คุยกับทูต | วิคเตอร์ เซเมนอฟ อาชญากรรมสงครามในยูเครน (จบ)
รายงานพิเศษ | ชนัดดา ชินะโยธิน
Chanadda Jinayodhin
สงครามรัสเซีย-ยูเครน ส่งผลกระทบอย่างรุนแรง ต่อวงการกีฬาของยูเครน
ทั้งการหยุดชะงักของลีกฟุตบอล การต้องอพยพย้ายถิ่นฐานของนักกีฬา สโมสรต้องปิดตัว การสูญเสียชีวิตนักกีฬาและบุคลากรทางการกีฬา รวมถึงการที่นักกีฬาต้องเข้าร่วมการป้องกันประเทศ ซึ่งส่งผลให้โครงสร้างพื้นฐานกีฬาเสียหาย และระบบกีฬาโดยรวมหยุดชะงักภายใต้กฎอัยการศึก
“ยูเครนเป็นแหล่งกำเนิดนักกีฬาระดับโลกมากมาย โดยเฉพาะในกีฬาต่อสู้และฟุตบอล เช่น อันเดรย์ เชฟเชนโก (Andriy Shevchenko) ตำนานกองหน้าชาวยูเครนที่ได้รับรางวัลบัลลงดอร์ (Ballon d’Or) ในปี 2004
ยาโรสลาวา มาฮูชิค (Yaroslava Mahuchikh) นักกรีฑากระโดดสูงหญิงชาวยูเครน เป็นเจ้าของสถิติโลกและเจ้าของเหรียญทองโอลิมปิก
พี่น้องคลิทช์โก (Klitschko brother) ในวงการมวย คือ วิตาลี่ (Vitali) และวลาดิเมียร์ (Wladimir) เป็นสองพี่น้องยักษ์ใหญ่ชาวยูเครนที่โด่งดังในวงการมวยสากลรุ่นเฮฟวีเวท ครองตำแหน่งแชมป์โลกพร้อมกันหลายสถาบัน สร้างตำนานพี่น้องนักชกที่ยิ่งใหญ่
หรือโอเล็กซานเดอร์ อูซิก (Oleksandr Usyk) ยอดนักมวยซูเปอร์เฮฟวีเวทแชมป์โลกรุ่นใหญ่จากไครเมีย ยูเครน ซึ่งเดินทางมาเยือนกรุงเทพฯ ในช่วงธันวาคมที่ผ่านมา เป็นที่ฮือฮาในหมู่แฟนหมัดมวยชาวไทยและได้รับการต้อนรับจากผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร”
นายวิคเตอร์ เซเมนอฟ (Mr.Viktor Semenov) อุปทูตรักษาการเอกอัครราชทูตยูเครนประจำประเทศไทย กล่าวอย่างภาคภูมิใจ
“นอกจากนี้ ทีมวอลเลย์บอลหญิง นักกีฬายูยิตสู และนักมวยของเราก็ได้เข้าร่วมการแข่งขันในประเทศไทย ซึ่งแสดงให้เห็นว่า ประเทศไทยมีความสามารถยอดเยี่ยมในการจัดการแข่งขันระดับโลกอย่างต่อเนื่อง และเราขอขอบคุณเป็นอย่างยิ่งสำหรับโอกาสที่นักกีฬาจากประเทศของเราได้เข้าร่วมการแข่งขันครั้งนี้
แต่การรุกรานยูเครนของรัสเซียสร้างผลกระทบหนักต่อวงการกีฬา ทำให้สูญเสียนักกีฬาและโค้ชจำนวนมาก (กว่า 590 คน ณ ปี 2025), นักกีฬาถูกจับเป็นเชลย (22 คน), สูญหาย (11 คน) และสาธารณูปโภคด้านกีฬาถูกทำลาย (กว่า 730 แห่ง)”
