แม่สายยังขุ่น สารหนูปนเปื้อน 28 เท่า ห่วงสะสมในดิน ต้องซื้อน้ำใช้ อำเภอเตรียมรถน้ำ หากต้องหยุดผลิตประปาอีก
เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน ผู้สื่อข่าวรายงานความคืบหน้ากรณีน้ำในแม่สายมีสีขุ่นเข้มและมีการตรวจพบค่าสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำบางช่วงสูงเกินค่ามาตรฐานถึง 28 เท่าว่า ล่าสุดสถานการณ์น้ำในแม่น้ำสาย แม้ในระยะ 1-2 วันมานี้จะมีฝนตกในพื้นที่ติดต่อกันทั้งวันและคืน แต่น้ำในแม่น้ำสายยังคงไม่ใสขึ้น ยังคงมีสีขุ่นเข้มเหมือนเดิม แต่ยังไม่ถึงขั้นที่จะไม่สามารถนำไปผลิตน้ำประปาได้เหมือนช่วงก่อน แต่ก็สร้างความกังวลใจแก่ชาวบ้านริมฝั่งแม่น้ำที่จะใช้ประโยชน์จากน้ำในแม่น้ำสาย ทั้งการนำน้ำไปใช้เพื่อการอุปโภคบริโภคและน้ำใช้เพื่อการเกษตร หลายครอบครัวต้องลงทุนซื้อน้ำสะอาดที่ผลิตจากโรงงานทช.มาใช้ ซึ่งเป็นเพิ่มภาระค่าใช้จ่ายภายในครัวเรือน
ล่าสุดทางชุมชนบ้านถ้ำผาจม หมู่ 1 ต.เวียงพางคำ อ.แม่สาย ได้ร่วมกันตั้งจุดแจกน้ำดื่มพระราชทาน บริเวณหลังศาลาอเนกประสงค์บ้านถ้ำผาจม ซึ่งเป็นน้ำสะอาดผ่านกระบวนการกลั่นกรองได้มาตรฐาน สามารถกรองสารเคมี และสารโลหะหนัก โดยเฉพาะสารหนูที่อาจปนเปื้อนมากับน้ำ ได้อย่างปลอดภัย เพื่อแจกจ่ายให้กับชาวบ้านในพื้นที่ และชุมชนใกล้เคียงริมแม่น้ำสาย รวมถึงผู้ที่ใช้น้ำบาดาล น้ำประปา หรือน้ำทั่วไปที่ยังกังวลเรื่องคุณภาพน้ำ เข้ามาใช้บริการได้ฟรี
นางสาวจันทร์จิรา กนิษฐารมย์ ผู้ใหญ่บ้านถ้ำผาจม กล่าวว่า จุดกรองน้ำดื่มพระราชทานดังกล่าว ได้รับพระราชทานเครื่องกรองน้ำสะอาด เพื่อช่วยเหลือประชาชนมาตั้งแต่ช่วงเกิดภัยพิบัติน้ำท่วม และดินโคลนถล่มอำเภอแม่สายเมื่อปี 2567 โดยมี พล.ร.ต.วิรันต์ จันทร์แสงศรี นายทหารราชองค์รักษ์ / รองหัวหน้าฝ่ายยุทธการนโยบายและแผน (ศอญ.) เป็นผู้แทนทำพิธีมอบ ทั้งนี้เครื่องดังกล่าวถือเป็นการบรรเทาความกังวลและลดภาระค่าใช้จ่ายแก่ประชาชนในพื้นที่ได้เป็นอย่าางดี
นายประจักร์ เครือศรี ชาวชุมชนสายลมจอย กล่าวว่า อยากเสนอให้รัฐบาลจัดตั้งคณะทำงานที่มีทั้งหน่วยงานรัฐ นักวิชาการ และตัวแทนประชาชน ลงมารับฟังข้อเท็จจริงในพื้นที่ เนื่องจากการแก้ไขปัญหาจากส่วนกลางเพียงฝ่ายเดียวอาจไม่ตอบโจทย์ความเดือดร้อนที่เกิดขึ้นจริงพร้อมเสนอให้รัฐบาลพิจารณายุติการนำเข้าแร่บางชนิดจากเมียนมา เพื่อผลักดันให้เกิดความร่วมมือแก้ไขปัญหาจากกิจกรรมเหมืองแร่ในพื้นที่ต้นน้ำ รวมถึงจัดหารถผลิตน้ำดื่มเคลื่อนที่และแหล่งน้ำทางเลือกให้ประชาชน นอกจากนี้ ยังเรียกร้องให้เร่งสร้างพนังกั้นน้ำถาวรริมแม่น้ำสาย เนื่องจากพนังกั้นน้ำชั่วคราวที่ติดตั้งหลังเหตุอุทกภัยแม้จะช่วยลดความเสี่ยงน้ำท่วมได้ แต่กระสอบบิ๊กแบ็กมีข้อจำกัดด้านอายุการใช้งานและต้องซ่อมแซมอย่างต่อเนื่อง
