รัฐบาลจะพลิกพิพิธภัณฑ์และโบราณสถานเป็นห้องเรียนประวัติศาสตร์มีชีวิต แต่พิพิธภัณฑ์และโบราณสถานถูกราชการทำให้ชีวิตไม่มี
พิพิธภัณฑ์ หรือ มิวเซียม?
มิวเซียมสมัยใหม่ในสากล ใช้เกลี้ยกล่อมและดึงดูดคนทุกชนชั้นไม่จำกัดทางสังคมให้เข้าถึงข้อมูลเพื่อเพิ่มประสบการณ์และกระตุ้นการเป็นพลเมืองมีคุณภาพ ที่รับผิดชอบและผลักดันสังคมก้าวหน้า
ดังนั้น ประเทศในยุโรปและอเมริกาที่เป็นผู้นำเรื่องมิวเซียม จึงให้ความสำคัญมิวเซียมประเภทจัดแสดงข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับความเป็นมา และความเปลี่ยนแปลงในสังคมซึ่งเรียก Natural History Museum มีเนื้อหาหลากหลาย เกี่ยวกับดินแดน, ผู้คน, ทรัพยากร, วัฒนธรรม, เทคโนโลยี, และอื่นๆ
ดินแดน หมายถึงพื้นที่หรือประเทศที่มิวเซียมตั้งอยู่และเกี่ยวข้องกับโลก
ผู้คน หมายถึงประชาชนที่มีในประเทศนั้น ไม่จำกัดชาติพันธุ์ และไม่มีเชื้อชาติ
ทรัพยากร หมายถึงพื้นที่หรือประเทศนั้นมีทรัพยากรธรรมชาติต่างๆ หลากหลาย
วัฒนธรรม หมายถึงวิถีชีวิตตั้งแต่ดั้งเดิมและหลังรับวัฒนธรรมนานาชาติกระทั่งปัจจุบัน
เทคโนโลยี หมายถึงเครื่องมือเครื่องใช้ในชีวิตประจำวันเพื่อการดำรงชีพตั้งแต่เริ่มแรกจนปัจจุบัน เช่น เทคโนโลยีทางการผลิตอาหาร ได้แก่ ทำนา, ทำไร่, หาปลา, ล่าสัตว์ เป็นต้น
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ในความดูแลของกระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) ไม่มีเนื้อหาเกี่ยวกับชีวิตในประวัติศาสตร์ Natural History เพราะจัดหนักเนื้อหาชาตินิยม คลั่งเชื้อชาติไทย (แบบอาณานิคม) ผ่านประวัติศาสตร์ศิลปะ
มิวเซียมสยาม สมัยแรกเคยจัดแสดงแนวทางสากล แต่หลังจากนั้นเปลี่ยนไปไม่เหมือนเดิม เพราะเน้นเป็น “มหรสพ” ไม่เน้นแบ่งปัน “ข้อมูล”
โบราณสถาน
โบราณสถานของกระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) ให้ความสำคัญวัดกับวัง จึงไม่มีบ้านเรือนและวิถีชีวิตของประชาชนพลเมือง
ที่สำคัญคือไม่มีศาสนาผีที่มีคนนับถือมากที่สุด และปนอยู่ในพราหมณ์กับพุทธจนปัจจุบัน
ภูมิประเทศ หรือภูมิประวัติศาสตร์ มีความสำคัญมากต่อที่ตั้งโบราณสถาน คือวัดกับวังตั้งอยู่ แต่คำอธิบายของทางการไม่ให้ความสำคัญภูมิประวัติศาสตร์
พิพิธภัณฑ์กับโบราณสถานมีความสำคัญมากต่อประวัติศาสตร์และเศรษฐกิจสร้างสรรค์ แต่รัฐบาลมีผู้บริหารขาดความเข้าใจหรือเข้าใจแตกต่างจากสากล จึงทำให้นักเรียนนักศึกษาและประชาชนเสียโอกาส ทำให้เศรษฐกิจสร้างสรรค์แบบราชการไม่ราบรื่น และไปไม่รอด
ประวัติศาสตร์
ประวัติศาสตร์ไทยรับใช้การเมืองชาตินิยม “คลั่งเชื้อชาติไทย” ตามแนวประวัติศาสตร์ศิลปะที่จัดแสดงในพิพิธภัณฑ์และคำอธิบายประจำโบราณสถานในเมืองโบราณต่างๆ
ยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ศิลปะเป็นสิ่งสมมุติเมื่อร้อยปีที่แล้ว ซึ่งไม่มีจริงตามหลักฐานวิชาการ แต่ประวัติศาสตร์ไทยยึดถือมั่นคงถาวร จึงส่งผลให้นักเรียนนักศึกษาและประชาชนเสียโอกาสก้าวหน้ากว้างขวาง
แต่ที่สำคัญมาก คือลักษณะ “คลั่งเชื้อชาติไทย” ในประวัติศาสตร์ เสมือนปลุกระดมสร้างความบาดหมางกับเพื่อนบ้านดังพบทุกวันนี้
