ปมร้อน ‘กกต.’ ชงยื่นศาล รธน. ตีความอำนาจศาลฎีกา ปมตรวจคุณสมบัติผู้สมัคร ส.ว.
ในประเทศ
อีกหนึ่งประเด็นร้อนทางการเมืองที่ช่วงนี้ต้องโฟกัสมากเป็นพิเศษ
เมื่อปรากฏกระแสข่าวออกมาว่าหนึ่งในองค์กรอิสระ นั่นคือ คณะกรรมการการเลือกตั้ง หรือ กกต. ได้มีมติ 5 ต่อ 2 เสียง เตรียมยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญเป็นกรณีเร่งด่วน เพื่อขอให้วินิจฉัย 2 ประเด็น
ประเด็นแรก เมื่อผู้อำนวยการเลือกระดับอำเภอ จังหวัด และประเทศ ได้มีคำสั่งรับสมัครและประกาศรายชื่อผู้สมัคร ส.ว. ว่ามีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามแล้ว คำสั่งดังกล่าวถือเป็นที่สุด ไม่อาจถูกตรวจสอบได้อีก เว้นแต่กรณีที่อยู่ในอำนาจวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญโดยเฉพาะตามมาตรา 63 แห่ง พ.ร.ป. ว่าด้วยการได้มาซึ่ง ส.ว. พ.ศ.2561
รวมทั้งประเด็นที่สอง กรณีที่ กกต.ได้มีคำวินิจฉัยยกคำร้อง (ตามมาตรา 60 วรรคสอง และมาตรา 62 แห่ง พ.ร.ป. ว่าด้วยการได้มาซึ่ง ส.ว. พ.ศ.2561) ให้ถือว่าคำวินิจฉัยของ กกต. นั้นเป็นที่สุด ไม่อาจยื่นคำร้องต่อศาลฎีกาเพื่อขอให้ตรวจสอบหรือทบทวนคำวินิจฉัยซ้ำได้อีก
โดยทั้ง 3 คดีศาลฎีกาสั่งรับคำร้องไว้พิจารณานั้น เกิดจากกลุ่มผู้สมัครและผู้มีสิทธิ์เลือก ส.ว. รวม 5 ราย ได้แก่ นายบัลลังค์ ศรีมงคล, นางวรรษมนต์ คุณแสน, นางแดง กองมา, นายสมพาน พละศักดิ์ และนางทองเสียน วงษ์ประจันทร์ ได้ร่วมกันยื่นคำร้องต่อศาลฎีกา เพื่อขอให้ย้อนตรวจสอบคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้สมัคร ส.ว.รายอื่น โดยเฉพาะกรณีข้อโต้แย้งคุณสมบัติผู้สมัครในพื้นที่จังหวัดอำนาจเจริญและกรณียื่นสมัครผิดกลุ่มอาชีพ โดยขอให้ศาลทบทวนคำวินิจฉัยของ กกต. ที่เคยสั่งยกคำร้องไปก่อนหน้านี้
ปัจจุบันศาลฎีกาได้สั่งรับเรื่องไว้พิจารณาทั้ง 3 คดี อยู่ในขั้นตอนสั่งทำคำคัดค้านและนัดตรวจพยานหลักฐาน
จนนำมาสู่ชนวนเหตุสำคัญที่ กกต.มองว่าเป็นการก้าวล่วงใช้อำนาจเกินขอบเขตและต้องส่งเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยชี้ขาดในที่สุด
สำหรับประเด็นนี้ ทาง กกต.มองว่าการที่ศาลฎีกาเปิดรับคำร้องในลักษณะนี้ เป็นการใช้อำนาจเกินขอบเขต ก้าวล่วงมาตรวจสอบคุณสมบัติและทบทวนคำวินิจฉัยของ กกต. ที่เป็นที่สุดไปแล้ว จึงเกิดปัญหาเกี่ยวกับขอบเขตหน้าที่และอำนาจระหว่างองค์กรตามรัฐธรรมนูญขึ้น
พร้อมยกเหตุผล อำนาจตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 224 ระบุว่า กกต.เป็นองค์กรอิสระที่มีหน้าที่และอำนาจโดยตรงในการบริหารจัดการ การควบคุมดูแลการเลือก ส.ว. ให้สุจริตและเที่ยงธรรม รวมถึงมีอำนาจสืบสวน ไต่สวน และประกาศผล
โดย พ.ร.ป. ว่าด้วยการได้มาซึ่ง ส.ว. พ.ศ.2561 กำหนดให้ศาลฎีกามีอำนาจเฉพาะกรณีผู้สมัครถูกผู้อำนวยการเลือกสั่งไม่รับสมัคร หรือถูกลบชื่อ (เพื่อยื่นขอเพิ่มชื่อตามมาตรา 22 และ 23) กรณีการเลือกในระดับต่างๆ เป็นไปโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายตามมาตรา 44