ด้าน นายทองคำ อินพรม ประธานกลุ่มเกษตรกรผู้ใช้น้ำ RMC 1–3 อำเภอแม่สาย กล่าวว่า ปัญหาสารปนเปื้อนในแม่น้ำสายสร้างความกังวลให้เกษตรกรอย่างมาก แม้ข้อมูลการตรวจข้าว น้ำ และดินที่ตนรับทราบในปัจจุบันยังไม่ได้บ่งชี้ว่าพื้นที่เกษตรได้รับผลกระทบรุนแรงทั้งหมด แต่สิ่งที่ชาวบ้านกังวลคือการสะสมของสารปนเปื้อนในดินและตะกอน ซึ่งอาจส่งผลต่อพื้นที่เพาะปลูกและสุขภาพของคนรุ่นต่อไป แม้ตอนนี้ยังไม่กระทบหนักถึงขนาดนั้น แต่เราหวั่นว่าครั้งหน้าหรือวันข้างหน้าอาจจะเกิดผลกระทบกับลูกหลาน เพราะสารพิษพวกนี้มันสะสมอยู่ในดิน ในตะกอน เราปลูกพืชกันทุกปี ก็อาจเกิดอันตรายในอนาคตได้
นายทองคำ กล่าวด้วยว่า ชาวบ้านบางส่วนเคยมีอาการผื่นคันหลังสัมผัสน้ำ แต่ยังไม่มีข้อมูลยืนยันสาเหตุทางการแพทย์ ขณะที่ประชาชนเริ่มหลีกเลี่ยงการลงไปในลำน้ำ เพราะไม่มั่นใจในความปลอดภัย ส่วนปลาที่เคยพบในลำน้ำและลำเหมืองมีจำนวนลดลงตามข้อสังเกตของชาวบ้าน ทำให้หลายคนเลิกหาปลาในบริเวณดังกล่าว สำหรับภาคการเกษตร เกษตรกรจำนวนหนึ่งยังจำเป็นต้องใช้น้ำจากระบบชลประทานที่เชื่อมโยงกับแม่น้ำสาย แม้จะมีความกังวลเรื่องสารปนเปื้อน เนื่องจากยังไม่มีแหล่งน้ำทางเลือกที่เพียงพอต่อการเพาะปลูก ตอนนี้เกษตรกรต้องเสี่ยงในการใช้น้ำ เพราะไม่มีแหล่งน้ำอื่นมาทดแทน สิ่งที่อยากได้ที่สุดคือแหล่งน้ำใหม่ของอำเภอแม่สาย ทั้งน้ำกิน น้ำใช้ และน้ำเพื่อการเกษตร
“ความต้องการเร่งด่วนของเกษตรกรคือการให้รัฐบาลผลักดันโครงการอ่างเก็บน้ำแม่คำให้เกิดขึ้นโดยเร็ว เพื่อเป็นแหล่งน้ำทางเลือก ลดการพึ่งพาแม่น้ำสายที่กำลังมีปัญหาคุณภาพน้ำ แม้บางพื้นที่จะมีบ่อบาดาลอยู่แล้ว แต่การสูบน้ำมาใช้ในการเกษตรมีต้นทุนด้านพลังงานสูง จึงเสนอให้รัฐบาลสนับสนุนระบบสูบน้ำพลังงานแสงอาทิตย์ หรือปั๊มน้ำโซลาร์เซลล์แก่เกษตรกร เพื่อช่วยลดค่าใช้จ่ายและเพิ่มโอกาสเข้าถึงแหล่งน้ำสำรอง” นายทองคำกล่าว
นายวรายุทธ ค่อมบุญ นายอำเภอแม่สาย กล่าวว่า หน่วยงานภาครัฐทั้งระดับอำเภอ จังหวัด และส่วนกลางติดตามสถานการณ์คุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง แต่การแก้ไขปัญหาต้นน้ำมีความซับซ้อน เนื่องจากแม่น้ำสายเป็นแม่น้ำระหว่างประเทศ การดำเนินมาตรการบางอย่างจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากฝ่ายเมียนมา อย่างไรก็ดีรัฐบาลเตรียมมอบหมายคณะผู้บริหารระดับสูงจากกระทรวงมหาดไทย กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย การประปาส่วนภูมิภาค และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ลงพื้นที่อำเภอแม่สายในวันจันทร์ที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ที่จะถึงนี้ โดยมีกำหนดการเบื้องต้นจะตรวจสอบสถานีผลิตน้ำเกาะช้างและระบบประปาแม่สาย ก่อนร่วมรับฟังข้อมูลปัญหาจากหน่วยงานและภาคประชาชนที่หอประชุมอำเภอแม่สาย โดยเชิญตัวแทนชุมชนและกลุ่มผู้ใช้น้ำเข้าร่วมสะท้อนปัญหาโดยตรง
