บอร์ดควบคุมคุณภาพฯ ชู 4 ข้อเสนอพัฒนา ‘บัตรทอง’ เชื่อมข้อมูลสุขภาพ-ปรับค่าชดเชย

เมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน ศ.คลินิก นพ.สุพรรณ ศรีธรรมมา ประธานกรรมการควบคุมคุณภาพและมาตรฐานบริการสาธารณสุข กล่าวว่า การดูแลให้บริการบัตรทองมีคุณภาพต้องอาศัยทั้งการติดตามผลบริการและการรับฟังผู้ปฏิบัติงาน เพื่อให้เห็นว่าหน่วยบริการทำอะไรได้ดี และมีข้อจำกัดใดที่ต้องช่วยกันแก้ไข คณะกรรมการฯ จึงนำข้อมูลเหล่านี้มาจัดทำข้อเสนอพัฒนาระบบ ให้หน่วยบริการมีความพร้อมและประชาชนได้รับการดูแลตามมาตรฐาน

จากการติดตามงาน พบว่ามี 4 ด้านสำคัญที่ต้องพัฒนาควบคู่กัน ได้แก่ ข้อมูลสุขภาพ บุคลากร อัตราชดเชยค่าบริการ และการจัดบริการให้เหมาะกับพื้นที่ เพราะแต่ละด้านเกี่ยวข้องกับความสามารถของหน่วยบริการในการดูแลผู้ป่วย ตั้งแต่การรับบริการ การส่งต่อ ไปจนถึงการดูแลต่อเนื่องที่บ้านและชุมชน

ด้านแรกคือการเชื่อมข้อมูลสุขภาพ ปัจจุบันข้อมูลผู้ป่วยยังแยกอยู่ในแต่ละหน่วยบริการและแต่ละกองทุน ทำให้การประสานบริการ การเบิกจ่าย และการติดตามคุณภาพมีข้อจำกัด คณะกรรมการฯ จึงเสนอให้เร่งพัฒนาระบบเชื่อมข้อมูลสุขภาพดิจิทัลและใช้มาตรฐานข้อมูลร่วมกัน เพื่อให้ข้อมูลที่มีอยู่ช่วยสนับสนุนการดูแลผู้ป่วยและการส่งต่อได้มากขึ้น

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือการดูแลผู้สูงอายุ เมื่อวันที่ 3–5 สิงหาคม 2569 คณะกรรมการฯ ลงพื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์ ติดตามบริการสถานชีวาภิบาลตามมาตรา 3 ณ ศูนย์พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุบ้านบุรีรัมย์ ซึ่งดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง 100 คน ตลอด 24 ชั่วโมง โดยมีแผนดูแลรายบุคคล จุดเด่นคือการเชื่อมงบ สปสช. และกองทุนดูแลระยะยาว หรือ LTC ช่วยลดการนอนโรงพยาบาลซ้ำ พร้อมจัดกายภาพบำบัดและกิจกรรมนันทนาการ เพื่อเตรียมความพร้อมกลับสู่ครอบครัวหรือชุมชน

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังไม่เชื่อมกัน ทำให้การส่งต่อข้ามพื้นที่ล่าช้า จึงมีข้อเสนอให้พัฒนาระบบข้อมูลร่วมระหว่างกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กระทรวงสาธารณสุข องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และ สปสช. เพื่อให้การดูแลผู้สูงอายุและผู้ป่วยระยะท้ายต่อเนื่องขึ้น พร้อมขยายการดูแลแบบหอผู้ป่วยที่บ้าน หรือ Home Ward และสนับสนุนให้ผู้สูงอายุอยู่ในบ้านและชุมชนเดิมได้อย่างปลอดภัย โดยมีบริการที่เหมาะสมรองรับ

ด้านที่สองคือความพร้อมของบุคลากร โรงพยาบาลรัฐมีภาระงานจำนวนมาก ซึ่งอาจกระทบต่อคุณภาพการดูแล แม้ระบบบัตรทองจะเพิ่มช่องทางบริการผ่านหน่วยบริการนวัตกรรมแล้ว แต่ยังต้องติดตามมาตรฐานอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ประชาชนได้รับบริการที่มีคุณภาพควบคู่กับความสะดวกในการเข้าถึง

