พวกเขาตัดได้แค่ต้นไม้หนึ่งต้น แต่ไม่อาจหยุดยั้งฤดูใบไม้ผลิ นิติสงครามการเลือกตั้งประกันสังคม

คอลัมน์ ฝนไม่ถึงดิน
ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี

• คืนอำนาจให้ผู้ประกันตน : บันทึกจากห้องพิจารณาคดีถึงคำพิพากษาศาลปกครอง
• 27 กันยา เลือกตั้งประกันสังคมเปลี่ยนแปลงชีวิตสวัสดิการครั้งใหญ่
• คำสั่งศาลไม่ได้ให้เลื่อนเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม ต้องเดินหน้า 27 กันยายน ตามเดิม
• การเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคมที่กำลังจะมาถึง ไม่ใช่เพียงเรื่องของผู้ประกันตน
• ว่าด้วยการเลือกตั้งบอร์ดผู้ประกันตน และสองปีแห่งการพิสูจน์
• อ่านบทความทั้งหมดของ ษัษฐรัมย์ ธรรมบุษดี คลิกที่นี่

เมื่อชื่อของนิว-ชลิต รัษฐปานะ ถูกตัดออกจากบัญชีผู้สมัคร และเข้าสู่กระบวนการอุทธรณ์ ทำให้ชื่อของ “นิว” คณะกรรมการที่อายุน้อยที่สุด เริ่มได้รับความสนใจ
และผมใช้พื้นที่นี้อธิบายว่า ชลิต คือกลจักรสำคัญอย่างมากในการปฏิรูปประกันสังคมในช่วงสองปีที่ผ่านมา

และเขานับเป็นปีศาจร้ายของฝั่งต่อต้านการปฏิรูป แต่เป็นของขวัญสำหรับประชาชนอย่างแท้จริง

ผมอยากเริ่มจากกลไกที่เกิดขึ้นจริงในห้องประชุมบอร์ดประกันสังคม ย้อนไปช่วงประมาณปี 2567 วาระ “เพิ่มเงินเด็ก” ที่ค้างมาหลายเดือนถูกเลื่อนไปอยู่ในวาระอื่นๆ ลำดับ 6 ผมพูดด้วยเหตุผลอยู่นานแต่ไม่มีใครฟัง

คนที่เปิดไมค์และทวงถามความรับผิดชอบของทุกคนในห้องนั้นไม่ใช่ผม แต่คือนิว

นี่ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่คือการแบ่งบทบาทที่เกิดขึ้นเป็นปกติในทีมนี้

ในวันที่งบประมาณก้อนใหญ่ที่มีข้อสงสัยกำลังจะผ่านในห้องปิด คนที่ขอให้บันทึกมติเป็นรายบุคคลว่าใครเห็นด้วยหรือไม่เห็นด้วยก็คือนิวอีกเช่นกัน

การกระทำแบบนี้ต้องอาศัยทั้งความกล้าและความเข้าใจกระบวนการอย่างละเอียด

สองสิ่งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเองในวันเดียว แต่สั่งสมมาจากการทำงานเป็นเครือข่ายที่แต่ละคนถนัดคนละด้าน

ผมอยากชวนมองย้อนกลับไปที่คดีศาลปกครองเรื่องการเลื่อนเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม คดีนี้มีผู้ฟ้อง 14 คน ไม่ใช่คนเดียว แต่ละคนมาจากภาคส่วนที่ต่างกัน บางคนเป็นแรงงานในโรงงาน พนักงานออฟฟิศ นักเคลื่อนไหวทางการเมือง ผู้ประกอบการรายย่อย

การที่คนเหล่านี้ยินยอมเอาชื่อตัวเองผูกไว้กับคดีสาธารณะ ยอมรับความเสี่ยงที่จะถูกจับตาหรือกลั่นแกล้งในภายหลัง คือเนื้อแท้ของสิ่งที่เรียกว่าทีม

ผลของคดีคือศาลชี้ว่าประกาศชะลอการเลือกตั้งไม่ชอบด้วยกฎหมาย เป็นชัยชนะที่มาจากการทำงานร่วมกันของคน 14 คน ไม่ใช่จากคำฟ้องของคนเพียงคนเดียวที่มีชื่อเสียงมากกว่าคนอื่น

ข้อเท็จจริงที่น่าตั้งคำถามคือ กกต.ประกันสังคมซึ่งเป็นฝ่ายแพ้คดีในเรื่องการออกประกาศที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย กลับยังเป็นผู้มีอำนาจตัดสินเรื่องคุณสมบัติของผู้สมัครในสนามเดียวกัน

คุณสมบัติที่ใช้ตรวจสอบผู้สมัครมีอยู่สองเรื่องหลักคือ การเป็นผู้ประกันตนและการส่งเงินสมทบต่อเนื่อง

ซึ่งนิวผ่านการตรวจทั้งสองข้อไปแล้วในวันสมัคร

การตัดชื่อภายหลังจึงชวนให้ตั้งคำถามมากกว่าจะเป็นเรื่องกระบวนการปกติ

ผมพูดตรงนี้ไม่ใช่เพื่อสร้างความขัดแย้งแบบตัวบุคคล แต่เพื่อชี้ให้เห็นรูปแบบที่ซ้ำมาหลายรอบ