พลันที่กระแสข่าวดังกล่าวปรากฏออกมา เหล่าบรรดาอดีตตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ อดีตกรรมการการเลือกตั้ง นักวิชาการ นักการเมือง ต่างออกมาแสดงความเห็นคัดค้านและเบรกไม่ให้ยื่นศาลรัฐธรรมนูญตีความ
เนื่องจากต่างมองว่า กกต. ไม่สามารถยื่นเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญตรวจสอบอำนาจหน้าที่ของศาลฎีกาได้ ศาลรัฐธรรมนูญไม่มีอำนาจไปตรวจสอบศาลอื่นใดทั้งสิ้น ไม่ว่าศาลไหน
พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ (พ.ร.ป.) ว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ 2561 มาตรา 44 ระบุไว้ชัดเจนว่า องค์กรอิสระ ครม. หรือสภา จะขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยอำนาจหน้าที่ได้นั้น ต้องเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นแล้ว ไม่ใช่ปัญหาที่เกิดจากความไม่มั่นใจหรือไม่แน่ใจของตัวเอง หรือเป็นปัญหาที่ไปขัดแย้งต่อศาล
นอกจากนี้ ยังมีการตั้งคำถามกับ กกต.ด้วยว่าเพราะเหตุใดจึงต้องยื่นศาลรัฐธรรมนูญตีความ
ขณะเดียวกัน มีการเผยแพร่บันทึกความเห็นของ กกต. 2 เสียงข้างน้อย คือ นายสิทธิโชติ อินทรวิเศษ และนายชาย นครชัย ที่ได้ร่วมกันจัดทำบันทึกความเห็นของกรรมการเสียงข้างน้อย เพื่อแสดงจุดยืนคัดค้านต่อมติดังกล่าว
สาระสำคัญระบุว่า การขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย แม้จะอ้างว่าคำสั่งรับสมัครและประกาศรายชื่อผู้สมัครที่มีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามเป็นที่สุดไม่อาจตรวจสอบได้อีก แต่ผลลัพธ์ของคำขอดังกล่าวจะส่งผลให้ศาลฎีกาไม่มีอำนาจที่จะวินิจฉัยหรือตรวจสอบความถูกต้องของคำสั่งนี้ได้อีกต่อไป จึงเห็นได้ชัดว่าคำขอนี้แท้จริงแล้วคือการขอให้ศาลรัฐธรรมนูญพิจารณาวินิจฉัยเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจของศาลฎีกา ซึ่งไม่อาจกระทำได้
อีกทั้งยังไม่สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ และขัดแย้งต่อหลักการตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจ (Checks and Balances) ซึ่งมีไว้เพื่อป้องกันไม่ให้บุคคลหรือองค์กรใดองค์กรหนึ่งมีอำนาจเบ็ดเสร็จเด็ดขาดหรือใช้อำนาจไปในทางมิชอบ
กกต.เสียงข้างน้อยยังระบุอีกว่า การที่ กกต.ร้องขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยโดยที่ยังไม่มีข้อเท็จจริงใดเกี่ยวกับการพิจารณาวินิจฉัยปัญหาหน้าที่และอำนาจของ กกต.เกิดขึ้นจริง กรณีที่ขอมาจึงเป็นเพียง “ข้อสงสัย ข้อหารือ หรือการคาดการณ์” ว่าอาจจะเกิดปัญหาขึ้นในอนาคตเท่านั้น