เป็นการสะท้อนภาพที่น่าประทับใจของจิตวิญญาณนักสู้ชาวยูเครน ที่ยังคงแสดงความแข็งแกร่งในวงการกีฬาแม้เผชิญสงครามรุกรานจากรัสเซีย โดยกีฬากลายเป็นสัญลักษณ์ของความไม่ยอมแพ้ การรักษาเอกลักษณ์ และความหวัง แม้จะมีอุปสรรคมากมาย นักกีฬาหลายคนเข้าร่วมการแข่งขันเพื่อเป็นตัวแทนประเทศ ชูธงยูเครน และสร้างขวัญกำลังใจให้กับคนในชาติและทั่วโลก
เรื่องราวของสโมสรฟุตบอลชัคตาร์ โดเนตสก์ (Shakhtar Donetsk) ได้แสดงให้เห็นทั้งสิ่งที่สูญเสียไปและสิ่งที่ยังคงอยู่ด้วยเจตจำนงและความมุ่งมั่น
“ในเมืองโดเนตสก์ (Donetsk) ประเทศยูเครน สนามกีฬาระดับ Elite แห่งแรกในยุโรปตะวันออก ถูกสร้างขึ้นตามมาตรฐานสูงสุดของ UEFA/FIFA อย่างครบถ้วน นั่นคือ ดอนบาส อารีน่า (Donbas Arena) สนามเหย้าของทีม FC Shakhtar Donetsk
สนามแห่งนี้ใช้จัดงานสำคัญเช่น Euro 2012 และคอนเสิร์ตใหญ่ (Beyonc?, Rihanna) ด้วยดีไซน์คล้ายเพชร เป็นสัญลักษณ์ของเมือง”
แต่สนามดอนบาส อารีน่า ได้รับผลกระทบอย่างหนักจากสงครามในภูมิภาคดอนบาสตั้งแต่ปี 2014 สนามถูกยึดครองและเสียหายจากความขัดแย้ง ทำให้ต้องเปลี่ยนจากการเป็นสนามฟุตบอลหลักของสโมสร ชัคตาร์ โดเนตสก์ มาเป็นศูนย์หลบภัยและที่พักพิงชั่วคราวสำหรับชาวยูเครนที่หนีภัยสงครามและการรุกรานของรัสเซีย โดยถูกใช้ประโยชน์ในทางที่แตกต่างจากเดิมอย่างสิ้นเชิง
“แม้สนามดอนบาส อารีน่า จะเสียหายจากสงคราม แต่สโมสรฟุตบอลชัคตาร์ โดเนตสก์ ก็ยังคงแข็งแกร่ง โดยย้ายไปใช้สนามที่อื่นและทำผลงานดีเยี่ยมในยุโรป สะท้อนความไม่ย่อท้อและความเป็นมืออาชีพ แม้เผชิญกับความท้าทายอย่างหนักจากการสูญเสียฐานที่มั่นและสนามเหย้า แต่พวกเขาก็พิสูจน์ให้เห็นว่า จิตวิญญาณแห่งความทุ่มเทและศักยภาพของนักเตะยังคงแข็งแกร่ง ไม่เสื่อมคลาย”
นักกีฬากับการเมือง
“มีคำถามว่า ทำไมนักกีฬารัสเซียได้เข้าร่วมในการแข่งขัน ทั้งที่รัสเซียก่อสงครามกับยูเครน โปรดลองพิจารณาเรื่องดังนี้
การโจมตีด้วยขีปนาวุธและโดรนของรัสเซียอย่างต่อเนื่องในยูเครนส่งผลกระทบอย่างหนักต่อชีวิตประจำวัน ทำให้ประชาชนและนักกีฬานับไม่ถ้วนต้องหลบภัยในบังเกอร์, ไม่สามารถนอนหลับได้อย่างปกติ, เผชิญความเหนื่อยล้าทั้งกายและใจ และเกิดความเครียดทางอารมณ์อย่างรุนแรง จากภัยคุกคามต่อชีวิตที่ใกล้ตัวตลอดเวลา ส่งผลกระทบต่อสุขภาพจิตและคุณภาพชีวิตอย่างมาก
