‘เอฟเอโอ’ เตือนเอเชียรับมือโรคอุบัติใหม่ ชี้ 75% มีต้นตอจากสัตว์ จี้รัฐเฝ้าระวังระบบนิเวศตามแนวคิด One Health
เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน นายอัลลู โดฮง ผู้ช่วยผู้อำนวยการใหญ่และผู้แทนภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิกขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (เอฟเอโอ) กล่าวว่า เอฟเอโอเรียกร้องให้รัฐบาลทั่วภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิกให้ความสำคัญกับการดูแลระบบนิเวศนอกฟาร์ม ยกระดับการประเมินความเสี่ยง และป้องกันโรคตั้งแต่ต้นเหตุ ตามแนวคิดสุขภาพหนึ่งเดียว (One Health) ที่บูรณาการสุขภาพมนุษย์ สัตว์ และสิ่งแวดล้อมเข้าด้วยกัน ทั้งนี้ สอดคล้องกับปฏิญญาทางการเมืองว่าด้วยการป้องกัน การเตรียมความพร้อม และการตอบสนองต่อการระบาดใหญ่ (Political Declaration on Pandemic Prevention, Preparedness, and Response) ที่สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติรับรองเมื่อวันที่ 12 ตุลาคม 2569 โดยมุ่งแก้ไขปัญหาโรคติดเชื้ออุบัติใหม่และโรคที่กลับมาระบาดซ้ำตั้งแต่ต้นเหตุ เนื่องจากโรคติดเชื้ออุบัติใหม่ร้อยละ 75 มีต้นกำเนิดจากสัตว์ สะท้อนบทเรียนจากวิกฤตโควิด-19 ที่แสดงให้เห็นถึงความจำเป็นในการเตรียมพร้อมรับมือโรคระบาดอย่างเป็นระบบ
นายอัลลู กล่าวว่า ตลอดกว่า 20 ปีที่ผ่านมา โรคไข้หวัดนกเป็นภัยคุกคามต่อการเลี้ยงสัตว์ปีก วิถีชีวิตเกษตรกร และสุขภาพประชาชนทั่วเอเชียและแปซิฟิก โดยเมื่อเดือนมีนาคมที่ผ่านมา การตรวจพบเชื้อในสัตว์ปีกที่ป่วยและตายในกัมพูชา นำไปสู่การตรวจพบเชื้อไข้หวัดนกสายพันธุ์ H5N1 ในมนุษย์ ขณะที่ออสเตรเลียตรวจพบเชื้อ H5N1 ที่แพร่กระจายผ่านนกทะเลอพยพ ตอกย้ำว่าภัยคุกคามจากโรคไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในฟาร์ม แต่เชื่อมโยงกับสัตว์ป่าและระบบนิเวศโดยรอบ นอกจากนี้ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การขยายกิจกรรมของมนุษย์เข้าไปในพื้นที่ธรรมชาติ และความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศ ล้วนเพิ่มโอกาสให้เชื้อไวรัสแพร่กระจายได้ง่ายขึ้น โดยองค์การอุตุนิยมวิทยาโลกคาดการณ์ว่าปรากฏการณ์เอลนีโญจะถึงจุดสูงสุดช่วงปลายปี 2569 ส่งผลให้หลายพื้นที่เผชิญภัยแล้งและฝนตกหนัก กระทบต่อการผลิตปศุสัตว์และแหล่งน้ำ รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงโรคระบาด ขณะที่น้ำเสียจากฟาร์มสัตว์ปีกอาจพัดพาของเสีย สารต้านจุลชีพ และเชื้อโรคลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ
นายอัลลู กล่าวว่า เอฟเอโอเสนอ 3 แนวทางให้รัฐบาลในภูมิภาคดำเนินการ ได้แก่ 1.บูรณาการข้อมูลสัตว์ป่าและสิ่งแวดล้อมเข้ากับระบบเฝ้าระวังโรคติดต่อระหว่างสัตว์และคน เพื่อประเมินความเสี่ยงและกำหนดมาตรการป้องกันในฟาร์ม 2.ลงทุนพัฒนาศักยภาพผู้เชี่ยวชาญ ห้องปฏิบัติการ เจ้าหน้าที่ และสัตวแพทย์ ให้สามารถประเมินความเสี่ยง ตรวจสอบความผิดปกติของโรคในสัตว์ป่าและสัตว์เลี้ยง และสื่อสารข้อมูลกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และ 3.บรรจุการป้องกันโรคตั้งแต่ต้นเหตุไว้ในแผนระดับชาติ กำหนดผู้รับผิดชอบและจัดสรรงบประมาณอย่างต่อเนื่อง เพื่อประเมินความเชื่อมโยงของความเสี่ยงโรคระหว่างสัตว์ป่า ปศุสัตว์ และมนุษย์
“รัฐบาลในภูมิภาคควรส่งเสริมความร่วมมือระหว่างหน่วยงานด้านสุขภาพมนุษย์และสัตว์ ควบคู่กับความเชี่ยวชาญด้านสัตว์ป่าและสิ่งแวดล้อม มิฉะนั้นอาจมองข้ามปัจจัยทางนิเวศวิทยาที่ส่งผลต่อการแพร่ระบาด และพลาดโอกาสป้องกันโรคในฟาร์ม ชุมชน และระบบนิเวศอย่างเป็นระบบ” นายอัลลู กล่าว
นายอัลลู กล่าวต่อว่า ตลอดกว่า 2 ทศวรรษ เอฟเอโอสนับสนุนรัฐบาลในภูมิภาคตรวจหาและเฝ้าระวังไข้หวัดนกจากตัวอย่างนกและตลาดค้าสัตว์ปีก เพื่อประเมินภัยคุกคามและวางแผนป้องกันตั้งแต่ระยะเริ่มต้น สำหรับประเทศไทย เอฟเอโอแลกเปลี่ยนองค์ความรู้กับกรมปศุสัตว์เพื่อจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการเฝ้าระวัง ติดตาม และควบคุมโรคไข้หวัดนก โดยเฉพาะพื้นที่ชายแดน ส่วนกัมพูชามีเครือข่ายเฝ้าระวังสุขภาพสัตว์ป่าเพื่อส่งข้อมูลให้หน่วยงานภาครัฐ ขณะที่อินโดนีเซีย เอฟเอโอร่วมกับกระทรวงป่าไม้จัดฝึกอบรมผู้เชี่ยวชาญด้านสัตว์ป่าและสิ่งแวดล้อมเกี่ยวกับความเสี่ยงจากการค้าสัตว์ป่า พร้อมดำเนินโครงการในพื้นที่ซูลาเวซี รวบรวมภาครัฐ นักวิจัย และชุมชน เพื่อพัฒนาแนวทางลดความเสี่ยงโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน ควบคู่กับการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ
