ประปาห้วยซ้อ สารหนูเกินมาตรฐาน41เท่า เหตุตั้งบนแนวสายแร่ทองคำ ท้องถิ่นเร่งช่วยหาแหล่งน้ำใหม่

เมื่อวันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 ผู้สื่อข่าวรายงานความคืบหน้ากรณีคณะกรรมการบริหารจัดการน้ำเพื่อการอุปโภคและบริโภค อำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย พบรายงานผลตรวจสอบคุณภาพน้ำประปาชุมชนในพื้นที่ บ้านแก่นเหนือ หมู่ 3 ต.ห้วยซ้อ อ.เชียงของซึ่งผลตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการสาธารณสุข กรมอนามัย (21 พารามิเตอร์) พบการปนเปื้อนสารหนูสูงถึง 0.415 มก./ลิตร (เกินค่ามาตรฐาน 41 เท่า) และฟลูออไรด์สูงถึง 6.37 มก./ลิตร (เกินมาตรฐาน 6.37 เท่า) ส่วนบ่อบาดาลในพื้นที่อื่น ๆ แม้จะพบสารหนูและโลหะหนักเกินมาตรฐานแตกต่างกันไป แต่ยังอยู่ในระดับที่น้อยกว่าบ้านแก่นเหนือมาก

นายชาญ ตาไคล้ นายกเทศมนตรีตำบลห้วยซ้อ เปิดเผยถึงสถานการณ์ดังกล่าวว่า ข้อมูลจากกรมทรัพยากรธรณีและกรมอนามัยยืนยันตรงกันว่า สาเหตุที่แหล่งน้ำบาดาลในหลายชุมชนมีสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อน เนื่องจากพื้นที่ตำบลห้วยซ้อตั้งอยู่ในแนวสายแร่ทองคำ ทำให้แหล่งน้ำใต้ดินแทบทุกบ่อมีสารหนูปนเปื้อนในความเข้มข้นที่ต่างกัน ขณะนี้เทศบาลจึงสั่งงดการเจาะบ่อบาดาลใหม่ทั้งหมด เพราะเจาะในพื้นที่เดิมก็ยังคงพบสารหนูอยู่ดี

นายชาญกล่าวว่า ส่วนกรณีที่ผู้สื่อข่าวตั้งข้อสังเกตว่า ระบบกรองน้ำที่ติดตั้งไปแล้วใน 4-5 หมู่บ้านก่อนหน้านี้เหตุใดจึงไม่สามารถกรองโลหะหนักได้ นายชาญชี้แจงว่า ในช่วงที่จัดซื้อจัดจ้างยังไม่มีการตรวจพบประเด็นเรื่องสารหนู ขอบเขตงาน (TOR) จึงระบุเพียงการกรองน้ำให้ใส สะอาด ปรับค่าความเป็นกรด-ด่าง กำจัดสนิมเหล็ก และลดแบคทีเรีย ซึ่งเครื่องกรองเดิมทำงานได้ตามมาตรฐานนั้น แต่ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อกำจัดสารหนูโดยเฉพาะ อย่างไรก็ตาม ในเดือนล่าสุดหลังเทศบาลได้ล้างระบบกรองและเปลี่ยนสารกรองใหม่ที่บ้านแก่นเหนือ พบว่าค่าสารหนูลดลงครึ่งหนึ่ง เหลืออยู่ที่ระดับ 0.2 มก./ลิตร (เกินมาตรฐาน 20 เท่า)

