“ฮัน คัง” นักเขียนหญิงชาวเกาหลีใต้ เพิ่งสร้างประวัติศาสตร์เป็นนักประพันธ์คนแรกจากประเทศดังกล่าว ที่ได้รับรางวัลโนเบลสาขาวรรณกรรมไปครอง
หนึ่งในปัจจัยสำคัญอันดับต้นๆ ที่หนุนส่งให้เกิดความสำเร็จครั้งนี้ (อันเป็นส่วนหนึ่งของ “ซอฟต์เพาเวอร์แบบเกาหลี”) ก็คือ กระบวนการแปลวรรณกรรมภาษาเกาหลี ให้เป็นที่รู้จักของบรรดานักอ่านนานาชาติในโลกภาษาอังกฤษ
กระบวนการเช่นนั้นไม่ใช่เรื่องราวง่ายๆ ที่อาศัยโชคช่วยในทำนองว่า มีหนังสือวรรณกรรมภาษาท้องถิ่นของนักเขียนรายหนึ่งออกวางจำหน่ายในเกาหลีใต้ แล้ววันดีคืนดี ก็มีชาวตะวันตกจากโลกที่ใช้ภาษาอังกฤษสักคน ซึ่งอ่านภาษาเกาหลีออก เดินมาพบเห็นหนังสือเล่มนี้โดยบังเอิญ
เขาหยิบมันขึ้นมาอ่าน ซื้อมันกลับไปนั่งแปลที่ประเทศบ้านเกิด และตีพิมพ์-วางจำหน่ายหนังสือฉบับแปลภาษาอังกฤษออกสู่ท้องตลาด แล้วไม่นานนัก ก็มีนักอ่านนับแสนนับล้านคนทั่วโลกที่ได้อ่านหนังสือแปลข้างต้น ก่อนที่อีกไม่กี่ปีต่อมา ชาวเกาหลีผู้เขียนหนังสือจะได้รับรางวัลยิ่งใหญ่ระดับนานาชาติไปเชยชม
ทว่า ในโลกความจริง ความสำเร็จของวรรณกรรมแปลต้องพึ่งพาการผลักดันและนำเสนอตนเอง หรือการนำพาตนเองไปพบกับผู้อ่านกลุ่มอื่นๆ อย่างทะเยอทะยานยิ่งกว่านั้น
ผลงานชิ้นแรกของ “ฮัน คัง” ที่ได้รับการแปลออกสู่โลกภาษาอังกฤษก็คือ “The Vegetarian” (ซึ่งอันที่จริง เป็นผลงานลำดับที่สามของเธอในโลกภาษาเกาหลี)
หนังสือเล่มนี้ตีพิมพ์เป็นฉบับภาษาอังกฤษครั้งแรกเมื่อปี 2015 แล้วก็ประสบความสำเร็จในฐานะ “หนังสือขายดี” อย่างรวดเร็ว ก่อนที่ในปีต่อมา “The Vegetarian” จะได้รับรางวัล “แมน บุ๊กเกอร์ อินเตอร์เนชั่นแนล” ซึ่งทางคณะกรรมการได้มอบรางวัลนี้ให้แก่ผู้เขียนคือ “ฮัน คัง” และผู้แปลหนังสือเล่มนี้เป็นภาษาอังกฤษ คือ “เดโบราห์ สมิธ”
อย่างไรก็ดี กระบวนการส่งออกวรรณกรรมภาษาเกาหลีของ “ฮัน คัง” ออกสู่โลกภาษาอังกฤษ นั้นมีลำดับขั้นตอนที่ละเอียดลออซับซ้อนลึกซึ้งมากกว่าแค่เรื่องความสำเร็จในเชิงยอดขายและรางวัล
ย้อนไปเมื่อเดือนกรกฎาคม ปี 2015 “ฮัน คัง” เคยอุทิศเวลาหนึ่งสัปดาห์เต็ม ให้แก่การทำหน้าที่เป็น “นักเขียนในพำนัก” (the resident author) เพื่อเข้าร่วมเวิร์กช็อปการแปลงานเขียนภาษาเกาหลีเป็นภาษาอังกฤษ ในหลักสูตรฝึกอบรมภาคฤดูร้อน ที่ “ศูนย์การแปลวรรณกรรมแห่งสหราชอาณาจักร” ณ มหาวิทยาลัยอีสต์ แองเกลีย เมืองนอริช ประเทศอังกฤษ
ตอนนั้น “ฮัน คัง” มีสถานะเป็นนักเขียนมือรางวัลภายในประเทศบ้านเกิดเรียบร้อยแล้ว และเธอเพิ่งจะตีพิมพ์นิยายที่ก่อให้เกิดข้อถกเถียงในหมู่นักอ่านเกาหลี ซึ่งต่อมาจะได้รับการแปลเป็นภาษาอังกฤษโดยสมิธ ในชื่อว่า “Human Acts”
นวนิยาย “The Vegetarian” โดย “ฮัน คัง”
ในเวิร์กช็อปดังกล่าวที่นำโดยสมิธและ “ฮัน คัง” และได้รับเงินทุนสนับสนุนจาก “สถาบันการแปลวรรณกรรมแห่งเกาหลี” มีผู้เข้าร่วมกิจกรรมเป็นนักแปลวรรณกรรมเกาหลีในโลกตะวันตกจำนวน 6 ราย
ตัว “ฮัน คัง” เอง ได้เขียนบันทึกถึงกิจกรรมนี้เอาไว้ว่า นี่คือเวิร์กช็อปการแปลที่มีขนาดใหญ่และมีเนื้อหาเข้มข้นมากกว่ากิจกรรมประเภทเดียวกันที่เธอเคยได้ยินหรือประสบพบเจอมา
เช่นเดียวกับบรรดาผู้ร่วมกิจกรรมที่ต่างประเมินเวิร์กช็อปนี้ในแง่บวก อาทิ “ร็อกแซนน์ เอ็ดมันด์ส” ที่ระบุว่า “สิ่งที่ยิ่งใหญ่ในเวิร์กช็อปนี้ก็คือการที่ผู้เข้าอบรมทุกคนสามารถจะทำงานแปลร่วมไปกับคนเขียน แม้ในตอนแรก นี่จะเป็นเรื่องน่าขนพองสยองเกล้านิดหน่อย แต่ฮันก็ช่วยให้บรรยากาศทุกอย่างง่ายดายผ่อนคลายขึ้นด้วยนิสัยช่างกระตือรือร้นของเธอ”
ขณะที่ผู้ร่วมกิจกรรมอีกรายอย่าง “โซฟี โบว์แมน” (ซึ่งต่อมาจะได้รับรางวัล “ผู้แปลบทกวีภาษาเกาหลียอดเยี่ยม” จากหนังสือพิมพ์ “โคเรีย ไทม์ส”) ก็ได้เผยประสบการณ์ของเธอว่า
“ฉันจำได้ว่าในเวิร์กช็อปครั้งนั้น เราใช้เวลาไปร่วมๆ หนึ่งชั่วโมง เพื่อสาละวนเกี่ยวกับเรื่องเครื่องหมายจุลภาค ว่าเราควรใส่มันลงไปในประโยค หรือไม่ควรใส่มันดี
“แล้วเราก็ใช้เวลาถกเถียงอภิปรายกันอย่างยาวนานเกี่ยวกับสีสัน ความรู้สึก และรูปลักษณ์ของเสื้อไหมพรมที่หนึ่งในตัวละครในนิยายสวมใส่ รวมถึงนัยยะความหมายของมัน
“ฉันเพิ่งมารู้สึกค่อนข้างประหลาดใจ ว่าทำไมพวกเราต่างครุ่นคิดถึงรายละเอียดเหล่านั้นอย่างเข้มข้นจริงจังเหลือเกิน ก็เมื่อตอนใกล้จะถึงกำหนดเส้นตายส่งงาน ภายหลังช่วงเวลาหนึ่งสัปดาห์จวนจะสิ้นสุดลง
“กระนั้นก็ดี ผลงานของฮันนั้นควรค่าแก่การขบคิดใคร่ครวญอย่างลึกซึ้งและการอ่านอย่างละเอียดลออ”
ขณะที่ “วิกตอเรีย คอเดิล” อีกหนึ่งผู้เข้าร่วมเวิร์กช็อป ซึ่งตอนนี้กำลังศึกษาระดับปริญญาเอกที่ยูซีแอลเอ ก็แลกเปลี่ยนประสบการณ์ว่า