การลงพื้นที่ยังพบข้อจำกัดเรื่องค่าตอบแทนผู้ดูแลผู้สูงอายุ ซึ่งส่งผลต่อการรักษาบุคลากรไว้ในระบบ ขณะเดียวกัน การดูแลผู้สูงอายุที่มีโรคเรื้อรังร่วม ภาวะสมองเสื่อม หรืออยู่ในภาวะติดเตียง ก็มีความต้องการดูแลและค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น ข้อมูลเหล่านี้จึงเป็นส่วนสำคัญที่ต้องนำมาพิจารณา เพื่อให้ระบบดูแลตอบโจทย์ทั้งผู้รับบริการและผู้ปฏิบัติงาน

ด้านที่สามคืออัตราชดเชยค่าบริการ คณะอนุกรรมการพัฒนาระบบและกำกับคุณภาพมาตรฐานบริการสาธารณสุข ภายใต้คณะกรรมการควบคุมคุณภาพฯ ได้แต่งตั้งคณะทำงานพัฒนาข้อเสนออัตราราคากลางของโรคทุกโรค เพื่อนำข้อมูลมาจัดทำข้อเสนอให้คณะกรรมการควบคุมคุณภาพฯ พิจารณาให้ความเห็นตามมาตรา 50 (4) ก่อนเสนอต่อคณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติพิจารณาต่อไป

เรื่องนี้มีความสำคัญ เพราะอัตราชดเชยบางรายการยังไม่สะท้อนต้นทุนจริง อาจทำให้หน่วยบริการมีภาระทางการเงินหรือจำกัดการให้บริการ โดยเฉพาะบริการผู้ป่วยในและบริการเฉพาะทางที่มีค่าใช้จ่ายสูง การพัฒนาข้อเสนออัตราจ่ายจึงเป็นอีกทางหนึ่งที่จะช่วยสนับสนุนให้หน่วยบริการพร้อมดูแลประชาชน และรักษาคุณภาพบริการได้

ด้านที่สี่คือการจัดบริการให้เหมาะกับแต่ละพื้นที่ คณะกรรมการฯ เสนอให้พัฒนาบริการปฐมภูมิในกรุงเทพมหานครและเมืองใหญ่ ควบคู่กับการใช้การแพทย์ทางไกลและระบบส่งต่อดิจิทัล เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยในพื้นที่ห่างไกลได้รับคำปรึกษาจากแพทย์เฉพาะทาง โดยลดความจำเป็นในการเดินทาง พร้อมให้กลไกในพื้นที่ร่วมติดตามและพัฒนาคุณภาพบริการ

แต่ละพื้นที่มีโจทย์ต่างกัน กรุงเทพมหานครและปริมณฑลมีระบบบริการซับซ้อน ยังพบปัญหาเรื่องใบส่งตัวและความแออัด ส่วนพื้นที่ห่างไกลมีข้อจำกัดด้านแพทย์เฉพาะทางและเครื่องมือขั้นสูง การพัฒนาระบบจึงต้องเริ่มจากความเข้าใจปัญหาของพื้นที่ และใช้ความร่วมมือของเครือข่ายช่วยให้ประชาชนเข้าถึงบริการได้ดีขึ้น

ศ.คลินิก นพ.สุพรรณ กล่าวว่า การลงพื้นที่และติดตามคุณภาพช่วยให้คณะกรรมการฯ เห็นทั้งแนวทางที่ทำได้ดีและปัญหาที่ต้องร่วมกันแก้ไข บทเรียนเหล่านี้จะถูกนำไปใช้จัดทำข้อเสนอพัฒนาระบบ เพื่อให้หน่วยบริการมีความพร้อมดูแลประชาชนมากขึ้น บทบาทของบอร์ดควบคุมคุณภาพฯ จึงเชื่อมการรับฟังปัญหาในพื้นที่กับการพัฒนานโยบาย โดยมีเป้าหมายให้ประชาชน โดยเฉพาะผู้สูงอายุ กลุ่มเปราะบาง และผู้ที่อยู่ห่างไกล ได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่องและมีคุณภาพ ไม่ว่าจะอาศัยอยู่ในพื้นที่ใด