นายชาญกล่าวว่า สำหรับแนวทางการแก้ปัญหาอย่างยั่งยืน เทศบาลตั้งเป้ากำจัดปัญหาสารหนูและสารตกค้างให้แล้วเสร็จภายใน 2 ปี ซึ่งปัจจุบันดำเนินการมาแล้วปีเศษและแก้ไขสำเร็จไปแล้วเกือบ 10 หมู่บ้าน โดยเฉพาะในโซนบ้านเกี๋ยง ได้แก่ บ้านเกี๋ยงเหนือ หมู่ 4, บ้านเกี๋ยง หมู่ 17 และบ้านหมู่ 15 ที่เดิมพบบ่อบาดาลปนเปื้อนสารหนูจำนวนมาก แต่เมื่อเปลี่ยนมาต่อท่อดึงน้ำดิบจากอ่างเก็บน้ำห้วยเกี๋ยงมาผลิตประปา ผลตรวจล่าสุดก็ไม่พบสารหนูเกินมาตรฐานอีกเลย และในอนาคตยังมีแผนร่วมกับกรมชลประทานสร้างอ่างเก็บน้ำลำห้วยเกี๋ยงเพิ่มอีก 1 แห่ง

นายชาญกล่าวว่า โมเดลความสำเร็จนี้จะถูกนำมาใช้แก้ปัญหาให้ 4 หมู่บ้านในโซนบ้านแก่นที่กำลังวิกฤต ได้แก่ บ้านแก่นเหนือ หมู่ 3, บ้านแก่นสะลอง หมู่ 23 และบ้านแก่น หมู่ 14 (และพื้นที่ใกล้เคียง) โดยจากการประชุมร่วมกับผู้ใหญ่บ้านได้ข้อสรุปว่าจะลดการพึ่งพาน้ำบาดาล และหันมาดึงน้ำผิวดินจาก อ่างเก็บน้ำห้วยแยกซ้าย บ้านเนินสมบูรณ์ หมู่ 8 ซึ่งเพิ่งได้รับการถ่ายโอนให้เทศบาลดูแล และได้ประสานกำลังทหารเข้ามาขุดลอกขยายพื้นที่จนมีความจุน้ำเพิ่มจากไม่ถึง 500,000 ลูกบาศก์เมตร เป็นประมาณ 540,000 ลูกบาศก์เมตร ผลตรวจเบื้องต้นพบว่าน้ำใส ปลอดสารหนูและสารพิษ ทั้งยังมีปริมาณเพียงพอสำหรับทั้ง 4 หมู่บ้าน

นายชาญกล่าวว่า ในวันที่ 16 พฤศจิกายนนี้ เจ้าหน้าที่จะลงพื้นที่สำรวจเส้นทางเพื่อออกแบบและวางท่อประปาระยะทาง 8 กิโลเมตร ภายใต้งบประมาณไม่เกิน 800,000 บาท เตรียมเสนอเข้าสู่การพิจารณาของสภาเทศบาลในช่วงปลายเดือนนี้ คาดว่าจะใช้เวลาดำเนินการประมาณ 1 เดือน และสามารถเปิดใช้งานได้ภายในเดือนหน้า

นายชาญกล่าวว่า ในระหว่างรอการวางท่อน้ำดิบ เทศบาลได้ประกาศห้ามชาวบ้านแก่นเหนือใช้น้ำประปาชุมชนในการบริโภคอย่างเด็ดขาด (งดใช้ดื่ม ทำอาหาร แปรงฟัน หรือแช่ข้าว) พร้อมดำเนินมาตรการบรรเทาความเดือดร้อนควบคู่กันไป 2 ส่วน คือ

จัดหาน้ำดื่มสะอาด (น้ำ RO) แจกจ่ายฟรี: นายกเทศมนตรีได้เตรียมแผนรองรับไว้ตั้งแต่ปีก่อน โดยเจาะบ่อบาดาลของเทศบาลเอง 2 บ่อ และติดตั้งระบบกรองน้ำ RO พร้อมฆ่าเชื้อด้วยรังสี UV ผลตรวจจากห้องแล็บศูนย์วิจัยชายขอบ จังหวัดลำปาง ยืนยันว่าผ่านเกณฑ์มาตรฐานครบทั้ง 21 พารามิเตอร์ และได้รับการรับรองจากสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) ว่าบริโภคได้อย่างปลอดภัยตาม พ.ร.บ. การสาธารณสุข รวมถึงอยู่ระหว่างขอขึ้นทะเบียน อย. ปัจจุบันชาวบ้านสามารถนำภาชนะมารับน้ำดื่มสะอาดที่สำนักงานเทศบาลตำบลห้วยซ้อได้ฟรีทุกวัน วันละประมาณ 100 ลิตรต่อครัวเรือน