ประวัติศาสตร์, พิพิธภัณฑ์, โบราณสถาน ไม่ควรยั่วยุปลุกระดมให้คนเกลียดชังกัน ไม่ว่าจะทางชาติพันธุ์หรือวัฒนธรรม ขออนุญาตยกข้อความโดยสรุปจากข่าวที่สำคัญมาก ดังนี้
นายอรรถพล อนันตวรสกุล อาจารย์ประจําคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เปิดเผยว่า ตามที่กระทรวงศึกษาธิการ (ศธ.) และกระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) เตรียมจัดทำองค์ความรู้ด้านผ้าไทย ศิลปหัตถกรรม ประวัติศาสตร์ และความหลากหลายทางวัฒนธรรม เข้ากับการพัฒนาผู้เรียนและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ เพื่อสร้างทักษะอาชีพและรายได้ให้ชุมชนนั้น——-
สิ่งสำคัญอยู่ที่การออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ของครู ไม่ใช่ตัวหลักสูตร เพราะหลักสูตรไม่ได้กำหนดให้ครูต้องสอนด้วยวิธีท่องจำ แต่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้รู้จักและวิเคราะห์ว่ามรดกทางวัฒนธรรมแต่ละอย่างเกิดขึ้นจากปัจจัยและบริบททางสังคมอย่างไร ครูจึงควรพัฒนาการเรียนรู้ให้ก้าวไกลกว่าการจดจำว่าสิ่งนั้นคืออะไร มีที่มาจากที่ใด หรือเป็นของประเทศใด แต่ต้องทำให้ผู้เรียนเข้าใจถึงกระบวนการก่อกำเนิดและพัฒนาการของวัฒนธรรมผ่านปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้คนและสังคม โดยเฉพาะในภูมิภาคอาเซียน วัฒนธรรมจำนวนมากมีรากฐานร่วมกัน ไม่ได้เป็นของประเทศใดประเทศหนึ่งเพียงลำพัง แต่เกิดจากการแลกเปลี่ยน รับเอา และปรับประยุกต์ให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละสังคม การเรียนรู้วัฒนธรรมจึงควรทำให้เด็กเข้าใจทั้งอัตลักษณ์ของตนเองและความเชื่อมโยงกับวัฒนธรรมของประเทศอื่น ตลอดจนเห็นคุณค่าของความหลากหลายทางวัฒนธรรม ซึ่งจะนำไปสู่การสร้างสำนึกความเป็นพลเมืองโลก
“เราต้องไม่สอนวัฒนธรรมเพื่อสร้างความเกลียดชัง หรือสอนเพื่อประกาศความเป็นเจ้าของแต่เพียงฝ่ายเดียว เพราะวัฒนธรรมไม่มีใครเป็นเจ้าของลำพัง แต่เป็นสิ่งที่เกิดจากปฏิสัมพันธ์ร่วมกันของผู้คนในสังคม สิ่งที่ ศธ.และ วธ.ต้องระมัดระวัง คือการทำให้การเรียนรู้ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมกลายเป็นเครื่องมือในการประกาศความเป็นเจ้าของ หรือสร้างความรู้สึกว่าวัฒนธรรมของประเทศหนึ่งแตกต่างและเหนือกว่าประเทศอื่น เพราะในความเป็นจริง ผู้คนในภูมิภาคสุวรรณภูมิมีการติดต่อสื่อสาร แลกเปลี่ยน และรับเอาวัฒนธรรมระหว่างกันมาอย่างต่อเนื่อง ก่อนจะนำมาปรับให้เข้ากับสภาพแวดล้อมของตนเอง ขณะที่การขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของยูเนสโก ไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อประกาศกรรมสิทธิหรือความเป็นเจ้าของวัฒนธรรม แต่เป็นการยอมรับและตระหนักถึงคุณค่าของสิ่งที่มีความโดดเด่นและเป็นอัตลักษณ์ของชุมชนหรือสังคมหนึ่งๆ แม้บางส่วนจะมีรากฐานหรือความเชื่อมโยงกับวัฒนธรรมของสังคมอื่นก็ตาม” นายอรรถพลกล่าว
(ที่มา : มติชน (ตจว.) ฉบับวันอังคารที่ 10 พฤศจิกายน 2569 หน้า 11)