“ในการทำงานร่วมกับฮัน ฉันได้รู้จักกับนักประพันธ์ผู้เคารพผลงานแปล ในฐานะที่มันเป็นกระบวนการเขียนงานในอีกรูปแบบหนึ่ง ฮันมีความลุ่มหลงสนใจกับความพยายามอย่างยิ่งยวดของพวกเรา ที่ต้องการจะถ่ายทอดวิถีการเคลื่อนไหวอันบางเบาและภาพลักษณ์เล็กๆ น้อยๆ ที่ปรากฏอยู่ในตัวบทต้นฉบับของเธอ
“ถึงที่สุดแล้ว ฉันยังจดจำได้ถึงความใจกว้างของฮัน วิธีการพูดจาสื่อสารที่อ่อนโยนของเธอ และถ้อยคำที่หนักแน่นของเธอ”
แม้ว่าผลผลิตของเวิร์กช็อประยะหนึ่งสัปดาห์ดังกล่าว จะเป็นเพียงส่วนเสี้ยวงานแปลความยาวเกือบไม่เต็มหนึ่งหน้ากระดาษ จากเรื่องสั้นชื่อ “Europa” ของ “ฮัน คัง”
แต่คุณค่าจริงๆ ของกิจกรรมที่เมืองนอริชคราวนั้น คือ กระบวนการการแปลวรรณกรรมข้ามภาษา-วัฒนธรรม ที่มีความสืบเนื่องไม่รู้จบ
โดยหลังจากนั้น สองผู้เข้าอบรมอย่างโบว์แมนและคอเดิลก็ได้ร่วมกันก่อตั้งกลุ่มนักแปลวรรณกรรมเกาหลีที่ใช้ชื่อว่า “Smoking Tigers”
ขณะที่ผู้นำเวิร์กช็อปอย่าง “เดโบราห์ สมิธ” ก็ไปก่อตั้งสำนักพิมพ์ของตนเองชื่อ “Tilted Axis Press” ซึ่งมีผลงานวรรณกรรมแปลจากต้นฉบับภาษาฮินดีเรื่อง “Tomb of Sand” ที่คว้ารางวัล “แมน บุ๊กเกอร์ อินเตอร์เนชั่นแนล” ประจำปี 2022 มาครองได้สำเร็จ (อีกคำรบ)
ด้วยเหตุนี้ เบื้องหลังของผลรางวัลโนเบลสาขาวรรณกรรม และการสร้างหนังสือขายดีระดับนานาชาติ จึงยึดโยงอยู่กับกระบวนการแปล หรือพูดให้ตรงกว่านั้นคือ “การเมืองเรื่องการแปล” อย่างแยกไม่ขาด
ดังที่ “ชอน ซูย็อง” ประธาน “สถาบันการแปลวรรณกรรมแห่งเกาหลี” เพิ่งจะระบุเอาไว้ว่า “การได้รับรางวัลโนเบลสาขาวรรณกรรมของฮัน คัง ถือเป็นหมุดหมายสำคัญที่ช่วยเน้นย้ำให้เห็นถึงความพยายามของสถาบัน ในการแนะนำวรรณกรรมเกาหลีออกไปสู่ประชาคมโลก” •
ข้อมูลจากบทความ “Han Kang: translators share memories of working with the winner of the Nobel prize in literature” โดย “ดันแคน ลาร์จ” ศาสตราจารย์ด้านวรรณกรรมยุโรปและการแปล และผู้อำนวยการศูนย์การแปลวรรณกรรมแห่งสหราชอาณาจักร มหาวิทยาลัยอีสต์ แองเกลีย
| คนมองหนัง
สะดวก ฉับไว คุ้มค่า สมัครสมาชิกนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ได้ที่นี่https://t.co/KYFMEpsHWj
— MatichonWeekly มติชนสุดสัปดาห์ (@matichonweekly) July 27, 2022