ทดลองระบบกรองใหม่และวัสดุไบโอชาร์ (Biochar) เทศบาลได้รับสนับสนุนจากบริษัทเอกชนในจังหวัดที่อาสาเข้ามาทดลองติดตั้งเครื่องกรองสารหนูระบบใหม่ 3 ตัวโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย หลังทดลองติดตั้งที่บ้านเกี๋ยงใต้ หมู่ 6 เป็นเวลา 1 สัปดาห์ พบว่าค่าสารหนูลดลงจากเดิม 0.29 มก./ลิตร เหลือเพียง 0.001 มก./ลิตร (ต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน 0.01 มก./ลิตร มาก) โดยในวันจันทร์ที่จะถึงนี้ บริษัทจะย้ายเครื่องกรองทั้ง 3 ตัวมาทดลองติดตั้งที่บ้านแก่นเหนือ หมู่ 3 เพื่อทดสอบประสิทธิภาพต่อไป นอกจากนี้ในพื้นที่ตำบลห้วยซ้อมี 12 หมู่บ้านที่พบสารหนูในบ่อบาดาล ส่วนใหญ่ไม่เกินเกณฑ์มาตรฐาน มีเพียง 2 หมู่บ้านที่เกินเกณฑ์ และบางจุดอยู่ที่ประมาณ 0.05 มก./ลิตร นายกเทศมนตรีจึงเตรียมนำ “ไบโอชาร์” (ถ่านชีวภาพ) ที่ได้รับมาจากทีมวิจัยที่ทำงานกับทางอบจ.เชียงราย มาทดลองใช้ร่วมกับระบบกรองที่บ้านแก่นเหนือ หมู่ 3 รวมถึงบ่อบาดาลจุดอื่น ๆ ที่ปนเปื้อนไม่มาก

ด้านนายสุรเชษฐ์ พุ้ยน้อย นายอำเภอเชียงของ กล่าวว่า ได้นัดประชุมคณะกรรมการบริหารจัดการน้ำอุปโภคบริโภคอำเภอเชียงของ ในวันที่ 17 พฤศจิกายนนี้ เพื่อติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิดหลังได้รับรายงานปัญหาการปนเปื้อนสารหนูในแหล่งน้ำบาดาล ทั้งนี้ อำเภอเชียงของเป็น 1 ใน 3 อำเภอของจังหวัดเชียงรายที่มีพื้นที่ติดแม่น้ำโขงและเคยตรวจพบตะกอนดินปนเปื้อนโลหะหนัก จึงต้องเฝ้าระวังไม่ให้สารพิษเข้าสู่ห่วงโซ่อาหารและกระทบสุขภาพประชาชน

จากการสำรวจคุณภาพน้ำประปาชุมชนในอำเภอเชียงของเบื้องต้นพบว่า ส่วนใหญ่ยังไม่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานและบางพื้นที่พบโลหะหนักเกินค่ากำหนด ซึ่งอยู่ระหว่างส่งตัวอย่างน้ำตรวจทางห้องปฏิบัติการเพิ่มเติม ส่วนการประปาส่วนภูมิภาค (กปภ.) สาขาเชียงของ จากการลงพื้นที่ตรวจเยี่ยมได้รับรายงานว่า ยังสามารถผลิตน้ำประปาได้ตามมาตรฐานและปลอดจากการปนเปื้อนสารหนู แม้จะมีการขุดทรายกลางแม่น้ำโขงซึ่งอยู่ห่างจากตัวอำเภอไปประมาณ 10 กว่ากิโลเมตรก็ตาม