นายวรายุทธได้กล่าวถึงสถานการณ์ผลกระทบต่อการผลิตน้ำประปาแม่สายเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายนที่ผ่านมาด้วยว่า แม่น้ำสายมีความขุ่นเพิ่มสูงและตรวจพบสารหนูเกินค่ามาตรฐาน จนการประปาต้องหยุดผลิตน้ำชั่วคราว ก่อนกลับมาผลิตและทยอยจ่ายน้ำได้เมื่อคุณภาพน้ำดิบปรับตัวดีขึ้น สำหรับแผนรับมือหากเกิดเหตุซ้ำ อำเภอแม่สายได้ประสานการประปาส่วนภูมิภาคและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เตรียมแหล่งน้ำสำรองจากสถานีผลิตน้ำเกาะช้าง ห้วยไคร้ แม่จัน และแหล่งน้ำบาดาลบางแห่ง เบื้องต้นมีการเตรียมรถบรรทุกน้ำในระดับอำเภอประมาณ 8 คัน เพื่อสนับสนุนการแจกจ่ายน้ำ หากระบบประปาหยุดผลิตเป็นเวลานานจนส่งผลกระทบต่อประชาชน หากสถานการณ์เกินขีดความสามารถของอำเภอ จะขอรับการสนับสนุนจากจังหวัด หน่วยงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย มณฑลทหารบกที่ 37 และเครือข่ายมูลนิธิต่าง ๆ รวมถึงรถผลิตน้ำดื่มเคลื่อนที่ โดยขอให้ประชาชนติดตามประกาศจากการประปาและหน่วยงานในพื้นที่ พร้อมเตรียมน้ำสำรองตามความเหมาะสม โดยย้ำว่าการตัดสินใจหยุดผลิตน้ำต้องพิจารณาทั้งระดับความขุ่นและผลตรวจสารปนเปื้อน ไม่ใช่ความขุ่นเพียงอย่างเดียว
พร้อมกันนี้นายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ได้มีการประชุมหารือกลุ่มย่อยเกี่ยวกับแนวทางการแก้ไขปัญหาสารปนเปื้อนโลหะหนักในแหล่งน้ำ ณ ห้องประชุมชั้น 2 สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดเชียงราย โดยมีส่วนราชการ ภาควิชาการ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าร่วมหารือ เพื่อกำหนดแนวทางดำเนินงานร่วมกันในการเฝ้าระวัง ป้องกัน และแก้ไขปัญหาสิ่งปนเปื้อนในแม่น้ำสายหลักของจังหวัดเชียงราย
ที่ประชุมได้หารือสถานการณ์น้ำสายขุ่นและปนเปื้อนสารหนูในพื้นที่อำเภอแม่สาย รวมถึงแนวทางการจัดทำข้อเสนอกรณีพบสารปนเปื้อนโลหะหนักเกินมาตรฐานในแม่น้ำสายหลัก ของจังหวัดเชียงราย โดยมีการพิจารณาในประเด็นดังต่อไปนี้
1.แนวทางแก้ไขปัญหาสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำ โดยมุ่งเน้นการพัฒนาแหล่งน้ำดิบสำรองสำหรับผลิตน้ำประปา
2.การติดตั้งระบบตรวจวัดคุณภาพน้ำแบบเรียลไทม์ จำนวน 9 จุด แบ่งเป็นสถานีของกรมควบคุมมลพิษ 5 จุด และกรมทรัพยากรน้ำ 4 จุด
3.การจัดทำแผนเผชิญเหตุรองรับกรณีตรวจพบสารปนเปื้อนเกินค่ามาตรฐานจนส่งผลกระทบต่อระบบผลิตและจ่ายน้ำประปา จังหวัดเชียงราย โดยสำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดเชียงราย อำเภอ และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จัดทำแผนเตรียมความพร้อมในการช่วยเหลือประชาชน
4.การจัดทำข้อเสนอเพื่อแก้ไขปัญหาสารปนเปื้อน ทั้งการตรวจสอบคุณภาพน้ำร่วมกันระหว่างประเทศไทยกับประเทศเพื่อนบ้าน การขยายจุดตรวจวัดคุณภาพน้ำและตะกอน รวมถึงการประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อกำหนดมาตรการควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษบริเวณต้นน้ำ