ดังนั้น เมื่อนักกีฬายูเครนกำลังต่อสู้เพื่อชีวิตและโอกาสในการฝึกฝนและแข่งขัน เหตุใดจึงอนุญาตให้นักกีฬารัสเซียเข้าร่วมการแข่งขันระดับนานาชาติได้ ในเมื่อประเทศของพวกเขาเองเป็นผู้ก่อให้เกิดความทุกข์ทรมานนี้ นักกีฬารัสเซียจำนวนมากไม่เพียงแต่สนับสนุนสงครามรุกรานยูเครน แต่ยังเข้าร่วมอย่างแข็งขันด้วย
ยิ่งไปกว่านั้น นักกีฬารัสเซียจำนวนมากยังได้เป็นสมาชิกของสโมสรกีฬากลางของกองทัพรัสเซีย
ซึ่งหมายความว่า พวกเขามียศเป็นนายทหารรัสเซีย ถือไม้เทนนิสในมือข้างหนึ่ง และปืนในมืออีกข้างหนึ่ง นี่คือเหตุผลที่เรายืนกรานที่จะห้ามไม่ให้นักกีฬารัสเซียและเบลารุสเข้าร่วมการแข่งขัน”
นักกีฬารัสเซียจำนวนมากสังกัดสโมสรกีฬากลางของกองทัพรัสเซีย (Central Sports Club of the Army – CSKA) ซึ่งทำให้มียศเป็นทหารของกองทัพรัสเซีย ตั้งแต่ระดับชั้นประทวน (เช่น จ่าสิบโท) ไปจนถึงนายทหารชั้นสัญญาบัตร ถือเป็นส่วนหนึ่งของกองทัพ เป็นการรวมตัวกันของนักกีฬาสมัครเล่นและมืออาชีพภายใต้การอุปถัมภ์ของกองทัพเพื่อพัฒนากีฬาและเป็นตัวแทนประเทศ
อาชญากรรมสงคราม
ระหว่างการรุกรานยูเครนโดยรัสเซีย
“ภายใต้ธงชาติรัสเซีย อาชญากรรมระหว่างประเทศที่ร้ายแรงที่สุดบางอย่างกำลังเกิดขึ้น นั่นคือ การสังหารหมู่, การทรมาน, การเนรเทศเด็ก และการทำลายเมือง โดยสิ่งแรกที่รัสเซียทำเมื่อยึดเมืองที่ทำลายได้ คือการชักธงชาติขึ้น เพื่อแสดงถึงการควบคุมและอ้างสิทธิ์ในดินแดน
การอนุญาตให้นักกีฬาของรัฐผู้รุกรานเข้าร่วมการแข่งขัน ภายใต้สัญลักษณ์นี้ในระหว่างสงครามรุกรานที่รัสเซียกำลังดำเนินอยู่ เท่ากับเป็นการให้ความชอบธรรมแก่ผู้รุกรานและเป็นการไม่เคารพอย่างยิ่งต่อชาวยูเครนหลายล้านคนที่ตกเป็นเหยื่อของการรุกรานทางทหารเต็มรูปแบบของรัสเซีย”
นายวิคเตอร์ เซเมนอฟ อุปทูตยูเครนยืนยัน
ประเด็นนี้เกี่ยวข้องกับข้อกล่าวหาที่องค์กรระหว่างประเทศและสื่อต่างๆ ได้รายงานอย่างต่อเนื่อง เกี่ยวกับปฏิบัติการทางทหารของรัสเซียที่ละเมิดกฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศ และการโต้แย้งเรื่องการที่รัสเซียยังคงเข้าร่วมกิจกรรมระดับนานาชาติภายใต้ธงชาติของตน