เมื่อกลไกทางการเมืองไม่สามารถเอาชนะด้วยเหตุผลหรือคะแนนเสียงได้ เครื่องมือที่ถูกหยิบมาใช้มักเป็นเรื่องทางเทคนิคที่ตีความได้สองทาง

ผมอยากอธิบายว่าทำไมเรื่องของนิวถึงสำคัญกับภาพรวมของทีมมากกว่าจะเป็นเรื่องส่วนตัวของคนคนหนึ่ง

ทีมประกันสังคมก้าวหน้าตั้งแต่ชนะเลือกตั้งมา 6 ใน 7 ที่นั่งเมื่อธันวาคม 2566 ทำงานผ่านการแบ่งความรับผิดชอบตามความถนัด

บางคนอยู่ในอนุกรรมการพัฒนามาตรา 40

บางคนอยู่ในอนุกรรมการที่ปรึกษาการลงทุนสินทรัพย์

บางคนทำหน้าที่วิเคราะห์ตัวเลขงบประมาณและการจัดซื้อจัดจ้าง

บางคนอย่างนิวทำหน้าที่เชื่อมโยงประเด็นเยาวชนและสิทธิเด็กเข้ากับระบบประกันสังคมซึ่งเดิมถูกมองว่าเป็นเรื่องของผู้ใหญ่วัยทำงานเท่านั้น

ผลลัพธ์ที่จับต้องได้อย่างการขยายสิทธิรักษาฟัน การเพิ่มเงินสงเคราะห์บุตรจาก 800 เป็น 1,000 บาทต่อเดือน

หรือการลดสัดส่วนการจัดซื้อความเสี่ยงสูงจากประมาณร้อยละ 11 เหลือ 1.59

ไม่ได้เกิดจากคนคนเดียวคิดคนเดียวทำ

แต่เกิดจากการที่แต่ละคนเฝ้าดูแลพื้นที่ของตัวเองอย่างต่อเนื่องแล้วส่งต่อข้อมูลถึงกัน

เมื่อฝ่ายตรงข้ามการปฏิรูปเลือกเป้าหมายที่จะตัดออกจากระบบ

พวกเขาไม่ได้เลือกแบบสุ่ม แต่เลือกจากคนที่สร้างแรงกระเพื่อมมากที่สุดในบทบาทของตัวเอง

นี่คือเหตุผลที่ผมเรียกนิวว่าเป็นปีศาจของชนชั้นนำและเป็นของขวัญของประชาชน

เพราะบทบาทของนิวไปแตะจุดที่โครงสร้างอำนาจเดิมไม่อยากให้ใครแตะ

นั่นคือความโปร่งใสของการใช้งบประมาณและสิทธิของเด็ก 1.2 ล้านคนที่ไม่มีเสียงในห้องประชุม

การตัดชื่อนิวจึงไม่ใช่การตัดคนคนเดียวออกจากการเลือกตั้ง

แต่เป็นความพยายามตัดข้อต่อหนึ่งในเครือข่ายที่เชื่อมโยงประเด็นเยาวชนเข้ากับระบบสวัสดิการ

หากข้อต่อนี้หายไปเรื่องสิทธิเด็กในระบบประกันสังคมอาจถูกลดความสำคัญกลับไปเป็นวาระอื่นๆ

ผมอยากปิดท้ายด้วยข้อเท็จจริงที่เป็นความหวังมากกว่าความสิ้นหวัง

นิวได้ยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการการเลือกตั้งประกันสังคม ตามกระบวนการที่กฎหมายให้สิทธิไว้

และไม่ว่าผลอุทธรณ์จะออกมาอย่างไร เครือข่ายที่นิวช่วยสร้างขึ้นในช่วงหลายปีที่ผ่านมาก็จะยังทำงานต่อไป

เพราะทีมนี้ไม่ได้ตั้งอยู่บนไหล่ของใครคนเดียว

แต่ตั้งอยู่บนความร่วมมือของคนหลายสิบหลายร้อยคนที่ยืนหยัดอยู่ในบทบาทของตัวเองอย่างเงียบๆ

บางคนอยู่ในห้องประชุม บางคนอยู่หน้ากระทรวง บางคนอยู่ในศาล บางคนอยู่หลังจอคอมพิวเตอร์ที่คอยตรวจสอบตัวเลขงบประมาณทุกบรรทัด

สิ่งที่เกิดขึ้นกับนิวควรเป็นเครื่องเตือนใจว่าการปฏิรูปที่แท้จริงต้องอาศัยคนจำนวนมากพอที่จะทำให้การตัดคนใดคนหนึ่งออกไม่สามารถหยุดขบวนการทั้งหมดได้
และนั่นคือภารกิจที่ทีมประกันสังคมก้าวหน้าจะทำต่อไปไม่ว่าผลของการเลือกตั้งครั้งนี้จะเป็นอย่างไร

พวกเขาตัดได้แค่ต้นไม้หนึ่งต้น แต่ไม่อาจหยุดยั้งฤดูใบไม้ผลิ