อีกทั้งการยื่นเรื่องตามรัฐธรรมนูญจะต้องเป็นปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญโดยตรงเท่านั้น และการที่ กกต.มีมติให้นำเรื่องที่ขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยนี้ ไปยื่นต่อศาลฎีกาเพื่อให้ศาลฎีกาพิจารณารอคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญก่อน โดยเห็นว่าการกระทำดังกล่าวไม่อาจกระทำได้
เนื่องจากการที่ กกต.ยื่นขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยตามมาตรา 210 วรรคหนึ่ง (2) มิใช่กรณีการยื่นขอให้วินิจฉัยว่าบทบัญญัติของกฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ อันจะเป็นเหตุให้ศาลฎีกาต้องรอการพิจารณาไว้ชั่วคราวตามหลักเกณฑ์ของมาตรา 212 วรรคหนึ่งตามรัฐธรรมนูญแต่อย่างใด
อย่างไรก็ตาม นายแสวง บุญมี เลขาธิการคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ชี้แจงผ่านเวทีการประชุมวุฒิสภา วาระพิจารณารายงานผลปฏิบัติงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ประจำปีงบประมาณ 2568 โดยระบุว่า ขณะนี้ประชาชนเข้าใจผิดเกี่ยวกับมติ กกต. ที่ส่งศาลรัฐธรรมนูญ โดยที่ผ่านมา กกต.ใช้กลไกตามรัฐธรรมนูญมาตรา 210 (2) มาแล้วหลายครั้ง และครั้งนี้ก็เป็นลักษณะทำนองเดียวกัน มี 3 หลักการประกอบ
- หน้าที่ กกต. เวลาปฏิบัติหน้าที่เกี่ยวกับการเลือกตั้ง กระบวนการจะมีขั้นตอนระยะเวลาเริ่มต้น ระยะเวลาแต่ละช่วง และระยะเวลาสิ้นสุด ซึ่งกฎหมายบอกว่าคำวินิจฉัยของ กกต. เป็นที่สุด เพื่อให้เดินหน้าตามเวลาที่กฎหมายกำหนด ยังยืนยันว่า กกต.พร้อมให้ตรวจสอบ เพราะประชาชนทุกคนสามารถตรวจสอบหรือฟ้องร้อง กกต.ได้อยู่แล้ว จึงยื่นคำร้องไปยังศาลรัฐธรรมนูญ ว่าคำวินิจฉัย กกต.เป็นที่สุดหรือไม่ ไม่ได้บอกว่าองค์กรไหนมาก้าวก่าย กกต. หรือไม่ยุ่งกับเรา เพียงแต่เราต้องการว่าถ้าเราวินิจฉัยเป็นที่สุด เราจะได้มีความชัดเจนในการทำหน้าที่เราจะได้เดินต่อไปได้ แต่ถ้าไม่มีคำวินิจฉัย มันจะชะงักทันที กกต.ฟังทุกศาลในประเทศไทย ศาลไหนสั่งมาเราก็ฟัง
- กกต.เคยใช้กลไกนี้ยื่นมาแล้วตามมาตรา 210 (2)
- เพื่อให้เกิดความชัดเจน ตราบใดที่กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือก ส.ว.ยังถูกแก้ไข ชี้ว่าคนทำงานเหนื่อย เพราะทำเท่าที่กฎหมายกำหนด และบางครั้งกฎหมายอาจไม่ชัดเจน ทำเกินกว่ากฎหมายก็ไม่ได้ หรือหย่อนกว่ากฎหมายก็ไม่ได้
“ถ้ามีการวินิจฉัยมาจะทำให้ กกต.ปฏิบัติหน้าที่ได้ถูกต้อง และปรับแผนการทำงานได้อย่างถูกต้อง ซึ่งเจตนามีอยู่เท่านี้ ไม่ได้บอกว่าใครจะมาก้าวก่าย หรือมาแทรกแซงอำนาจ กกต. แค่ต้องการว่ามีอำนาจแค่ไหนเพื่อทำหน้าที่ให้ถูกต้องภายใต้กรอบเวลา” เลขาธิการ กกต.ระบุ
อย่างไรก็ตาม แม้จะมีเสียงคัดค้านและท้วงติงออกมามากมาย แต่หากดูจากท่าทีของ กกต.แนวโน้มคงยื่นศาลรัฐธรรมนูญตีความแน่นอน ฉะนั้น หลังจากนี้หากคำร้องส่งไปถึงมือศาลรัฐธรรมนูญ คงต้องดูว่าศาลรัฐธรรมนูญจะตัดสินเรื่องนี้อย่างไร หรือจะปัดตกคำร้องไม่รับไว้พิจารณาวินิจฉัยตั้งแต่แรกเลยหรือไม่
คงต้องรอดูกัน
