเรือน ซึ่งประเทศไทยต้องสูญเสียงบประมาณแผ่นดินอย่างน้อย 2,000 ล้านบาท เพื่อย้ายแหล่งน้ำดิบใหม่ทดแทนแม่น้ำกกที่มีผู้ใช้น้ำทั้งสิ้น 40,000 ครัวเรือน

จดหมาระบุอีกว่า ปัจจุบันประเทศไทยนำเข้าแร่ดีบุก พลวง แมงกานีส ทองแดง ตะกั่ว ทังสเตน จากประเทศเมียนมาตลอดแนวชายแดน ตั้งแต่ อ.แม่สาย อ.เชียงแสน อ.แม่สอด จ.ตาก จ.แม่ฮ่องสอน จ.กาญจนบุรี จ.ประจวบคีรีขันธ์ และ จ.ระนอง ก่อนส่งต่อไปยังประเทศจีน โดยมีเหมืองแร่ที่อยู่ใน จ.ท่าขี้เหล็ก ซึ่งเป็นเหมืองแร่ทองคำ ตะกั่วและแมงกานีส ซึ่งรัฐบาลเมียนมาอนุญาตอยู่กว่า 20 บริษัท

ดังนั้น ในโอกาสเดินทางไปหารือกับรัฐบาลเมียนมา รมว.ต่างประเทศของไทยควรเชิญ รมว.ต่างประเทศ และกระทรวงอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ประเทศเมียนมา ลงพื้นที่แม่น้ำกก สาย รวก โขง จ.เชียงราย เพื่อรับทราบปัญหาด้วยตัวเอง และรับฟังความเดือดร้อนจากกลุ่มประชาชน จากนั้นรีบจัดการประชุมคณะทำงานตรวจสอบคุณภาพน้ำร่วมไทย-เมียนมา ครั้งที่ 1 ที่ อ.แม่สาย ตาม TOR ที่ร่วมกันทำไว้ก่อนหน้านี้ เพื่อให้ผู้แทนของทั้ง 2 ประเทศรับทราบสภาพปัญหาจากพื้นที่จริงไปพร้อมกัน และต้องเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าร่วมการประชุมด้วย

นอกจากนี้ ขอให้รัฐบาลเมียนมาสร้างระบบการตรวจสอบย้อนกลับห่วงโซ่อุปทานแร่ที่ส่งผ่านประเทศไทยไปยังประเทศจีน โดยเปิดเผยข้อมูลที่ตั้งเหมืองแร่ ใบอนุญาตทำเหมืองแร่ และสถานะการดำเนินงานของบริษัท การปฏิบัติตามกฎระเบียบด้านการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม การบริหารจัดการกองดินทรายทิ้งและน้ำเสีย, ความปลอดภัยในสถานที่ทำงาน การดำเนินงานด้านความรับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมขององค์กร (CSR) เพื่อชุมชนท้องถิ่น สภาพการฟื้นฟูและปรับปรุงพื้นที่ภายหลังการขุดเจาะทำเหมืองแร่

พร้อมเน้นย้ำให้ประธานาธิบดีมิน ออง ไลง์ ตระหนักว่าปัญหาแม่น้ำปนเปื้อนข้ามพรมแดนเป็นประเด็นปัญหาของประชาชนทั้งในประเทศเมียนมา ไทย และภูมิภาคอาเซียน เนื่องจากแม่น้ำและสารพิษไม่รู้จักเขตแดนและความขัดแย้งทางการเมือง แม่น้ำที่หลายสายที่มีต้นกำเนิดจากประเทศเมียนมา ไหลลงไปแม่น้ำโขงที่ผู้คนในไทย สปป.ลาว กัมพูชา และเวียดนาม กำลังรับความเสี่ยงจากการทำเหมืองดังกล่าว ดังนั้น รัฐบาลเมียนมาจึงมีภารกิจอันยิ่งใหญ่ในการร่วมรับผิดชอบต่อปัญหาความเดือดร้อนที่เกิดขึ้นในภูมิภาคอาเซียน