มุมมองและผลกระทบ
การอนุญาตให้นักกีฬารัสเซียเข้าร่วมการแข่งขันระดับนานาชาติได้ (ภายใต้เงื่อนไข) เป็นการตัดสินใจที่ซับซ้อนของคณะกรรมการโอลิมปิกสากล (IOC) เพื่อแยกแยะระหว่างรัฐบาลกับการกระทำของนักกีฬา โดยให้นักกีฬาลงแข่งในนามนักกีฬาที่เป็นกลาง (AIN) ที่มาจากภาษาฝรั่งเศส Athl?tes Individuels Neutres ไม่มีสัญชาติ ไม่แสดงสัญลักษณ์ใดๆ และต้องผ่านการตรวจสอบว่าไม่สนับสนุนสงคราม เพื่อรักษาหลักการโอลิมปิก ที่ไม่ควรลงโทษนักกีฬาทั่วไปที่ไม่ได้สนับสนุนการรุกราน
แต่ก็ต้องตอบสนองต่อความกังวลของยูเครนและนานาชาติด้วยเช่นกัน
เหตุผลเบื้องหลังการตัดสินใจของ IOC
หลักการโอลิมปิก : คณะกรรมการโอลิมปิกสากล (IOC) ยึดหลักการไม่ลงโทษนักกีฬาเพียงเพราะสัญชาติของตนเอง และต้องการให้นักกีฬาที่เตรียมตัวมาอย่างหนักไม่ถูกตัดโอกาสไปโดยสิ้นเชิง
การแยกแยะ : IOC พยายามแยกแยะระหว่างนักกีฬากับรัฐบาลรัสเซีย โดยมองว่านักกีฬาไม่ใช่ผู้ก่อสงครามโดยตรง
เงื่อนไขที่เข้มงวด : กำหนดให้นักกีฬาลงแข่งในฐานะ “นักกีฬาที่เป็นกลาง” (AIN) และต้องผ่านการตรวจสอบอย่างละเอียดว่า ไม่เคยสนับสนุนสงครามยูเครน, ไม่เกี่ยวข้องกับหน่วยงานทหารหรือหน่วยงานความมั่นคงของรัสเซีย, ไม่มีการแสดงสัญลักษณ์ของรัสเซีย (ธง, เพลงชาติ)
แต่ยูเครนและผู้สนับสนุน : มองว่าการอนุญาตนี้ไม่ยุติธรรม และเป็นการให้พื้นที่แก่รัสเซียในขณะที่นักกีฬาของยูเครนกำลังทุกข์ทรมาน
รัสเซีย : มองว่าการกระทำของ IOC เป็นการเหยียดเชื้อชาติ และละเมิดสิทธิ์ของนักกีฬา
ในความพยายามสร้างสมดุลระหว่างหลักการสากลของกีฬากับการเมืองระหว่างประเทศ จึงมักนำไปสู่ข้อถกเถียง เพราะกีฬาเป็นเวทีที่สะท้อนการเมืองและอุดมการณ์ได้ดี ทำให้เกิดคำถามว่า ควรให้ความสำคัญกับ “ความเป็นสากล” หรือ “จุดยืนทางการเมือง” (เช่น การคว่ำบาตร) มากกว่ากัน, นักกีฬาควรมีบทบาทอย่างไร และองค์กรกีฬาระหว่างประเทศควรทำอย่างไรเมื่อเกิดวิกฤตการณ์
ประเด็นนี้เน้นย้ำว่า “กีฬาไม่เคยแยกจากการเมือง” โดยสิ้นเชิง และการพยายามทำให้แยกกันมักเป็นเรื่องที่แทบเป็นไปไม่ได้ในทางปฏิบัติ เพราะกีฬาเป็นพื้นที่แสดงออกทั้งด้านการรวมชาติ การต่อต้านการเหยียดผิว หรือแม้แต่การแข่งขันเชิงภูมิรัฐศาสตร์
